a. Xác định phương thức biểu đạt của bài ca dao. (1.0)

Để trả lời câu hỏi này, các em cần nhớ lại các phương thức biểu đạt đã học. Bài ca dao này dùng lời mời gọi (“Ai về Phú Thọ cùng ta”), lời nhắc nhở (“Nhớ ngày giỗ tổ”) để bộc lộ tình cảm, cảm xúc tự hào, biết ơn đối với cội nguồn dân tộc.

– Phương thức biểu đạt chính của bài ca dao là biểu cảm.

b. Bài ca dao nhắc tới lễ hội nào của đất nước? (1.0)

Các em hãy chú ý vào những từ khóa trong bài ca dao: “Phú Thọ”, “giỗ tổ”, “tháng ba mùng mười”. Những chi tiết này chỉ dẫn rất rõ ràng.

– Bài ca dao nhắc tới lễ hội Giỗ Tổ Hùng Vương (hay còn gọi là Lễ hội Đền Hùng) được tổ chức vào ngày mùng 10 tháng 3 Âm lịch hằng năm tại Phú Thọ.

c. Xác định cặp từ trái nghĩa. (1.0)

Từ trái nghĩa là những từ có ý nghĩa đối lập nhau. Các em hãy đọc kĩ câu thơ thứ ba: “Dù ai đi ngược về xuôi”.

– Cặp từ trái nghĩa trong bài ca dao là: ngược – xuôi.

(Cặp từ này mang ý nghĩa tượng trưng, chỉ những người từ khắp mọi miền đất nước).

d. Chỉ ra quan hệ từ trong bài ca dao. (1.0)

Quan hệ từ là những từ dùng để nối các từ, các vế câu nhằm thể hiện mối quan hệ giữa chúng.

– Các quan hệ từ có trong bài ca dao là: cùng, dù, về.

(Trong đó, từ “về” trong câu “Ai về Phú Thọ” và “đi ngược về xuôi” vừa có thể xem là động từ chỉ sự di chuyển, vừa có thể xem là quan hệ từ chỉ hướng, đích đến). Để chắc chắn nhất theo kiến thức lớp 7, các em có thể xác định các từ cùng, dù.

e. Tìm từ đồng nghĩa với từ “vui” trong “Vui ngày giỗ tổ tháng ba mùng mười”. (1.0)

Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống hoặc gần giống nhau. Từ “vui” ở đây chỉ cảm xúc mừng rỡ, phấn khởi khi tham gia ngày hội lớn của dân tộc.

– Một số từ đồng nghĩa với từ “vui” trong câu thơ là: hân hoan, phấn khởi, vui mừng, mừng rỡ.

f. Theo em vì sao tác giả dân gian lại nhắc nhở chúng ta phải nhớ đến ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba? (2.0)

Đây là một câu hỏi yêu cầu các em nêu lên suy nghĩ, cảm nhận của mình. Các em có thể trả lời như sau:

Tác giả dân gian nhắc nhở chúng ta phải nhớ đến ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba vì đây là một truyền thống vô cùng quý báu, thể hiện đạo lí “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam. Ngày này là dịp để con cháu đời sau tưởng nhớ và tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với công lao dựng nước và giữ nước của các Vua Hùng, những vị vua đầu tiên của dân tộc. Lời nhắc nhở ấy như một lời dặn dò thiêng liêng, rằng dù đi đâu, làm gì, mỗi người con đất Việt cũng phải luôn hướng về cội nguồn, tổ tiên. Việc ghi nhớ ngày Giỗ Tổ còn góp phần củng cố tinh thần đoàn kết dân tộc, bởi tất cả người Việt Nam đều có chung một nguồn gốc.

g. Bài ca dao khơi gợi trong em những tình cảm gì? (3.0)

Với câu hỏi này, các em cần trình bày những cảm xúc, suy nghĩ mà bài ca dao đã mang lại. Các em có thể viết một đoạn văn ngắn từ 3-5 câu.

Bài ca dao đã khơi gợi trong em lòng tự hào sâu sắc về nguồn cội và lịch sử vẻ vang của dân tộc. Em cảm thấy biết ơn vô hạn đối với công lao to lớn của các Vua Hùng đã khai sơn phá thạch, dựng nên non sông gấm vóc này. Lời mời gọi và nhắc nhở thân tình trong bài ca dao làm em cảm nhận được sự gắn kết thiêng liêng, rằng tất cả người dân Việt Nam từ khắp mọi miền đều là anh em một nhà, là con cháu của Vua Hùng. Từ đó, em tự nhủ phải luôn ghi nhớ cội nguồn của mình và có trách nhiệm học tập thật tốt để góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp, xứng đáng với công ơn của tổ tiên.

Cô hy vọng phần giải đáp chi tiết này sẽ giúp các em hiểu bài sâu hơn. Chúc các em học tốt