Trước hết, các em hãy đọc thật kĩ bài đọc để nắm được nội dung chính và cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên cũng như tình cảm ấm áp mà tác giả gửi gắm.

***

Sau khi đọc xong bài, chúng ta cùng giải từng câu hỏi nhé!

***

Câu 1: Lá Non thầm mong ước điều gì ?

A. Hoá thành một chiếc lá vàng.

B. Hoá thành một bông hoa đỏ rực.

C. Hoá thành bông hoa bàng.

D. Hoá thành một chiếc lá đỏ.

Phân tích và lựa chọn đáp án:

Để trả lời câu hỏi này, các em cần đọc kĩ đoạn văn kể về mong ước của Lá Non.

• Trong bài viết, có đoạn: “Lá Non im lặng, nó thầm mong hoá thành chiếc lá đỏ.”
• Đối chiếu với các lựa chọn:
• A. “Hoá thành một chiếc lá vàng.” không đúng với nội dung bài.
• B. “Hoá thành một bông hoa đỏ rực.” Sai, Lá Non muốn thành chiếc lá, không phải bông hoa.
• C. “Hoá thành bông hoa bàng.” Sai hoàn toàn.
• D. “Hoá thành một chiếc lá đỏ.” Đúng với thông tin trong bài đọc.

Đáp án: D

***

Câu 2: Theo em, sắc đỏ của mỗi chiếc lá bàng mùa đông được tạo bởi những gì?

A. Những tán lá bàng xanh che nắng cho bao người.

B. Mưa phùn và sương sớm, cái lạnh thấu xương của mùa đông.

C. Những chùm nắng hè chói chang và dòng nước mát ngọt trong lòng đất.

D. Những bông hoa trắng xanh, ngàn ngôi sao lấp ló sau chùm lá.

Phân tích và lựa chọn đáp án:

Để tìm nguồn gốc của sắc đỏ, chúng ta cần xem xét các đoạn văn miêu tả quá trình Cây Bàng chuẩn bị cho “điều kì diệu”.

• Đoạn văn có viết: “Cây Bàng lặng lẽ thu hết những chùm nắng hè chói chang vào thân mình… Rễ cây vội đâm sâu vào lòng đất tìm mạch nước mát hối hả đưa lên lá cành. Cây Bàng mong làm nên điều kì diệu… Cây Bàng cần mẫn truyền lên những chiếc lá nguồn sống chắt chiu từ nắng lửa mùa hè và dòng nước ngọt của lòng đất.”
• Và khi đông đến: “mỗi chiếc lá như một cánh hoa đỏ màu nắng mang trong mình dòng nước mát ngọt từ lòng đất.”
• Vậy, sắc đỏ chính là sự kết tinh của “nắng hè chói chang” (nắng lửa mùa hè) và “dòng nước mát ngọt từ lòng đất”.
• Đối chiếu với các lựa chọn:
• A. Tán lá xanh chỉ là hình ảnh lúc đầu, không phải nguồn gốc sắc đỏ.
• B. Mưa phùn, sương sớm, cái lạnh là đặc điểm của mùa đông, không phải yếu tố tạo màu.
• C. “Những chùm nắng hè chói chang và dòng nước mát ngọt trong lòng đất.” Chính xác, đây là hai nguồn sống mà Cây Bàng đã chắt chiu.
• D. Bông hoa trắng xanh là hoa của cây Bàng, không liên quan đến màu đỏ của lá.

Đáp án: C

***

Câu 3: Từ có thể thay thế từ hối hả trong câu “Rễ cây vội đâm sâu vào lòng đất tìm mạch nước mát hối hả đưa lên lá cành.” là:

A. vội vã

B. lo lắng

C. chậm rãi

D. mát mẻ

Phân tích và lựa chọn đáp án:

• Từ “hối hả” trong ngữ cảnh này diễn tả sự gấp gáp, nhanh chóng, liên tục của hành động “đưa nước lên lá cành”.
• Chúng ta cùng xem xét các từ thay thế:
• A. “vội vã”: Cũng có nghĩa là nhanh chóng, gấp rút, rất phù hợp với từ “hối hả”.
• B. “lo lắng”: Diễn tả cảm xúc, không phải hành động.
• C. “chậm rãi”: Là từ trái nghĩa với “hối hả”.
• D. “mát mẻ”: Diễn tả tính chất của nước, không phải hành động.
• Vậy, từ “vội vã” có ý nghĩa gần nhất và phù hợp nhất để thay thế cho “hối hả”.

