Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản trên.

• Bước 1: Đọc và xác định mục đích của văn bản.
  Khi đọc đoạn trích, em sẽ thấy tác giả không nhằm mục đích kể một câu chuyện (tự sự), không tập trung miêu tả một sự vật, phong cảnh nào (miêu tả), cũng không chỉ đơn thuần bày tỏ cảm xúc cá nhân (biểu cảm). Mục đích chính của tác giả là bàn luận, thuyết phục người đọc về một vấn-đề trong cuộc sống: thái độ cần có trước những vấp ngã, thất bại.
• Bước 2: Đối chiếu với các phương thức biểu đạt đã học.
  Văn bản thể hiện rõ quan điểm, ý kiến (“Bất kì vấp ngã nào… cũng đều mang lại cho ta một bài học đáng giá”), sử dụng lí lẽ (“Thời gian làm tuổi trẻ đi qua nhanh lắm…”) và dẫn chứng (bài toán sai, lòng tốt nhầm chỗ…) để làm sáng tỏ quan điểm đó. Đây chính là đặc trưng cơ bản của phương thức nghị luận.
• Bước 3: Kết luận.
  Vậy, phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản là nghị luận.

Lý do áp dụng: Để xác định phương thức biểu đạt chính, ta cần xem xét mục đích viết của toàn bộ văn bản. Văn bản này tập trung vào việc bàn luận một tư tưởng, đạo lí, do đó phương thức biểu đạt chính là nghị luận.

Câu 2. Theo đoạn trích, con người thường có cách ứng xử như thế nào trước những thất bại, vấp ngã trong cuộc sống?

• Bước 1: Tìm từ khóa trong câu hỏi.
  Các từ khóa quan trọng là “cách ứng xử”, “thất bại, vấp ngã”.
• Bước 2: Tìm thông tin tương ứng trong đoạn trích.
  Em hãy đọc kĩ đoạn văn đầu tiên. Tác giả đã nêu rất rõ hai luồng phản ứng của con người. Em hãy tìm và gạch chân những câu văn đó.
  
  “Có nhiều người có khả năng vực dậy, đứng lên rồi nhẹ nhàng bước tiếp như thể chẳng có chuyện gì xảy ra, nhưng cũng có nhiều người chỉ có thể ngồi một chỗ và vẫn luôn tự hỏi lí do vì sao bản thân lại có thể dễ dàng mắc bẫy đến như thế”.
• Bước 3: Trình bày câu trả lời.
  Dựa vào thông tin vừa tìm được, em có thể trả lời như sau:
  Theo đoạn trích, trước những thất bại, vấp ngã trong cuộc sống, con người thường có hai cách ứng xử khác nhau:
  • Cách thứ nhất: Một số người có khả năng vực dậy, đứng lên rồi nhẹ nhàng bước tiếp.
  • Cách thứ hai: Nhiều người khác lại chỉ ngồi một chỗ, chìm đắm trong thất bại và tự vấn lí do.

Lý do áp dụng: Đây là câu hỏi nhận biết, yêu cầu tìm thông tin trực tiếp từ văn bản. Kỹ năng cần thiết là đọc kỹ, xác định đúng vị trí thông tin và diễn đạt lại một cách rõ ràng.

Câu 3. Nêu hiệu quả của biện pháp tu từ điệp ngữ trong hai câu văn sau: Đừng để khi tia nắng ngoài kia đã lên, mà con tim vẫn còn băng lạnh. Đừng để khi cơn mưa kia đã tạnh, mà những giọt lệ trên mi mắt vẫn còn tuôn rơi.

• Bước 1: Chỉ ra biện pháp tu từ.
  Trong hai câu văn, cụm từ “Đừng để” được lặp lại ở đầu mỗi câu. Đây chính là biện pháp tu từ điệp ngữ (cụ thể hơn là điệp cấu trúc “Đừng để khi…, mà…”).
• Bước 2: Phân tích hiệu quả (tác dụng) của biện pháp tu từ đó.
  Việc lặp lại này có tác dụng gì? Em hãy suy nghĩ:
  – Về mặt nội dung: Nó nhấn mạnh điều gì?
  – Về mặt nghệ thuật: Nó tạo ra âm hưởng gì cho câu văn?
  
  Dựa trên những gợi ý đó, ta có thể phân tích hiệu quả như sau:
  • Nhấn mạnh lời khuyên, sự khích lệ: Việc lặp lại cấu trúc “Đừng để…” như một lời nhắn nhủ tha thiết, một lời khuyên chân thành của tác giả. Nó nhấn mạnh thông điệp cốt lõi: đừng để bản thân chìm đắm trong nỗi buồn, sự tiêu cực khi cuộc sống vẫn tiếp diễn.
  • Tạo nhịp điệu, sự cân đối, hài hòa: Điệp ngữ làm cho câu văn trở nên nhịp nhàng, giàu nhạc điệu, dễ đi vào lòng người đọc. Sự song hành của hai vế câu tạo ra sự cân đối, chặt chẽ.
  • Tăng sức biểu cảm, gợi hình, gợi cảm: Biện pháp tu từ này làm nổi bật sự tương phản sâu sắc giữa ngoại cảnh (tia nắng đã lên, cơn mưa đã tạnh – sự vận động của tự nhiên) và tâm cảnh con người (con tim băng lạnh, lệ vẫn tuôn rơi – sự trì trệ, đau khổ). Từ đó, lời khuyên càng trở nên thấm thía và có sức lay động mạnh mẽ hơn.
• Bước 3: Tổng hợp và trình bày câu trả lời hoàn chỉnh.
  Biện pháp tu từ điệp ngữ (lặp lại cấu trúc “Đừng để…”) trong hai câu văn trên có hiệu quả nghệ thuật cao:
  – Trước hết, nó tạo ra nhịp điệu cân đối, hài hòa, làm tăng sức truyền cảm cho lời văn.
  – Quan trọng hơn, nó nhấn mạnh một cách tha thiết lời khuyên của tác giả: hãy vượt qua nỗi buồn, đừng để mình bị mắc kẹt trong quá khứ đau khổ trong khi cuộc sống bên ngoài vẫn đang tiếp diễn.
  – Phép điệp còn làm nổi bật sự đối lập giữa ngoại cảnh tươi sáng và tâm trạng bi lụy, từ đó làm tăng sức thuyết phục, lay động người đọc cần phải thay đổi để sống một cuộc đời ý nghĩa hơn.

