Câu 1. Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào?

Bước 1: Quan sát số câu, số chữ trong mỗi câu và cách gieo vần của bài thơ.

Bước 2: Đối chiếu với đặc điểm của các thể thơ đã học.

Phân tích: Bài thơ có 8 câu, mỗi câu 7 chữ. Vần được gieo theo quy luật: tiếng cuối câu 1, 2, 4, 6, 8 hiệp vần với nhau (le te, lập lỏe, loe, hoe, nhè). Tiếng cuối câu 3, 5, 7 không hiệp vần.

Kết luận: Bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2. Thống kê các từ láy được sử dụng trong bài thơ? Bài thơ được gieo vần ra sao?

Bước 1: Đọc kỹ từng câu thơ, xác định các từ có cấu tạo láy âm (láy phụ âm đầu, láy vần, láy cả âm đầu và vần) hoặc láy thanh.

Bước 2: Ghi chép lại các từ láy tìm được.

Bước 3: Xem xét cách gieo vần của bài thơ: các tiếng gieo vần nằm ở vị trí nào trong câu, có hiệp vần với nhau không.

Phân tích:

• Các từ láy trong bài thơ: thấp le te, lập lỏe, xanh ngắt, đỏ hoe, nhè.
• Cách gieo vần: Bài thơ chủ yếu gieo vần ở tiếng cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 (te, lỏe, loe, hoe, nhè). Tiếng cuối câu 1 (te) hiệp vần với tiếng cuối câu 2 (lỏe) và câu 4 (loe), câu 6 (hoe), câu 8 (nhè). Đây là vần chân theo lối gieo vần của thể thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 3. Những hình ảnh nào gợi lên cảnh thu mang được nét riêng của mùa thu làng quê xứ Bắc Việt Nam? Nhận xét về sự sáng tạo hình ảnh của tác giả khi viết về đề tài mùa thu?

Bước 1: Đọc từng câu thơ, tìm các hình ảnh miêu tả cảnh vật, không gian.

Bước 2: Xác định những hình ảnh gắn liền với đặc trưng của làng quê Bắc Bộ vào mùa thu.

Bước 3: Nhận xét về cách tác giả sử dụng ngôn ngữ, từ ngữ và cách tạo hình ảnh.

Phân tích:

• Những hình ảnh gợi lên cảnh thu làng quê xứ Bắc: năm gian nhà có thấp le te (mái nhà tranh dân dã, thấp thoáng trong không gian làng quê), ngõ tối đêm sâu (không gian quen thuộc, yên tĩnh của làng quê), đóm lập lỏe (ánh sáng đom đóm quen thuộc trong đêm hè, thu ở làng quê), lung giậu phất phơ màu khói nhạt (hình ảnh khói bếp vương vấn, là nét đặc trưng của làng quê), ao lỏng lánh bóng trăng loe (cảnh đêm trăng huyền ảo trên mặt ao làng), da trời ai nhuộm mà xanh ngắt (màu xanh cao, trong vắt của bầu trời mùa thu xứ Bắc).
• Sự sáng tạo hình ảnh của tác giả: Nguyễn Khuyến đã không miêu tả những cảnh thu hùng vĩ, tráng lệ mà tập trung vào những nét đẹp bình dị, gần gũi, đậm chất làng quê Bắc Bộ. Tác giả sử dụng những từ láy gợi hình, gợi cảm (thấp le te, lập lỏe, xanh ngắt, đỏ hoe) để khắc họa sinh động cảnh vật. Đặc biệt, nghệ thuật đối lập giữa cái đẹp (cảnh thu) và cái không đẹp (mắt lão đỏ hoe, rượu không hay) tạo nên sự thú vị và chiều sâu cho bài thơ. Thay vì những bức tranh thu lãng mạn, thơ mộng, Nguyễn Khuyến vẽ nên một bức tranh thu chân thực, dung dị nhưng đầy sức gợi.

Câu 4. Câu cá, uống rượu đều là những thú chơi, thú vui tao nhã mà các nhà nho khi ở ẩn tìm đến vui, để tâm hồn thư thái, quên đi việc đời. Trong bài thơ Thu ẩm Nguyễn Khuyến có đạt được kết quả đó hay không? Vì sao?

Bước 1: Đọc kỹ hai câu thơ cuối bài để nắm bắt tâm trạng và kết quả của việc uống rượu.

Bước 2: Liên hệ với ý nghĩa chung của thú vui tao nhã mà các nhà nho thường tìm đến.

Bước 3: Phân tích lý do vì sao tác giả đạt hoặc không đạt được sự thư thái đó.

Giải thích:

Trong bài thơ Thu ẩm, Nguyễn Khuyến dường như chưa đạt được sự thư thái trọn vẹn khi uống rượu. Dù rượu có tiếng là hay, nhưng với “dăm ba chén đã say nhè”, tác giả không tìm thấy sự say men giải sầu hay sự tỉnh táo để thưởng thức trọn vẹn cái thú tao nhã. Thay vào đó, “mắt lão không vảy cũng đỏ hoe” cho thấy một nỗi buồn, một sự bận tâm nào đó vẫn còn vương vấn trong lòng nhà thơ. Nét đặc trưng của cảnh thu làng quê xứ Bắc lại càng làm nổi bật tâm trạng không hoàn toàn vui vẻ của tác giả, bởi cái đẹp của thiên nhiên dường như càng làm cho nỗi lòng của ông thêm day dứt. Thú vui uống rượu dường như không đủ sức để xua tan đi những ưu tư, phiền muộn trong lòng nhà thơ.

Cô hy vọng với những giải thích chi tiết này, các em đã hiểu rõ hơn về bài thơ và cách phân tích. Chúng ta sẽ cùng nhau tiếp tục khám phá những vẻ đẹp khác của thơ ca Việt Nam trong các tiết học tới nhé!