Chào các em học sinh yêu quý của lớp 8!

Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một tác phẩm vô cùng hào hùng, ghi dấu chiến công hiển hách của dân tộc ta: “Quang Trung đại phá quân Thanh” – một đoạn trích kinh điển từ bộ tiểu thuyết lịch sử “Hoàng Lê Nhất Thống Chí” của Ngô Gia Văn phái. Để hiểu sâu sắc tác phẩm này, chúng ta cần nắm rõ các yếu tố cơ bản của truyện.

***

PHÂN TÍCH TÁC PHẨM “QUANG TRUNG ĐẠI PHÁ QUÂN THANH”

1. Bối cảnh lịch sử và văn học:

Để hiểu được giá trị của “Quang Trung đại phá quân Thanh”, chúng ta cần đặt nó trong bối cảnh lịch sử và văn học cụ thể.

a. Bối cảnh lịch sử:

• Vào cuối thế kỉ XVIII, tình hình nước ta vô cùng rối ren. Triều đình nhà Lê đã suy yếu đến cực độ. Sau khi quân Tây Sơn lật đổ chúa Trịnh, vua Lê Chiêu Thống đã cầu cứu nhà Thanh.

• Vào cuối năm Mậu Thân (1788), 29 vạn quân Thanh do Tôn Sĩ Nghị cầm đầu đã tràn vào nước ta, nhanh chóng chiếm được Thăng Long (Hà Nội ngày nay) và đặt Lê Chiêu Thống lên làm vua bù nhìn.

• Trước tình hình cấp bách đó, người anh hùng Nguyễn Huệ đã nhận được tin báo khi đang ở Phú Xuân (Huế). Ông lập tức lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu là Quang Trung, rồi cấp tốc dẫn đại quân tiến ra Bắc để đánh đuổi quân xâm lược, giải phóng đất nước.

b. Bối cảnh văn học:

• Đoạn trích thuộc bộ tiểu thuyết chương hồi “Hoàng Lê Nhất Thống Chí” (Ghi chép về sự thống nhất của nhà Lê), được sáng tác bởi Ngô Gia Văn phái – một nhóm các tác giả thuộc dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai, Hà Nội.

• Đây là một tác phẩm văn xuôi viết bằng chữ Hán, ghi lại lịch sử triều Lê từ khi suy vong đến lúc nhà Tây Sơn nổi dậy và kết thúc là sự sụp đổ của triều đại này. Đoạn trích “Quang Trung đại phá quân Thanh” nằm ở hồi thứ 14, có giá trị lịch sử và văn học rất cao.

2. Ngôi kể:

Tác phẩm “Quang Trung đại phá quân Thanh” được kể bằng ngôi kể thứ ba.

• Người kể chuyện giấu mình, không trực tiếp xuất hiện trong câu chuyện mà chỉ kể lại các sự kiện, hành động của nhân vật.

• Người kể chuyện có khả năng biết hết mọi việc (người kể toàn tri): biết được cả hành động, suy nghĩ, cảm xúc bên trong của các nhân vật (ví dụ: biết được sự chủ quan, kiêu căng của Tôn Sĩ Nghị; biết được sự lo lắng của Nguyễn Huệ khi nghe tin giặc, rồi sự quyết đoán của ông), và có thể tường thuật lại các diễn biến ở nhiều nơi, nhiều thời điểm khác nhau (từ Phú Xuân ra đến Thăng Long).

• Tác dụng: Ngôi kể này giúp câu chuyện trở nên khách quan, chân thực và đáng tin cậy. Đồng thời, nó cho phép người kể bao quát được một không gian rộng lớn và thời gian dài, theo dõi được nhiều tuyến nhân vật và diễn biến phức tạp của trận đánh lịch sử, làm nổi bật tầm vóc và ý nghĩa của chiến thắng.

3. Nhân vật chính:

Trong đoạn trích này, có ba tuyến nhân vật chính đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên xung đột và ý nghĩa của câu chuyện:

• Hoàng đế Quang Trung (Nguyễn Huệ):

  • Đây là nhân vật trung tâm, linh hồn của toàn bộ chiến dịch. Quang Trung được khắc họa là một vị anh hùng dân tộc vĩ đại, tài năng lỗi lạc và ý chí phi thường.

  • Đặc điểm nổi bật:

    • Anh minh, quyết đoán: Ngay khi nghe tin giặc, ông lập tức lên ngôi Hoàng đế để danh chính ngôn thuận kêu gọi lòng dân và xuất quân ngay, không hề chần chừ.

    • Tầm nhìn chiến lược, tài quân sự kiệt xuất: Ông có khả năng phán đoán chính xác tình hình địch, lên kế hoạch tác chiến thần tốc, táo bạo (tiến quân thần tốc, đánh úp vào đêm 30 Tết, tổng tấn công vào mùng 5 Tết), biết cách dùng người và chiêu dụ lòng dân.