Đáp án: A

***

Câu 4: Em hiểu từ chắt chiu trong câu “Cây Bàng cần mẫn truyền lên những chiếc lá nguồn sống chắt chiu từ nắng lửa mùa hè và dòng nước ngọt của lòng đất.” như thế nào?

A. Để dành được rất nhiều.

B. Dành dụm cẩn thận từng tí một.

C. Cho đi từng chút, từng chút.

D. Để dành và mang cho đi.

Phân tích và lựa chọn đáp án:

• Từ “chắt chiu” ở đây miêu tả hành động của Cây Bàng. Cây Bàng đã cố gắng giữ lại, thu gom từng chút một nguồn sống (nắng và nước) một cách cẩn thận, tỉ mỉ để dành cho mục đích lớn lao hơn (làm nên điều kì diệu).
• Xem xét các lựa chọn:
• A. “Để dành được rất nhiều.”: Đúng một phần, nhưng chưa diễn tả hết được sự cẩn thận, tỉ mỉ trong quá trình “để dành”.
• B. “Dành dụm cẩn thận từng tí một.”: Đây là ý nghĩa chính xác nhất của “chắt chiu”, thể hiện sự cố gắng, tiết kiệm và tỉ mỉ.
• C. “Cho đi từng chút, từng chút.”: Sai hoàn toàn, “chắt chiu” là giữ lại, tích lũy.
• D. “Để dành và mang cho đi.”: “Mang cho đi” không phải là ý nghĩa chính của “chắt chiu” mà là hành động sau khi đã chắt chiu.

Đáp án: B

***

Câu 5: Dấu gạch ngang trong bài có tác dụng gì?

A. Đánh dấu chỗ bắt đầu lời nói của nhân vật trong đối thoại.

B. Đánh dấu từ ngữ được dùng với nghĩa đặc biệt.

C. Đánh dấu các ý trong một đoạn liệt kê và đánh dấu phần chú thích.

D. Đánh dấu chỗ bắt đầu lời nói của nhân vật trong đối thoại và phần chú thích.

Phân tích và lựa chọn đáp án:

Chúng ta cùng xem lại các vị trí có dấu gạch ngang trong bài:

• “- Con có thể thành hoa không hả mẹ?”
• “- Ồ không ! – Cây Bàng đu đưa tán lá – Con là lá xanh của mẹ, con làm nên tán cây che nắng cho người.” (Ở đây có hai dấu gạch ngang: một là bắt đầu lời nói, hai là phần chú thích/giải thích cho lời nói).
• “- Nhưng con thích màu đỏ rực cơ!”
• “- Mỗi vật có một sắc màu và ý nghĩa riêng con ạ.”
• “- Mẹ ơi!…”

Qua các ví dụ trên, chúng ta thấy dấu gạch ngang được dùng để:

• Bắt đầu lời nói trực tiếp của nhân vật trong đoạn đối thoại.
• Đánh dấu phần giải thích, bổ sung ý nghĩa cho câu nói (ví dụ: “- Cây Bàng đu đưa tán lá -“).

Đối chiếu với các lựa chọn:

• A. “Đánh dấu chỗ bắt đầu lời nói của nhân vật trong đối thoại.” Đúng, nhưng chưa đủ.
• B. “Đánh dấu từ ngữ được dùng với nghĩa đặc biệt.” Sai.
• C. “Đánh dấu các ý trong một đoạn liệt kê và đánh dấu phần chú thích.” Không có tác dụng liệt kê ở đây.
• D. “Đánh dấu chỗ bắt đầu lời nói của nhân vật trong đối thoại và phần chú thích.” Chính xác và đầy đủ nhất.

