Trước hết, các em hãy đọc thật kỹ bài thơ mà cô đã cung cấp. Sau đó, chúng ta sẽ cùng nhau đi trả lời từng câu hỏi.

Câu 1. Bài thơ trên sử dụng thể thơ nào?
A. Bốn chữ
B. Năm chữ
C. Tự do
D. Tám chữ

Phân tích: Các em hãy đếm số chữ trong mỗi câu thơ của bài “Sang thu”. Ví dụ, câu “Bỗng nhận ra hương ổi” có 4 chữ. Câu “Phả vào trong gió se” có 4 chữ. Tương tự, hầu hết các câu thơ đều có 4 chữ.

Đáp án: A. Bốn chữ

Câu 2. Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong bài thơ trên.
A. Tự sự
B. Miêu tả
C. Biểu cảm
D. Nghị luận

Phân tích: Các em thấy bài thơ này có kể lại một câu chuyện không? Có đưa ra những lý lẽ, bằng chứng để thuyết phục người đọc không? Không phải. Bài thơ chủ yếu miêu tả những hình ảnh, âm thanh, mùi vị của thiên nhiên khi đất trời chuyển mình sang thu. Đồng thời, qua những miêu tả đó, nhà thơ bộc lộ những cảm xúc, suy tư của mình về thời khắc giao mùa. Tuy nhiên, nếu xét về phương thức biểu đạt CHÍNH, ta thấy hình ảnh thiên nhiên được vẽ ra rất sống động, gợi tả.

Đáp án: B. Miêu tả (Lưu ý: Bài thơ cũng có yếu tố biểu cảm, nhưng miêu tả là phương thức nổi bật hơn cả)

Câu 3: Sự biến đổi của đất trời lúc sang thu được nhà thơ cảm nhận lần đầu tiên từ đâu?
A. Từ một mùi hương
B. Từ một cơn mưa
C. Từ một đám mây
D. Từ một cánh chim

Phân tích: Các em hãy nhìn vào câu thơ đầu tiên: “Bỗng nhận ra hương ổi”. Từ “bỗng” cho thấy một sự bất chợt, một tín hiệu đầu tiên. Mùi hương ổi đã đánh thức giác quan của nhà thơ và báo hiệu mùa thu đang đến.

Đáp án: A. Từ một mùi hương

Câu 4: Hai câu thơ Sương chùng chình qua ngõ – Hình như thu đã về sử dụng phép tu từ nào?
A. Nhân hóa
B. Ẩn dụ
C. Hoán dụ
D. Điệp từ

Phân tích: Trong hai câu thơ này, nhà thơ đã gọi “sương” như một con người, có hành động “chùng chình”, tức là đi chậm, ngập ngừng. Đó là cách nói ví sương như một người đang lững thững bước qua ngõ.

Đáp án: A. Nhân hóa

Câu 5: Từ chùng chình được hiểu thế nào?
A. Đi rất chậm, dò từng bước một
B. Đi rất nhanh, vừa đi vừa nghiêng ngả
C. Ngập ngừng như không muốn đi
D. Ẩn giấu nhiều điều không muốn nói

Phân tích: Dựa vào phép tu từ nhân hóa ở câu trên, chúng ta hiểu “chùng chình” là trạng thái đi chậm rãi, có chút lưỡng lự, không vội vã. “Sương chùng chình qua ngõ” gợi hình ảnh màn sương mỏng manh, lơ lửng, lan tỏa một cách nhẹ nhàng, chậm rãi, báo hiệu sự chuyển mình của thiên nhiên.

Đáp án: A. Đi rất chậm, dò từng bước một (Đáp án C cũng có ý nghĩa tương đồng, nhưng A diễn tả rõ hơn hành động chậm rãi, có ý thức của sự vật được nhân hóa). Tuy nhiên, xét về mức độ cảm xúc, C cũng rất gần. Cô khuyến khích các em hiểu “chùng chình” là sự chậm rãi, ngập ngừng, không vội vã.

