—

**a. Đoạn thơ được viết theo thể thơ nào?**

* **Bước 1: Quan sát số tiếng (chữ) trong mỗi dòng thơ.**
* Chúng ta cùng đếm từng dòng:
* “Mình về với Bác đường xuôi” (6 tiếng)
* “Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người” (8 tiếng)
* “Nhớ ông Cụ mắt sáng ngời” (6 tiếng)
* “Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường” (8 tiếng)
* “Nhớ Người những sáng tinh sương” (6 tiếng)
* “Ung dung yên ngựa trên đường suối reo” (8 tiếng)
* “Nhớ chân Người bước lên đèo” (6 tiếng)
* “Người đi rừng núi trông theo bóng Người…” (8 tiếng)
* **Bước 2: Nhận xét quy luật về số tiếng.**
* Các em thấy đó, các dòng thơ luân phiên nhau có 6 tiếng và 8 tiếng (6-8-6-8…). Đây chính là đặc điểm nổi bật nhất của một thể thơ rất quen thuộc trong văn học Việt Nam.
* **Bước 3: Kết luận.**
* Với quy luật luân phiên 6 tiếng và 8 tiếng như vậy, đoạn thơ được viết theo **thể thơ Lục bát**.

—

**b. Từ Bác, Người, Ông cụ trong đoạn thơ dùng để chỉ ai?**

* **Bước 1: Đọc kỹ lại các từ được hỏi và đặt chúng trong ngữ cảnh của đoạn thơ.**
* “Mình về với **Bác** đường xuôi”
* “Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ **Người**”
* “Nhớ **ông Cụ** mắt sáng ngời”
* “Nhớ **Người** những sáng tinh sương”
* **Bước 2: Dựa vào kiến thức lịch sử, xã hội và văn học.**
* Bài thơ “Việt Bắc” của Tố Hữu là một khúc ca về cách mạng, về tình nghĩa quân dân trong những năm tháng kháng chiến gian khổ ở Việt Bắc. Trong thời kỳ đó, và cả bây giờ, người Việt Nam thường dùng những từ ngữ trang trọng, kính trọng như “Bác”, “Người”, “Ông cụ” để nói về vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, người đã cống hiến cả đời mình cho đất nước.
* **Bước 3: Kết luận.**
* Các từ **Bác, Người, Ông cụ** trong đoạn thơ này đều dùng để chỉ **Chủ tịch Hồ Chí Minh** – vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam.

—

**c. Xác định 1 từ láy, 2 từ ghép.**

* **Bước 1: Ôn lại khái niệm từ láy và từ ghép.**
* **Từ láy** là từ được tạo thành bằng cách láy lại một phần tiếng gốc hoặc toàn bộ tiếng gốc để tạo ra sắc thái nghĩa hoặc gợi hình, gợi cảm hơn (ví dụ: *long lanh, rì rào, xa xôi*).
* **Từ ghép** là từ được tạo thành bằng cách ghép các tiếng có nghĩa lại với nhau, tạo thành một từ có nghĩa mới hoặc nghĩa tổng hợp (ví dụ: *xe đạp, sách vở, bàn ghế*).
* **Bước 2: Đọc lướt qua từng dòng thơ để tìm từ láy và từ ghép.**
* “Mình về với Bác đường xuôi” -> “đường xuôi” (ghép)
* “Thưa giùm Việt Bắc không nguôi nhớ Người” -> “Việt Bắc” (ghép)
* “Nhớ ông Cụ mắt sáng ngời” -> “sáng ngời” (ghép)
* “Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường” -> “túi vải” (ghép), “đẹp tươi” (ghép), “lạ thường” (ghép)
* “Nhớ Người những sáng tinh sương” -> “tinh sương” (ghép)
* “Ung dung yên ngựa trên đường suối reo” -> **”Ung dung”** (láy), “yên ngựa” (ghép), “suối reo” (ghép)
* “Nhớ chân Người bước lên đèo” -> “bước lên” (ghép)
* “Người đi rừng núi trông theo bóng Người…” -> “rừng núi” (ghép), “bóng Người” (ghép)
* **Bước 3: Chọn ra 1 từ láy và 2 từ ghép theo yêu cầu.**
* **Từ láy:** **ung dung** (từ này gợi tả dáng vẻ thư thái, bình tĩnh của Bác)
* **Từ ghép:**
1. **rừng núi** (ghép các tiếng có nghĩa “rừng” và “núi” để chỉ chung cảnh vật thiên nhiên)
2. **tinh sương** (ghép “tinh” và “sương” để chỉ thời điểm sáng sớm khi sương còn đọng)
*(Ngoài ra, các em có thể chọn “lạ thường”, “suối reo”, “túi vải”… đều đúng nhé!)*