Đáp án: D

***

Câu 6: Em hãy nêu ý nghĩa của bài đọc và những giá trị em cảm nhận được sau bài đọc:

Gợi ý dàn ý:

1. Ý nghĩa của bài đọc: Bài đọc muốn truyền tải thông điệp gì? (Sự trưởng thành, tình yêu thương, giá trị của mỗi cá thể, sự hi sinh thầm lặng, vẻ đẹp của thiên nhiên).
2. Giá trị cảm nhận được:
   • Về tình cảm: Tình mẹ con (Cây Bàng và Lá Non), tình yêu thương, sự thấu hiểu.
   • Về cuộc sống: Giá trị của ước mơ, sự kiên trì, lòng biết ơn, vẻ đẹp của sự hi sinh, ý nghĩa của mỗi cá thể.
   • Về thiên nhiên: Vẻ đẹp và sự biến đổi kì diệu của các mùa, sự gắn kết giữa các yếu tố tự nhiên.

Lời giải chi tiết:

Bài đọc “Điều Diệu Kì Của Mùa Đông” mang đến nhiều ý nghĩa sâu sắc và những giá trị đáng quý.

Ý nghĩa của bài đọc:

• Bài đọc kể về hành trình thực hiện ước mơ của Lá Non và sự hi sinh thầm lặng của Cây Bàng. Từ đó, bài văn muốn nói lên rằng mỗi vật, mỗi người đều có một giá trị, một vẻ đẹp và ý nghĩa riêng. Điều quan trọng là biết trân trọng giá trị của bản thân và kiên trì theo đuổi ước mơ.
• Bài đọc còn ca ngợi tình yêu thương bao la, sự thấu hiểu và hi sinh của người mẹ (Cây Bàng) dành cho con (Lá Non). Để con có thể thực hiện được ước mơ, người mẹ đã không quản ngại khó khăn, vất vả, chắt chiu từng chút nắng hè và nước mát từ lòng đất.
• Đồng thời, bài văn cũng cho chúng ta thấy vẻ đẹp kì diệu của thiên nhiên, sự chuyển mình của các mùa và những điều bất ngờ mà thiên nhiên mang lại.

Những giá trị em cảm nhận được sau bài đọc:

• Về tình cảm: Em cảm nhận được tình mẹ con thật ấm áp, sâu nặng. Cây Bàng thấu hiểu và hết lòng vun đắp cho ước mơ của Lá Non, đó là tình yêu thương vô điều kiện.
• Về cuộc sống:
  • Bài học về sự kiên trì theo đuổi ước mơ: Lá Non đã kiên trì với mong ước của mình và cuối cùng đã đạt được.
  • Bài học về lòng biết ơn: Lá Non cuối cùng đã hiểu và biết ơn sự hi sinh của mẹ.
  • Bài học về giá trị riêng của mỗi người: “Mỗi vật có một sắc màu và ý nghĩa riêng”, chúng ta cần tự tin vào giá trị của chính mình.
  • Sự cống hiến và hi sinh thầm lặng đôi khi tạo nên những điều kì diệu và ý nghĩa lớn lao.
• Về thiên nhiên: Em thêm yêu và trân trọng vẻ đẹp của tự nhiên, đặc biệt là sự chuyển mình của cây cối qua các mùa. Một chiếc lá đỏ mùa đông tưởng chừng bình thường nhưng lại chứa đựng cả một hành trình kì diệu của nắng, gió, đất, nước và tình yêu thương.

***

Câu 7: Xác định các thành phần trong câu sau:

Lá Non im lặng, nó thầm mong hoá thành chiếc lá đỏ.

Phương pháp xác định thành phần câu:

Để xác định thành phần câu (Chủ ngữ – CN, Vị ngữ – VN), chúng ta thường đặt câu hỏi cho từng bộ phận:

• Chủ ngữ (CN): Ai? Cái gì? Con gì? (Chỉ đối tượng thực hiện hành động, trạng thái).
• Vị ngữ (VN): Làm gì? Làm sao? Thế nào? Là gì? (Chỉ hành động, trạng thái, tính chất của chủ ngữ).