Câu 6: Ý nào nói đúng cảm xúc của tác giả trong bài thơ Sang thu?
A. Hồn nhiên, tươi trẻ
B. Lãng mạn, thanh thoát
C. Mới mẻ, tinh tế
D. Mộc mạc, chân thành

Phân tích: Bài thơ không hề có những cảm xúc quá mạnh mẽ, ồn ào. Thay vào đó là sự rung động nhẹ nhàng, sâu lắng trước vẻ đẹp của thiên nhiên. Cách cảm nhận tinh tế, mới lạ trước những biến đổi khẽ khàng của đất trời cho thấy một tâm hồn nhạy cảm, tinh tế.

Đáp án: C. Mới mẻ, tinh tế

Câu 7: Trong bài thơ trên, hình ảnh thiên nhiên vào thời điểm giao mùa hạ- thu có đặc điểm gì?
A. Sôi động, náo nhiệt
B. Bình lặng, ngưng đọng
C. Xôn xao, rộn rang
D. Nhẹ nhàng, giao cảm

Phân tích: Hãy xem lại các hình ảnh: “gió se”, “sương chùng chình”, “chim bắt đầu vội vã”, “đám mây mùa hạ vắt nửa mình sang thu”, “nắng đã vơi dần”, “mưa đã bớt”, “sấm cũng bớt bất ngờ”. Tất cả những hình ảnh này đều gợi lên một trạng thái nhẹ nhàng, có sự chuyển biến nhưng không dữ dội. Có sự hòa quyện, giao thoa giữa hai mùa.

Đáp án: D. Nhẹ nhàng, giao cảm

Câu 8: Ý nào sau đây nêu được nét đặc sắc nhất về nghệ thuật của bài thơ trên?
A. Sử dụng câu ngắn gọn, chính xác
B. Sáng tạo những hình ảnh giàu ý nghĩa, triết lý
C. Sáng tạo những hình ảnh quen thuộc mà vẫn mới mẻ, gợi cảm
D. Sử dụng đa dạng, phong phú phép so sánh, ẩn dụ

Phân tích: Bài thơ sử dụng những hình ảnh rất đỗi quen thuộc trong đời sống nông thôn Việt Nam: hương ổi, gió se, sương, sông, chim, mây, nắng, mưa, sấm. Tuy nhiên, cách cảm nhận và diễn tả của Hữu Thỉnh lại vô cùng mới mẻ, tinh tế, khiến những hình ảnh ấy trở nên sống động và giàu sức gợi. Ví dụ, “sương chùng chình”, “đám mây mùa hạ vắt nửa mình sang thu”, “sấm cũng bớt bất ngờ” là những sáng tạo độc đáo.

Đáp án: C. Sáng tạo những hình ảnh quen thuộc mà vẫn mới mẻ, gợi cảm

Câu 9: Có ý người cho rằng hình ảnh sấm và hàng cây đứng tuổi là hình ảnh ẩn dụ. Em có đồng ý với ý kiến đó không, tại sao?

Cô hoàn toàn đồng ý với ý kiến này.

Giải thích:
Hình ảnh “sấm” trong câu thơ “Sấm cũng bớt bất ngờ” có thể được hiểu theo nhiều lớp nghĩa. Về nghĩa đen, sấm là hiện tượng tự nhiên của mùa mưa, khi mùa thu về, sấm ít xuất hiện hơn, không còn dữ dội như mùa hạ. Về nghĩa bóng, “sấm” có thể ẩn dụ cho những biến cố, những khó khăn, thử thách trong cuộc đời, hoặc những sức mạnh tiềm tàng, dữ dội. Khi mùa thu đến, “sấm cũng bớt bất ngờ” cho thấy con người đã phần nào vững vàng hơn, bình tĩnh hơn để đối mặt với những biến động.

Hình ảnh “hàng cây đứng tuổi” cũng mang ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc. “Cây đứng tuổi” là những cây đã trải qua nhiều năm tháng, có bề dày kinh nghiệm, có sự vững chãi và chín chắn. Nó gợi lên hình ảnh con người đã từng trải, đã trưởng thành, đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm sống. Khi “hàng cây đứng tuổi” bớt bất ngờ trước sấm, điều đó cho thấy sự trưởng thành, bản lĩnh và sự điềm tĩnh của con người trước những biến cố của cuộc đời.