    • Dũng mãnh, kiên cường: Ông trực tiếp ra trận, chỉ huy quân sĩ với khí thế áp đảo.

    • Yêu nước, thương dân: Lòng căm thù giặc sâu sắc và khát vọng giành lại độc lập, tự do cho dân tộc luôn cháy bỏng trong ông.

• Quân Thanh và Tôn Sĩ Nghị:

  • Đại diện cho thế lực xâm lược, tàn bạo.

  • Đặc điểm nổi bật:

    • Chủ quan, kiêu căng: Tôn Sĩ Nghị coi thường quân Tây Sơn, cho rằng quân ta không dám chống trả, nên ung dung ăn chơi nhảy múa ở Thăng Long.

    • Tham lam, tàn bạo: Hành động xâm lược nước ta.

    • Hèn nhát, bạc nhược: Khi bị tấn công bất ngờ, quân Thanh nhanh chóng tan rã, Tôn Sĩ Nghị hèn nhát bỏ chạy, giẫm đạp lên nhau mà chết.

• Vua Lê Chiêu Thống:

  • Đại diện cho tầng lớp thống trị cũ đã suy tàn, mất nước.

  • Đặc điểm nổi bật:

    • Nhu nhược, mù quáng: Rước giặc vào nhà, cầu viện quân Thanh để giành lại ngai vàng, bất chấp sự nhục nhã của dân tộc.

    • Hèn yếu, ích kỉ: Chạy trốn cùng quân Thanh khi bị thua trận, sống lưu vong, cam chịu kiếp vong quốc. Số phận của ông là bài học về sự suy tàn của một triều đại không còn được lòng dân.

4. Cốt truyện (Tóm tắt):

Đoạn trích “Quang Trung đại phá quân Thanh” kể về diễn biến cuộc tiến công thần tốc và chiến thắng oanh liệt của nghĩa quân Tây Sơn dưới sự chỉ huy của Hoàng đế Quang Trung vào cuối năm 1788 và đầu năm 1789.

• Mở đầu: Quân Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy xâm lược nước ta, chiếm Thăng Long, vua Lê Chiêu Thống cam tâm làm tay sai, rước giặc về. Tin cấp báo truyền đến Phú Xuân (Huế), Nguyễn Huệ liền lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung, sau đó hạ lệnh xuất quân ra Bắc.

• Diễn biến:

  • Quang Trung thân chinh chỉ huy đại quân, hành quân thần tốc từ Phú Xuân ra đến Nghệ An, Thanh Hóa.

  • Tại Nghệ An, ông tổ chức lễ duyệt binh, phủ dụ quân sĩ, huấn luyện quân đội, và dự đoán thời gian chiến thắng là vào mùng 7 Tết Kỉ Dậu (sau đó ông còn điều chỉnh là mùng 5 Tết).

  • Quân Tây Sơn chia làm nhiều đạo, bí mật hành quân và bất ngờ tấn công quân Thanh vào đêm giao thừa (đêm 30 Tết).

  • Các trận đánh tiêu biểu diễn ra ác liệt: quân ta đánh úp đồn Hà Hồi, rồi tổng tiến công đồn Ngọc Hồi. Quân Thanh chủ quan, kiêu ngạo, không kịp trở tay, nhanh chóng bị đánh tan tác. Đốt phá và tấn công đồn Khương Thượng, trận Đống Đa oanh liệt đã khiến hàng vạn quân giặc bỏ mạng.

  • Tôn Sĩ Nghị hoảng sợ, hèn nhát bỏ chạy qua cầu phao về Bắc, quân sĩ giẫm đạp lên nhau mà chết đuối hàng vạn. Vua Lê Chiêu Thống cùng đường cũng phải chạy theo quân Thanh sang Trung Quốc.

• Kết thúc: Vào sáng mùng 5 Tết Kỉ Dậu (1789), Hoàng đế Quang Trung cùng đại quân đã tiến vào Thăng Long trong niềm hân hoan chiến thắng, giải phóng kinh thành, đánh tan hoàn toàn quân xâm lược Thanh, khôi phục nền độc lập, tự chủ cho dân tộc. Chiến thắng này đã làm nức lòng quân và dân ta, chứng tỏ tài thao lược kiệt xuất của người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ.

***

Qua tác phẩm này, chúng ta không chỉ được sống lại không khí lịch sử hào hùng mà còn cảm nhận sâu sắc tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của dân tộc ta dưới sự lãnh đạo tài tình của Hoàng đế Quang Trung. Cô mong các em sẽ đọc kĩ tác phẩm và ghi nhớ những kiến thức quan trọng này nhé!