Đọc 1 truyện ngắn của nhà văn Thanh Tịnh và nhận xét về phong cách sáng tác
Cô biết, nhiều bạn đã từng đọc những tác phẩm của nhà văn Thanh Tịnh, đặc biệt là những áng văn giàu chất thơ, dịu dàng và đầy tình cảm. Để làm tốt bài tập này, chúng ta sẽ đi từng bước một, giống như cách chúng ta xây dựng một bài văn hay vậy.
Bước 1: Chọn truyện ngắn của nhà văn Thanh Tịnh.
Đầu tiên, các em cần lựa chọn một truyện ngắn cụ thể của nhà văn Thanh Tịnh mà các em đã được học hoặc có điều kiện tiếp cận. Trong chương trình Ngữ Văn lớp 8, chúng ta thường được giới thiệu với những tác phẩm tiêu biểu của nhà văn. Nếu các em nhớ lại, có một truyện ngắn rất quen thuộc, đó là “Tôi đi học”. Đây là một lựa chọn tuyệt vời để chúng ta phân tích. Nếu em nào đã đọc truyện ngắn khác của Thanh Tịnh, ví dụ như “Đôi bạn”, “Về thủ đô”,… thì cũng có thể chọn tác phẩm đó. Tuy nhiên, với mục tiêu bám sát chương trình và có nhiều tư liệu tham khảo, cô sẽ lấy “Tôi đi học” làm ví dụ minh họa cho bài tập này nhé.
Bước 2: Đọc kỹ truyện ngắn đã chọn.
Sau khi đã chọn được truyện ngắn, các em cần đọc lại tác phẩm đó một cách thật kỹ lưỡng. Đọc để cảm nhận, để hiểu nội dung, nhân vật, tình huống và đặc biệt là cách nhà văn miêu tả, diễn đạt. Khi đọc “Tôi đi học”, hãy chú ý đến những điều sau:
* Nội dung chính của truyện là gì?
* Nhân vật “tôi” trong truyện được khắc họa như thế nào?
* Cảm xúc của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên là gì?
* Những hình ảnh nào trong truyện để lại ấn tượng sâu sắc cho em?
* Ngôn ngữ, giọng văn của tác giả có gì đặc biệt?
Bước 3: Xác định những yếu tố nổi bật trong phong cách sáng tác của nhà văn Thanh Tịnh qua truyện ngắn.
Đây là bước quan trọng nhất, chúng ta cần liên hệ những gì đã đọc với khái niệm “phong cách sáng tác”. Phong cách sáng tác của một nhà văn là những nét riêng biệt, độc đáo trong tư tưởng, tình cảm, cách lựa chọn đề tài, sử dụng ngôn ngữ, nghệ thuật xây dựng nhân vật, miêu tả cảnh vật…
Dựa trên truyện ngắn “Tôi đi học”, chúng ta có thể nhận thấy một số đặc điểm nổi bật trong phong cách của Thanh Tịnh:
1. Chất trữ tình, giàu cảm xúc:
* Truyện ngắn “Tôi đi học” thấm đẫm một dòng cảm xúc trong sáng, nhẹ nhàng, bâng khuâng của nhân vật “tôi” khi nhớ về buổi tựu trường đầu tiên. Từng câu chữ như vẽ ra một bức tranh tâm trạng đầy xúc động.
* Tác giả không kể lại sự việc một cách khô khan mà luôn lồng ghép những suy tư, cảm nhận tinh tế của nhân vật. Ví dụ như cảm giác “hơi e sợ”, “lạ lùng”, “cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy đóa hoa”, hay những suy nghĩ về “cái gì đó còn quan trọng hơn những sự thay đổi của cảnh vật xung quanh”.
2. Ngôn ngữ trong sáng, giàu hình ảnh và nhạc điệu:
* Thanh Tịnh sử dụng một ngôn ngữ rất đỗi quen thuộc, gần gũi nhưng lại vô cùng trau chuốt, giàu sức gợi.