—

**d. Đoạn thơ trên thể hiện tình cảm của ai đối với ai?**

* **Bước 1: Xác định chủ thể tình cảm (ai đang thể hiện tình cảm?).**
* Mở đầu đoạn thơ là “Mình về với Bác đường xuôi”. “Mình” ở đây là người cán bộ, người chiến sĩ cách mạng, cũng là đại diện cho toàn thể nhân dân Việt Bắc.
* **Bước 2: Xác định đối tượng tình cảm (tình cảm dành cho ai?).**
* Qua các từ “Bác”, “Người”, “Ông cụ”, chúng ta biết đối tượng của tình cảm chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh.
* **Bước 3: Xác định nội dung của tình cảm (tình cảm đó là gì?).**
* Các từ ngữ như “không nguôi nhớ”, “Nhớ ông Cụ”, “Nhớ Người những sáng tinh sương”, “Nhớ chân Người” đã thể hiện rất rõ ràng. Cùng với đó là những hình ảnh Bác “mắt sáng ngời”, “Áo nâu túi vải đẹp tươi lạ thường”, “Ung dung yên ngựa”, cho thấy sự kính trọng và ngưỡng mộ.
* **Bước 4: Tổng hợp và kết luận.**
* Đoạn thơ trên thể hiện **tình cảm nhớ nhung da diết, lòng kính yêu, sự ngưỡng mộ sâu sắc** của **người dân Việt Bắc (hay người cán bộ, chiến sĩ cách mạng)** đối với **Chủ tịch Hồ Chí Minh**.

—

**e. Tìm và nêu tác dụng của một biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ trên?**

* **Bước 1: Đọc lại đoạn thơ và tìm kiếm các dấu hiệu của biện pháp tu từ thường gặp.**
* Các biện pháp tu từ phổ biến mà chúng ta đã học là so sánh, nhân hóa, điệp ngữ…
* Cô thấy có một từ được lặp đi lặp lại rất nhiều lần, đó là từ “Nhớ”.
* “Thưa giùm Việt Bắc không nguôi **nhớ** Người”
* “**Nhớ** ông Cụ mắt sáng ngời”
* “**Nhớ** Người những sáng tinh sương”
* “**Nhớ** chân Người bước lên đèo”
* Ngoài ra, các em còn có thể thấy hình ảnh “rừng núi trông theo bóng Người”. “Trông theo” là hành động của con người, nhưng lại được gán cho “rừng núi”. Đây là biện pháp nhân hóa.
* **Bước 2: Chọn một biện pháp tu từ và gọi tên.**
* Cô sẽ chọn biện pháp **Điệp ngữ**.
* **Bước 3: Nêu vị trí cụ thể của biện pháp tu từ đó trong đoạn thơ.**
* Điệp ngữ được thể hiện ở từ **”Nhớ”** được lặp đi lặp lại nhiều lần ở đầu các câu thơ (câu 2, 3, 5, 7).
* **Bước 4: Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đó.**
* Việc lặp lại từ “Nhớ” không chỉ giúp người đọc dễ hình dung mà còn có tác dụng rất lớn trong việc biểu đạt cảm xúc.
* **Bước 5: Kết luận về tác dụng.**
* Biện pháp tu từ **điệp ngữ** (điệp từ “Nhớ”) được sử dụng trong đoạn thơ có tác dụng:
* **Nhấn mạnh, khắc sâu** nỗi nhớ da diết, triền miên, không nguôi của người dân Việt Bắc đối với Bác Hồ.
* Làm cho tình cảm trở nên **sâu sắc, chân thành** hơn, thể hiện tấm lòng thủy chung, son sắt của nhân dân dành cho vị lãnh tụ kính yêu.

—

Các em thấy đấy, chỉ cần chúng ta chịu khó đọc kỹ, phân tích từng chút một theo đúng phương pháp, mọi câu hỏi dù khó đến mấy cũng sẽ có lời giải đáp. Cô mong rằng bài học này đã giúp các em hiểu rõ hơn về đoạn thơ và có thêm kỹ năng giải bài tập Ngữ văn nhé! Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô!