Hôm nay, cô/thầy sẽ cùng các em phân tích và giải đáp bộ câu hỏi đọc hiểu dựa trên một đoạn trích rất hay trong tác phẩm “Chuyện chức phán sự đền Tản Viên” của tác giả Nguyễn Dữ. Đây là một tác phẩm tiêu biểu cho thể loại truyện truyền kì, chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc. Chúng ta hãy cùng nhau giải quyết từng câu hỏi nhé.

Câu 1. Truyện được kể theo ngôi kể thứ mấy?

Chào các em, để xác định ngôi kể, chúng ta hãy chú ý đến cách người kể chuyện xưng hô và gọi tên các nhân vật.

Hướng dẫn giải:

– Trong đoạn trích, người kể chuyện giấu mình đi, không xuất hiện trực tiếp và không xưng “tôi”.

– Người kể chuyện gọi tên nhân vật bằng tên của họ (“Ngô Tử Văn”, “viên Bách hộ họ Thôi”) hoặc dùng các đại từ ở ngôi thứ ba để chỉ nhân vật (“chàng”, “ông già”).

– Ví dụ: “Chàng vốn khảng khái, nóng nảy…”, “Tử Văn rất tức giận…”.

Kết luận:

Truyện được kể theo ngôi thứ ba.

Gợi ý thêm: Việc sử dụng ngôi kể thứ ba giúp người kể chuyện có thể linh hoạt, kể lại các sự việc một cách khách quan, toàn diện. Người kể có thể biết hết mọi chuyện, từ lai lịch, hành động đến cả suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật (ví dụ: “Tử Văn rất tức giận”, “thấy trong mình khó chịu”).

Câu 2. Vì sao nhân vật Ngô Tử Văn lại châm lửa đốt đền?

Hành động đốt đền của Tử Văn là một hành động hết sức táo bạo. Để hiểu nguyên nhân, các em cần đọc kĩ những dòng đầu của đoạn trích.

Hướng dẫn giải:

Ngô Tử Văn châm lửa đốt đền vì những lý do sau:

1. Do tính cách của chàng: Ngay từ đầu, tác giả đã giới thiệu Tử Văn là người “khảng khái, nóng nảy, thấy sự tà gian thì không thể chịu được”, là “một người cương trực”. Bản tính ngay thẳng, không dung túng cho cái ác, cái xấu chính là động lực thôi thúc chàng hành động.

2. Do ngôi đền không còn linh thiêng: Ngôi đền vốn “linh ứng lắm” nhưng từ khi viên Bách hộ họ Thôi (tướng giặc) tử trận ở gần đó, hắn đã chiếm lấy ngôi đền, “làm yêu làm quái trong dân gian”. Ngôi đền đã trở thành nơi trú ngụ của một hồn ma tên tướng giặc, gây tai họa cho người dân.

Kết luận:

Nhân vật Ngô Tử Văn đốt đền vì chàng tức giận trước việc một tên tướng giặc ngoại xâm sau khi chết đi lại chiếm đền, tác yêu tác quái, làm hại dân lành. Hành động này xuất phát từ tính cách cương trực, ghét tà gian và mong muốn trừ hại cho dân của chàng.

Câu 3. Chi tiết “Tử Văn mặc kệ, vẫn cứ ngồi ngất ngưởng tự nhiên” cho anh/chị hiểu thêm điều gì về nhân vật Ngô Tử Văn?

Đây là một chi tiết rất đắt giá, khắc họa rõ nét tính cách nhân vật. Các em hãy đặt chi tiết này trong hoàn cảnh lúc nó diễn ra để phân tích.

Hướng dẫn giải:

– Hoàn cảnh: Tử Văn đang bị bệnh, sốt cao, lại bị hồn ma tên Bách hộ họ Thôi hiện về đe dọa, đòi trả lại đền. Tên Bách hộ có dáng vẻ “khôi ngô, cao lớn”, lời lẽ đầy hăm dọa (“khó lòng tránh khỏi tai vạ”, “sẽ đem đến Phong đô”).

– Thái độ của Tử Văn: Trước những lời đe dọa đó, Tử Văn không hề sợ hãi, nao núng mà “mặc kệ, vẫn cứ ngồi ngất ngưởng tự nhiên”.

Ý nghĩa chi tiết:

Chi tiết này cho thấy Ngô Tử Văn là một người:

– Vô cùng dũng cảm, bản lĩnh, không hề run sợ trước cường quyền và cái ác. Dù đang ở thế yếu (bị bệnh, đối diện với ma quỷ), chàng vẫn giữ vững khí phách.