Như vậy, sự giao mùa của thiên nhiên trong bài thơ “Sang thu” đã trở thành một bức tranh ẩn dụ về sự chuyển mình của con người từ tuổi trẻ sang tuổi già, từ những nông nổi sang sự chín chắn, điềm đạm.

Câu 10: Bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh là bức thông điệp lúc giao mùa, em hãy trình bày mạch cảm xúc của bài thơ.

Mạch cảm xúc của bài thơ “Sang thu” được nhà thơ Hữu Thỉnh thể hiện một cách tinh tế, tuần tự theo trình tự cảm nhận thiên nhiên khi đất trời chuyển mình từ hạ sang thu.

1. Cảm nhận ban đầu về sự xuất hiện của mùa thu: Mạch cảm xúc bắt đầu từ một tín hiệu rất nhỏ bé, rất riêng của mùa thu: mùi hương ổi. Sự xuất hiện bất chợt của “hương ổi” trong “gió se” đã đánh thức giác quan nhạy cảm của nhà thơ, báo hiệu mùa thu đang gõ cửa. Đây là cảm nhận rất đỗi tự nhiên, chân thật.

2. Quan sát những biểu hiện tinh tế của thiên nhiên: Từ tín hiệu ban đầu, cảm xúc dần lan tỏa, nhà thơ bắt đầu quan sát và cảm nhận những biểu hiện tinh tế hơn của sự giao mùa.
* “Sương chùng chình qua ngõ” gợi hình ảnh thiên nhiên chậm lại, có phần e ấp, dịu dàng.
* “Hình như thu đã về” là một dự cảm, một sự khẳng định nhẹ nhàng, khẽ khàng.
* “Sông được lúc dềnh dàng” cho thấy sự bình yên, tĩnh lặng của dòng sông sau những ngày chảy xiết của mùa hạ.
* Ngược lại với sự yên bình của sông là sự vội vã của “chim”, điều này cho thấy quy luật tự nhiên có sự đối lập nhưng hài hòa.
* Hình ảnh “đám mây mùa hạ vắt nửa mình sang thu” là một hình ảnh đắt giá, thể hiện rõ nét sự chuyển giao, sự đan xen, hòa quyện giữa hai mùa.

3. Cảm nhận về sự lắng lại, bớt đi của các yếu tố mùa hạ: Cảm xúc tiếp tục đi sâu vào việc nhận diện những gì “bớt” đi, “vơi” đi của mùa hạ để nhường chỗ cho mùa thu.
* “Vẫn còn bao nhiêu nắng” cho thấy mùa hạ chưa đi hẳn, vẫn còn dư âm.
* “Đã vơi dần cơn mưa” là dấu hiệu rõ rệt của việc kết thúc mùa mưa bão, nhường chỗ cho tiết trời dịu mát hơn.
* “Sấm cũng bớt bất ngờ” cho thấy sự giảm thiểu của những hiện tượng tự nhiên gay gắt, dữ dội.

4. Liên tưởng, suy ngẫm sâu sắc về cuộc đời: Mạch cảm xúc không chỉ dừng lại ở việc miêu tả thiên nhiên mà còn mở rộng ra những suy ngẫm triết lý về sự trưởng thành, về cuộc đời, qua hình ảnh “hàng cây đứng tuổi”. Sự điềm tĩnh, bản lĩnh của con người khi đối diện với những biến cố (ẩn dụ qua “sấm”) được liên tưởng một cách sâu sắc.

Như vậy, mạch cảm xúc của bài thơ được dệt nên từ những rung động tinh tế, tuần tự từ những cảm nhận cụ thể về thiên nhiên đến những suy tư, chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc đời. Đó là một hành trình cảm xúc nhẹ nhàng, sâu lắng, thể hiện tâm hồn nhạy cảm và giàu suy tư của nhà thơ.

Các em thấy bài thơ “Sang thu” thật tuyệt vời phải không nào? Qua bài học hôm nay, cô mong các em sẽ yêu thêm vẻ đẹp của thiên nhiên, của thi ca và có những cảm nhận tinh tế hơn về cuộc sống xung quanh mình. Cô xin chào và hẹn gặp lại các em trong những tiết học tiếp theo!