Câu này là câu ghép, gồm hai vế câu nối với nhau bằng dấu phẩy. Chúng ta sẽ phân tích từng vế:

Lời giải chi tiết:

Vế 1: Lá Non im lặng

• Chủ ngữ: Lá Non (Ai im lặng? => Lá Non)
• Vị ngữ: im lặng (Lá Non làm gì? => im lặng)

Vế 2: nó thầm mong hoá thành chiếc lá đỏ

• Chủ ngữ: nó (Ai thầm mong? => nó (chỉ Lá Non))
• Vị ngữ: thầm mong hoá thành chiếc lá đỏ (Nó làm gì? => thầm mong hoá thành chiếc lá đỏ)

Vậy, câu được xác định như sau:

Lá Non (CN) im lặng (VN), nó (CN) thầm mong hoá thành chiếc lá đỏ (VN).

***

Câu 8. Trong câu Thân cây sạm màu, khô cứng, gốc sần sùi, nứt nẻ., dấu phẩy thứ hai có tác dụng gì?

Phân tích và xác định tác dụng của dấu phẩy:

Câu văn miêu tả các đặc điểm của cây Bàng sau mùa hè dài:

Thân cây sạm màu, khô cứng, gốc sần sùi, nứt nẻ.

• Dấu phẩy thứ nhất (sau “sạm màu”): Có tác dụng ngăn cách các từ ngữ cùng chức vụ (cùng là vị ngữ miêu tả “thân cây”). “Sạm màu” và “khô cứng” đều là đặc điểm của “Thân cây”.
• Dấu phẩy thứ hai (sau “khô cứng”): Dấu phẩy này đứng giữa phần miêu tả “thân cây” (“Thân cây sạm màu, khô cứng”) và phần miêu tả “gốc cây” (“gốc sần sùi, nứt nẻ”). Rõ ràng, đây là hai đối tượng khác nhau (thân và gốc) và mỗi đối tượng lại có những đặc điểm riêng. Dấu phẩy này có tác dụng phân cách các bộ phận đẳng lập, tức là các cụm từ (hay cụm chủ – vị) có vai trò ngang bằng nhau trong việc miêu tả, liệt kê các đặc điểm khác nhau của cây.
• Dấu phẩy thứ ba (sau “sần sùi”): Cũng có tác dụng ngăn cách các từ ngữ cùng chức vụ (cùng là vị ngữ miêu tả “gốc cây”). “Sần sùi” và “nứt nẻ” đều là đặc điểm của “gốc”.

Lời giải chi tiết:

Trong câu “Thân cây sạm màu, khô cứng, gốc sần sùi, nứt nẻ.”, dấu phẩy thứ hai có tác dụng ngăn cách các bộ phận đẳng lập (các cụm chủ – vị hoặc các cụm từ lớn) liệt kê những đặc điểm của các phần khác nhau của cây Bàng (phần miêu tả “Thân cây” và phần miêu tả “gốc cây”).

***

Câu 9. Đặt 1 câu trong đó có từ đồng âm với từ ngọt trong câu Một màu đỏ rực rỡ bừng lên trên cây Bàng: mỗi chiếc lá như một cánh hoa đỏ màu nắng mang trong mình dòng nước mát ngọt từ lòng đất.. Gạch chân dưới từ đồng âm đó.

Phương pháp:

Từ đồng âm là những từ có cách đọc và viết giống nhau nhưng ý nghĩa hoàn toàn khác nhau.

• Trong câu đã cho, từ “ngọt” có nghĩa là vị giác (ngọt ngào, không đắng, không chua).
• Chúng ta cần tìm một từ “ngọt” khác có cách viết, cách đọc giống hệt nhưng ý nghĩa lại khác đi.

Lời giải chi tiết:

Từ “ngọt” trong bài có nghĩa là vị ngọt ngào của nước.

Một từ đồng âm với từ “ngọt” có thể là “ngọt” trong ngữ cảnh diễn tả sự sắc bén của vật sắc nhọn, hoặc sự trôi chảy, dễ dàng của lời nói.

