Bước 1: Đọc kỹ bài thơ và xác định nội dung chính.

Các em hãy đọc thầm lại bài thơ một lần nữa. Trong quá trình đọc, các em hãy chú ý xem bài thơ đang nói về điều gì, vẽ ra khung cảnh nào.

Sau khi đọc xong, các em có thể thấy rằng bài thơ miêu tả sự thay đổi của dòng sông theo thời gian trong ngày, từ sáng đến khuya và lại quay trở lại sáng. Mỗi thời điểm, dòng sông lại mang một vẻ đẹp riêng, được ví như một người con gái đang mặc những bộ trang phục khác nhau.

Trả lời câu hỏi 1: Bài thơ tả cảnh gì?

Dựa vào những gì chúng ta vừa phân tích, bài thơ tả cảnh dòng sông vào các thời điểm khác nhau trong ngày và đêm, với những vẻ đẹp biến đổi liên tục.

Bước 2: Tìm hiểu và xác định các biện pháp tu từ được sử dụng.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi tìm hiểu xem tác giả đã dùng những “chiếc áo” nào để miêu tả dòng sông. Hãy cùng xem lại từng khổ thơ:

* “Dòng sông mới điệu làm sao / Nắng lên mặc áo lụa đào thướt tha” – Ở đây, tác giả ví “nắng lên” như là “áo lụa đào thướt tha” mà dòng sông mặc.
* “Trưa về trời rộng bao la / Áo xanh sông mặc như là mới may” – Dòng sông mặc “áo xanh” của bầu trời buổi trưa.
* “Chiều trôi thơ thẩn áng mây / Cài lên màu áo hây hây ráng vàng” – Dòng sông mặc “màu áo hây hây ráng vàng” của ánh chiều tà.
* “Rèm thêu trước ngực vầng trăng / Trên nền nhung tím trăm ngàn sao lên” – Dòng sông như có “rèm thêu” là vầng trăng và “nền nhung tím” là bầu trời đêm với sao.
* “Khuya rồi sông mặc áo đen / Nép trong rừng bưởi lặng yên đôi bờ” – Dòng sông mặc “áo đen” của đêm tối.
* “Sáng ra thơm đến ngẩn ngơ / Dòng sông đã mặc bao giờ áo hoa / Ngước lên bỗng gặp la đà / Ngàn hoa bưởi đã nở nhòa áo ai” – Sáng ra, dòng sông như được khoác lên “áo hoa” của những cánh hoa bưởi.

Chúng ta thấy, tác giả đã nhân hóa dòng sông như một con người, có thể mặc quần áo. Đồng thời, tác giả còn sử dụng hình ảnh so sánh để làm cho vẻ đẹp của dòng sông thêm sinh động.

Trả lời câu hỏi 2: Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ gì để miêu tả?

Trong bài thơ, tác giả đã sử dụng chủ yếu hai biện pháp tu từ là:

* Nhân hóa: Biến dòng sông (sự vật) thành con người, có hành động, cử chỉ như con người (mặc áo, điệu, thướt tha, nép mình).
* So sánh: Ví von vẻ đẹp, màu sắc của dòng sông với những hình ảnh quen thuộc như “áo lụa đào”, “áo xanh”, “ráng vàng”, “áo đen”, “áo hoa”.

Bước 3: Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ.

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau suy nghĩ xem nhờ có những biện pháp tu từ này mà bài thơ trở nên hay hơn như thế nào nhé.

Trả lời câu hỏi 3: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó bằng 1 đoạn văn.

Bài thơ “Dòng sông mặc áo” của Nguyễn Trọng Tạo đã sử dụng thành công biện pháp nhân hóa và so sánh để khắc họa vẻ đẹp sống động và biến đổi của dòng sông. Việc nhân hóa dòng sông như một cô gái đang thay đổi trang phục theo từng thời khắc trong ngày, từ “áo lụa đào” của nắng sớm, “áo xanh” của bầu trời trưa, đến “màu áo hây hây ráng vàng” của buổi chiều tà và “áo đen” huyền bí của đêm khuya, đã khiến dòng sông trở nên gần gũi, thân thương và có hồn hơn. Các hình ảnh so sánh cụ thể như “áo lụa đào thướt tha”, “áo xanh như là mới may”, hay “rèm thêu trước ngực vầng trăng” đã giúp người đọc dễ dàng hình dung ra những gam màu, đường nét tuyệt đẹp của dòng sông dưới ánh sáng và khung cảnh thiên nhiên. Đặc biệt, khi sáng ra, dòng sông khoác lên “áo hoa” của ngàn hoa bưởi, càng làm tăng thêm sự tươi mới, thi vị và quyến rũ. Nhờ những biện pháp tu từ này, bài thơ không chỉ miêu tả một cách sinh động vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn bộc lộ tình yêu tha thiết của tác giả đối với quê hương, đất nước.

Các em đã hiểu bài chưa nào? Về nhà, các em hãy đọc lại bài thơ và tập cảm nhận vẻ đẹp của dòng sông nhé!