Lý do áp dụng: Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ, ta luôn phải đi theo ba bước: gọi tên biện pháp, chỉ ra dấu hiệu và phân tích hiệu quả về ba mặt: nội dung (nhấn mạnh ý gì), nghệ thuật (tạo nhịp điệu, hình ảnh) và cảm xúc (tác động đến người đọc).

Câu 4. Em có đồng tình với quan điểm của tác giả: Bất kì vấp ngã nào trong cuộc sống cũng đều mang lại cho ta một bài học đáng giá không? Vì sao ?

Đây là một câu hỏi mở, yêu cầu em trình bày quan điểm cá nhân. Em có thể đồng tình, không đồng tình hoặc đồng tình một phần, miễn là lí lẽ đưa ra thuyết phục. Cô sẽ hướng dẫn em trả lời theo hướng đồng tình vì đây là một quan điểm tích cực và có tính giáo dục cao.

• Bước 1: Nêu rõ quan điểm.
  Em nên khẳng định trực tiếp quan điểm của mình. Ví dụ: “Em hoàn toàn đồng tình với quan điểm của tác giả: Bất kì vấp ngã nào trong cuộc sống cũng đều mang lại cho ta một bài học đáng giá.”
• Bước 2: Đưa ra các lí lẽ để bảo vệ quan điểm.
  Em cần tự hỏi “Vì sao?”. Tại sao vấp ngã lại cho ta bài học? Em có thể trả lời bằng 2-3 ý.
  
  Ví dụ:
  • Lí lẽ 1: Vấp ngã giúp ta nhận ra sai lầm, thiếu sót của bản thân. Khi giải sai một bài toán, ta học được cách áp dụng công thức đúng. Khi bị lừa dối, ta học được cách nhìn người cẩn trọng hơn. Đó là những bài học về tri thức và kinh nghiệm mà không sách vở nào dạy được trọn vẹn.
  • Lí lẽ 2: Vấp ngã giúp ta rèn luyện ý chí, nghị lực và sự kiên cường. Sau mỗi lần thất bại, nếu ta chọn cách đứng lên, ta sẽ trở nên mạnh mẽ hơn, trưởng thành hơn. Thất bại chính là “lửa thử vàng” để tôi luyện bản lĩnh con người.
  • Lí lẽ 3: Vấp ngã giúp ta biết trân trọng hơn những thành công mình có được. Khi đã trải qua khó khăn, cay đắng, ta sẽ cảm nhận vị ngọt của thành công một cách sâu sắc hơn và biết quý giá những gì mình đang có.
• Bước 3: Viết thành một đoạn văn hoàn chỉnh.
  Em hoàn toàn đồng tình với quan điểm của tác giả: “Bất kì vấp ngã nào trong cuộc sống cũng đều mang lại cho ta một bài học đáng giá”.
  Thứ nhất, vấp ngã chính là người thầy nghiêm khắc chỉ ra cho ta những sai lầm, khuyết điểm. Nếu không có những lần vấp ngã, ta sẽ mãi chìm trong sự tự mãn và không thể tiến bộ. Chính những lỗi lầm trong quá khứ giúp ta có được kinh nghiệm quý báu cho tương lai, giúp ta biết điều gì nên làm và điều gì cần tránh.
  Thứ hai, quá trình đứng dậy sau vấp ngã giúp ta trở nên mạnh mẽ và kiên cường hơn. Giống như thép được tôi trong lửa, con người được rèn giũa bản lĩnh qua những thử thách, gian nan. Mỗi lần vượt qua được thất bại là một lần ta chiến thắng chính mình và trưởng thành hơn.
  Vì vậy, thay vì sợ hãi, chúng ta nên nhìn nhận vấp ngã như một phần tất yếu và quý giá của hành trình trưởng thành.

Lý do áp dụng: Với dạng câu hỏi bày tỏ quan điểm, cấu trúc lý tưởng là: Khẳng định quan điểm -> Giải thích “Vì sao?” bằng các luận điểm rõ ràng, mạch lạc -> (Nếu có thể) đưa ra dẫn chứng hoặc mở rộng vấn đề.

Cô hy vọng phần hướng dẫn chi tiết này sẽ giúp em hiểu sâu hơn về bài tập cũng như cách làm dạng bài đọc hiểu nghị luận. Chúc em học tốt và luôn tự tin trước mọi vấp ngã trong cuộc sống nhé