Ví dụ:

• Cái dao này rất sắc, thái rau ngọt lịm. (Từ “ngọt” ở đây chỉ sự sắc bén, dễ dàng cắt, thái).
• Lời nói của cô ấy luôn ngọt ngào làm hài lòng mọi người. (Từ “ngọt” ở đây chỉ tính chất dễ nghe, dễ chịu của lời nói).

Em có thể chọn một trong hai ví dụ trên hoặc nghĩ ra câu khác phù hợp nhé!

Câu mẫu:

Cái kéo này cắt vải rất ngọt.

***

Câu 10. Đóng vai chiếc lá, viết 2 câu về những điều chiếc lá nói với Cây Bàng khi đạt được điều mong ước. Cho biết 2 câu em vừa viết liên kết với nhau bằng cách nào?

Phân tích và thực hiện:

Phần 1: Viết 2 câu nói của chiếc lá

• Nhập vai: Cô giáo hướng dẫn các em đặt mình vào vị trí của Lá Non lúc này. Chiếc lá đã được hóa đỏ rực rỡ, ước mơ đã thành hiện thực. Cảm xúc sẽ là gì? (Vui sướng, hạnh phúc, biết ơn).
• Nội dung: Lời cảm ơn Cây Bàng, sự thể hiện niềm vui khi ước mơ thành hiện thực.
• Dự kiến: “Mẹ ơi, con đã thành chiếc lá đỏ rực rỡ rồi này!” và “Con biết ơn mẹ vì đã giúp con thắp lên ước mơ bằng cả mùa hè chói chang và dòng nước mát ngọt.”

Phần 2: Xác định cách liên kết giữa 2 câu

• Sau khi viết xong 2 câu, chúng ta sẽ xem xét xem chúng được nối với nhau bằng cách nào. Các cách liên kết câu thường gặp ở lớp 5 là:
  • Lặp từ ngữ: lặp lại một từ ngữ nào đó ở câu sau mà đã xuất hiện ở câu trước.
  • Thay thế từ ngữ: dùng đại từ (nó, ông, bà, anh…) hoặc từ ngữ đồng nghĩa để thay thế cho từ ngữ đã dùng ở câu trước.
  • Dùng từ nối: sử dụng các từ hoặc cụm từ có tác dụng nối như: và, rồi, nhưng, tuy nhiên, vì thế, do đó…
  • Liên kết nội dung: các câu cùng nói về một chủ đề, một đối tượng, có sự gắn kết về mặt ý nghĩa.

Lời giải chi tiết:

1. Hai câu chiếc lá nói với Cây Bàng:

Mẹ ơi, con đã thành chiếc lá đỏ rực như con hằng mong ước rồi! Con cảm ơn mẹ vì đã cho con cả mùa hè chói chang và dòng nước mát ngọt từ lòng đất.

(Hoặc: Mẹ ơi, mẹ thấy con đỏ rực chưa này! Con thích quá, con biết ơn mẹ nhiều lắm!)

2. Hai câu trên liên kết với nhau bằng cách:

• Liên kết bằng cách lặp từ ngữ: Từ “con” được lặp lại ở cả hai câu (con đã thành…, Con cảm ơn…). Từ “mẹ” cũng được lặp lại.
• Liên kết bằng cách liên kết nội dung: Cả hai câu đều cùng nói về niềm vui sướng và lòng biết ơn của chiếc lá khi ước mơ hóa thành lá đỏ rực đã trở thành hiện thực, thể hiện sự thấu hiểu về công lao của Cây Bàng.

***

Các em thấy không, mỗi bài tập đều có cách giải quyết riêng, nhưng điểm chung là chúng ta cần đọc kĩ văn bản, suy nghĩ logic và vận dụng kiến thức đã học một cách linh hoạt. Cô mong rằng qua bài học này, các em không chỉ giải đúng các bài tập mà còn cảm nhận được vẻ đẹp của bài văn, vẻ đẹp của thiên nhiên và những giá trị cuộc sống nhé! Chúc các em luôn học tốt!