* Các hình ảnh được miêu tả thường gợi lên sự thanh khiết, dịu dàng: “những tà áo dài sặc sỡ”, “những em nhỏ líu lo”, “những đám mây trắng nhỏ”, “mặt trời vàng óng”.
* Cách sắp xếp từ ngữ, câu văn tạo nên một nhịp điệu êm đềm, du dương, góp phần làm tăng tính nhạc cho tác phẩm. Ví dụ như câu: “Tôi quên thế nào được buổi tựu trường ngày khai trường năm ấy. Tôi đã đi chập chững, bước đầu tiên trên con đường mới. Con đường rộng thênh thang và đầy những cái lạ lùng.”
3. Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật tinh tế:
* Tác giả đi sâu vào diễn biến tâm lý của nhân vật “tôi” một cách chân thực. Từ sự hồi hộp, lo sợ ban đầu đến sự cảm nhận dần về vẻ đẹp, ý nghĩa của ngày khai trường.
* Những chi tiết nhỏ như “cảm giác hơi e sợ, tay chân luống cuống”, “cái vụng về của con người lúc khởi đầu”, “cái cảm giác còn lạ lùng hơn cả cảm giác ban đầu”,… đều cho thấy sự am hiểu sâu sắc của nhà văn về tâm lý con người, đặc biệt là tâm lý lứa tuổi học trò.
4. Nghệ thuật hồi tưởng:
* Truyện được kể bằng phương thức hồi tưởng, lấy quá khứ làm điểm tựa để nhìn lại và suy ngẫm về hiện tại. Điều này tạo nên chiều sâu cho tác phẩm, giúp người đọc đồng cảm và suy ngẫm cùng nhân vật.
Bước 4: Nhận xét tổng quát về phong cách sáng tác của nhà văn Thanh Tịnh.
Sau khi đã phân tích cụ thể các yếu tố, chúng ta sẽ tổng hợp lại để đưa ra nhận xét chung.
Phong cách sáng tác của nhà văn Thanh Tịnh, qua truyện ngắn “Tôi đi học”, có thể khái quát là một phong cách trữ tình, giàu chất thơ, tinh tế trong miêu tả tâm lý và sử dụng ngôn ngữ trong sáng, giàu hình ảnh, có nhạc điệu. Ông thường viết về những kỷ niệm tuổi thơ, những rung động đầu đời của con người, với giọng văn dịu dàng, đằm thắm, mang đến cho người đọc cảm giác ấm áp, bâng khuâng và lắng đọng.
Các em thấy đấy, để nhận xét về phong cách sáng tác của một nhà văn, chúng ta không chỉ đọc qua loa mà cần đi sâu vào từng câu chữ, từng hình ảnh, từng cảm xúc mà tác giả truyền tải.
Chúc các em hoàn thành tốt bài tập của mình nhé! Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô.
Truyện ngắn Thanh Tịnh kể về một bến đò hiu hắt, một dòng sông với con đò dọc ẩn hiện những lời trao duyên tình tứ, về nỗi nhớ quê mẹ của một người con gái đi lấy chồng xa, về một nhà ga nho nhỏ giữa cánh đồng với con tàu bỏ lại đằng sau nó những hoài niệm về một tình yêu không bao giờ tới, về nỗi lòng bịn rịn của một cô gái quê khi phải chia tay với người bạn trai sau mùa gặt hái. Đọc những truyện ngắn của Thanh Tịnh, người ta thường ít chú ý đến cốt truyện mà chỉ nhớ cái không khí, cái dư vị quyến luyến ngọt ngào, có pha chút ngậm ngùi, buồn thương. Cảm giác ấy lắng sâu trong tâm hồn người đọc. Và cùng với cảm giác đó là một âm hưởng buồn buồn thấm thía qua những trang văn. Phong cách truyện ngắn của nhà văn Thanh Tịnh sớm định hình và tương đối nhất quán. Từ Quê me, Chị và em rồi đến Ngậm ngải tìm trầm, giọng điệu của ông không mấy thay đổi. Đặc trưng lớn nhất trong nghệ thuật truyện ngắn của Thanh Tịnh là ông thường miêu