Chúng ta sẽ lần lượt đi qua từng câu hỏi.

a. Xác định phương thức biểu đạt của bài ca dao?(1.0)

Bước 1: Đọc kỹ lại bài ca dao để cảm nhận nội dung và hình thức thể hiện. Bài ca dao này có những câu từ nào? Chúng đang nói về điều gì?

Bước 2: Nhớ lại các phương thức biểu đạt đã học trong chương trình Ngữ Văn lớp 7. Đó là các phương thức: Tự sự, Miêu tả, Biểu cảm, Nghị luận, Thuyết minh, Hành chính – công vụ.

Bước 3: Phân tích xem bài ca dao này chủ yếu dùng giọng điệu, ngôn từ để làm gì. Nó có kể một câu chuyện không? Có miêu tả cảnh vật không? Có bộc lộ tâm tư, tình cảm không? Có phân tích, giải thích một vấn đề không?

Bước 4: Đối chiếu với các phương thức biểu đạt đã học. Bài ca dao này có dùng những lời lẽ tha thiết, gọi mời, thể hiện tình cảm sâu sắc của người nói đối với quê hương, cội nguồn và ngày lễ lớn.

Kết luận: Phương thức biểu đạt chính của bài ca dao này là Biểu cảm.
Lý do: Bài ca dao bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc tha thiết, nhớ nhung, tự hào về nguồn cội và ngày lễ giỗ Tổ.

b. Bài ca dao nhắc tới lễ hội nào của đất nước? (1.0)

Bước 1: Đọc kỹ lại các câu trong bài ca dao. Chú ý vào những từ ngữ chỉ thời gian và sự kiện.

Bước 2: Tìm kiếm những cụm từ hoặc câu có liên quan trực tiếp đến một lễ hội cụ thể. Bài ca dao có nhắc đến “giỗ tổ tháng ba mùng mười”.

Bước 3: Dựa vào kiến thức Lịch sử và Văn hóa Việt Nam, xác định “giỗ tổ tháng ba mùng mười” là lễ hội nào. Đây là một lễ hội truyền thống quan trọng, gắn liền với các Vua Hùng.

Kết luận: Bài ca dao nhắc tới Lễ hội Giỗ Tổ Hùng Vương.

c. Xác định cặp từ trái nghĩa. (1.0)

Bước 1: Đọc lại toàn bộ bài ca dao một lần nữa.

Bước 2: Tìm những cặp từ có ý nghĩa đối lập nhau về mặt ngữ âm hoặc ngữ nghĩa.

Bước 3: Quan sát câu “Dù ai đi ngược về xuôi”. Ta thấy có hai từ “ngược” và “xuôi”. Hai từ này có ý nghĩa hoàn toàn trái ngược nhau về phương hướng.

Kết luận: Cặp từ trái nghĩa trong bài ca dao là ngược và xuôi.

d. Chỉ ra quan hệ từ trong bài ca dao.(1.0)

Bước 1: Đọc lại bài ca dao.

Bước 2: Nhớ lại khái niệm quan hệ từ và chức năng của chúng. Quan hệ từ dùng để nối các từ ngữ hoặc các câu, biểu thị mối quan hệ nhất định giữa chúng. Các quan hệ từ thường gặp như: và, với, mà, của, là, hay, hoặc, nhưng, tuy, dù, nếu, thì, hễ, đã, rồi, còn, hoặc, nhưng, bởi, vì, nên, cho nên, để, mà…

Bước 3: Tìm những từ trong bài ca dao thực hiện chức năng nối và biểu thị quan hệ. Trong câu “Dù ai đi ngược về xuôi”, từ “dù” là một quan hệ từ, nó nối vế “ai đi ngược về xuôi” với vế sau, biểu thị quan hệ nhượng bộ (mặc dù có thể đi đâu đó, nhưng vẫn phải nhớ…).

Kết luận: Quan hệ từ trong bài ca dao là dù.

e. Tìm từ đồng nghĩa với từ “vui” trong “ Vui ngày giỗ tổ tháng ba mùng mười”.(1.0)

Bước 1: Xác định từ cần tìm từ đồng nghĩa là “vui”.

Bước 2: Hiểu nghĩa của từ “vui” trong ngữ cảnh của câu. “Vui ngày giỗ tổ” có nghĩa là cảm thấy phấn khởi, hân hoan, náo nức khi tham gia hoặc tưởng nhớ ngày lễ này.

Bước 3: Suy nghĩ hoặc tra từ điển để tìm những từ có ý nghĩa tương tự như “vui” trong ngữ cảnh này. Các từ có thể là: vui vẻ, phấn khởi, hoan hỉ, hân hoan, mừng rỡ, náo nức…

Bước 4: Chọn một từ phù hợp nhất với ngữ cảnh. Trong ngữ cảnh này, các từ như “hân hoan”, “phấn khởi”, “vui vẻ” đều phù hợp.

Kết luận: Từ đồng nghĩa với từ “vui” trong ngữ cảnh này là hân hoan (hoặc vui vẻ, phấn khởi).

f. Theo em vì sao tác giả dân gian lại nhắc nhở chúng ta phải nhớ đến ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba? (2.0)

Bước 1: Đọc lại toàn bộ bài ca dao và suy ngẫm về ý nghĩa sâu sắc mà nó mang lại.

Bước 2: Liên hệ bài ca dao với kiến thức về lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc Việt Nam. Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương có ý nghĩa như thế nào đối với mỗi người dân Việt Nam?

Bước 3: Phân tích hai câu cuối của bài ca dao: “Dù ai đi ngược về xuôi, Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba”. Cụm từ “đi ngược về xuôi” thể hiện điều gì? Việc “nhớ ngày giỗ tổ” thể hiện điều gì?

Bước 4: Rút ra lí do mà tác giả dân gian muốn nhắc nhở. Đó là để giáo dục, nhắc nhở thế hệ sau về nguồn cội, về công ơn của tổ tiên, về tinh thần đoàn kết dân tộc, lòng yêu nước.

Kết luận: Tác giả dân gian nhắc nhở chúng ta phải nhớ đến ngày giỗ Tổ mùng mười tháng ba vì đó là dịp để thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với công lao dựng nước của các Vua Hùng – những người đã khai sinh ra dân tộc Việt Nam.
Đó còn là dịp để giáo dục tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, nhắc nhở mỗi người con đất Việt về cội nguồn, về truyền thống đoàn kết, yêu nước.
Việc nhớ ngày giỗ Tổ cũng là cách để khẳng định bản sắc văn hóa, ý chí kiên cường của dân tộc.

g. Bài ca dao khơi gợi trong em những tình cảm gì?(3.0)

Bước 1: Đọc lại bài ca dao, tập trung vào cảm xúc của mình khi đọc.

Bước 2: Suy nghĩ về những rung động, cảm xúc mà bài ca dao đã tác động tới em. Bài ca dao có làm em thấy thế nào?

Bước 3: Diễn đạt những cảm xúc đó thành lời. Em có cảm thấy tự hào không? Em có cảm thấy yêu quê hương, đất nước hơn không? Em có cảm thấy gắn bó với dân tộc mình không? Em có cảm thấy sự thiêng liêng của ngày Giỗ Tổ không?

Bước 4: Kết nối những cảm xúc cá nhân với ý nghĩa của bài ca dao về ngày Giỗ Tổ Hùng Vương.

Kết luận: Bài ca dao khơi gợi trong em những tình cảm sâu sắc và ý nghĩa.
Trước hết, đó là tình cảm tự hào về lịch sử hào hùng của dân tộc, về công lao to lớn của các Vua Hùng.
Tiếp đến, bài ca dao khiến em cảm thấy lòng biết ơn và kính trọng đối với tổ tiên, cội nguồn.
Cuối cùng, bài ca dao còn khơi dậy trong em tình yêu quê hương, đất nước và ý thức trách nhiệm gìn giữ, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Các em thấy đó, chỉ với mấy câu ca dao mộc mạc mà chứa đựng biết bao tình cảm và ý nghĩa sâu sắc. Các em hãy ghi nhớ bài ca dao này và luôn giữ trong tim lòng biết ơn với tổ tiên nhé!