tả thế giới nội tâm của nhân vật bằng cảm giác. “Cái tôi” của tác giả khiêm nhường đứng đằng sau những con người bình thường và nhỏ bé. “Cái tôi” của những cảm giác, cảm xúc mơ hồ, thoáng qua rất khó nắm bắt. Những trạng thái tâm lý của nhân vật ít khi được bộc lộ một cách trực tiếp, cụ thể mà thường được thể hiện nhẹ nhàng, kín đáo. Thanh Tịnh tập trung sự chú ý của mình vào đời sống nội tâm của nhân vật, đặc biệt là những xao động bất chợt, những giây lát gặp gỡ tình cờ mà làm khuấy động cả một nếp sống thường ngày bình lặng. Trong truyện Bến Nứa ngòi bút của nhà văn Thanh Tịnh đã tỏ ra rất tinh tế khi ông tả nỗi lòng của một người thiếu phụ cô đơn. Đứa con ngây thơ bé bỏng của nàng đã vô tình khêu lên chút lửa lòng giữa nàng với người khách đi đò trong một đêm trăng sáng. Đứa bé mồ côi cha còn quá nhỏ để hiểu được nỗi bất hạnh của mình. Mỗi khi làm nũng mẹ, chú lại khóc đòi cha. Vì thương con nên mẹ chú thường “mượn” một người khách trong thuyền vờ làm “thầy” để dối con. Những lúc ấy chú bé mới chịu ngủ yên bên người cha giả. Nhưng đêm nay thì khác. Đằng sau cái trò đùa con trẻ ấy là tình cảm xao xuyến của một người thiếu phụ đang khao khát tình yêu: “Mảnh trăng hạ tuần giây bụi vàng trên quãng đồng lúa ruộng. Phương ẵm con ra ngồi trước mũi, gương mặt tự nhiên ửng hồng và đẹp một cách hiền hậu… Không hiểu tại sao, tối hôm nay lòng Phương lại rạo rực tê mê như đống tro tàn men hơi lửa”. Và trước tình cảm ấy, người khách đi đò đâu dễ dửng dưng, lòng chàng cũng “hồi hộp sẽ như cánh bướm”.
Lòng Đạt nghẹn ngào trước cảnh biệt ly. Chàng nhớ đến vợ cũ, đến người bạn mới gặp trong đêm mà không ngăn được dòng nước mắt. Chút tình thoảng qua ấy mãi mãi chỉ là tình trong câu hát. Những câu chuyện thơ mộng đầy huyền ảo đã được Thanh Tịnh viết bằng những câu văn đẹp và trau chuốt. Nhiều trang văn của Thanh Tịnh xứng đáng được xếp vào hàng ngũ những trang văn mẫu mực của văn xuôi Việt Nam hiện nay
Tôi có may mắn dược biết nhà thơ Thanh Tịnh đã từ lâu. Ông vốn là bạn và là người đồng hương miền Trung với cha tôi, nhà thơ nhà viết kịch Lưu Quang Thuận. Nhưng cho đến năm 1983 khi Viện Văn học tổ chức làm tập sách Cách mạng kháng chiến và đời sống văn học, được cử đến làm việc với ông, tôi mới có dịp hiểu rõ hơn về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của ông. Chúng tôi hiểu điều đã khiến cho mọi thi sĩ lãng mạn nổi danh từ thời tiền chiến như Thanh Tịnh đến với Cách mạng, hòa nhập và gắn bó hết lòng với thực tế kháng chiến đầy khó khăn, gian khổ. Đó chính là tình yêu da diết đối với con người, với quê hương đất nước, là sự nhạy cảm bản năng của người nghệ sĩ, là khát khao hướng tới sự hoàn thiện, sự tốt đẹp cho mỗi số phận con người. Đó cũng là những động lực giúp cho ông viết được những tác phẩm có sức sống lâu bền trong lòng người đọc, giúp cho ông có những thành công đáng kể ở ngay chặng đường đầu tiên bước vào nghề văn. Những trang viết nặng tình quê mẹ của nhà văn Thanh Tịnh sẽ còn song hành cùng bạn đọc ở những thế hệ mai sau.