– Có niềm tin mạnh mẽ vào hành động chính nghĩa của mình. Chàng tin rằng việc mình làm là đúng đắn, là diệt trừ cái ác, nên không có gì phải sợ hãi hay khuất phục.

– Thể hiện sự hiên ngang, bất khuất của một kẻ sĩ cương trực. Thái độ “ngất ngưởng” là thái độ coi thường, thách thức cái tà gian. Nó tô đậm thêm vẻ đẹp tính cách của người trí thức phong kiến chân chính, giàu tinh thần dân tộc.

Câu 4. Nhận xét về vai trò của yếu tố kì ảo trong đoạn trích.

Yếu tố kì ảo (hay còn gọi là yếu tố hoang đường, kì lạ) là đặc trưng của thể loại truyện truyền kì. Chúng ta hãy xem chúng có tác dụng gì trong đoạn trích này nhé.

Hướng dẫn giải:

Trước hết, các em cần chỉ ra các yếu tố kì ảo trong đoạn trích:

– Chuyện hồn ma, yêu quái (hồn ma Bách hộ họ Thôi).

– Cuộc gặp gỡ, đối thoại giữa người sống (Tử Văn) và thế giới bên kia (hồn ma, Thổ công).

– Những thế giới siêu nhiên được nhắc tới (Thượng Đế, Diêm Vương, Phong đô).

Vai trò của các yếu tố kì ảo:

– Làm cho câu chuyện thêm hấp dẫn, li kì: Yếu tố kì ảo tạo ra một không khí vừa thực vừa hư, kích thích trí tò mò của người đọc.

– Là phương tiện để khắc họa tính cách nhân vật: Chính trong cuộc đối đầu với thế lực siêu nhiên, tính cách dũng cảm, cương trực, không sợ ma quỷ của Ngô Tử Văn mới được bộc lộ rõ nét nhất.

– Phản ánh hiện thực và thể hiện tư tưởng của tác giả: Đây là vai trò quan trọng nhất. Thế giới cõi âm trong truyện chính là hình ảnh ẩn dụ cho xã hội dương gian.

+ Hồn ma tên tướng giặc họ Thôi gian xảo, hung ác, có bè đảng bao che (“những đền miếu gần quanh, vì tham của đút, đều bênh vực cho nó cả”) tượng trưng cho bọn quan lại tham ô, bè phái và thế lực xâm lược tàn bạo trong xã hội đương thời.

+ Thổ công là vị thần tốt nhưng nhu nhược, bất lực, phải “ẩn nhẫn mà ngồi xó một nơi” tượng trưng cho những người hiền lành, những viên quan thanh liêm nhưng yếu đuối, không dám đấu tranh trong xã hội cũ.

Qua đó, tác giả Nguyễn Dữ đã phê phán hiện thực xã hội rối ren, quan lại tham nhũng, đồng thời ca ngợi những người trí thức dũng cảm, dám đứng lên đấu tranh chống lại cái ác.

Câu 5. Từ hành động đốt đền tà của nhân vật Ngô Tử Văn, anh/chị có suy nghĩ gì?

Đây là một câu hỏi mở, yêu cầu các em nêu lên suy nghĩ, bài học của riêng mình. Cô/thầy sẽ đưa ra một vài gợi ý để các em có thể phát triển thành đoạn văn hoàn chỉnh.

Gợi ý trình bày:

Hành động đốt đền của Ngô Tử Văn là một hành động quyết liệt và táo bạo, để lại cho chúng ta nhiều suy ngẫm sâu sắc:

– Bài học về lòng dũng cảm và tinh thần đấu tranh cho công lý: Hành động của Tử Văn cho thấy, trước cái xấu, cái ác, chúng ta không thể im lặng, làm ngơ. Người có khí phách phải dám đứng lên đấu tranh để bảo vệ lẽ phải, bảo vệ người dân lương thiện, dù cho có phải đối mặt với nguy hiểm, khó khăn.

– Bài học về việc phân biệt tín ngưỡng và mê tín dị đoan: Tử Văn đốt đền không phải vì chàng chống lại thần linh, tín ngưỡng. Chàng đốt đền vì ngôi đền đó đã bị một linh hồn ma quỷ (tà) chiếm giữ, trở thành nơi gieo rắc tai họa. Hành động của chàng thể hiện một thái độ đúng đắn: tôn trọng những giá trị tâm linh tốt đẹp nhưng kiên quyết bài trừ cái ác, cái xấu đội lốt thần linh.

– Khẳng định vai trò và trách nhiệm của người trí thức với xã hội: Ngô Tử Văn là hình mẫu của người trí thức “đọc sách vở của thánh hiền”, hiểu rõ đạo lý và có trách nhiệm với cộng đồng. Chàng không chỉ lo cho bản thân mà còn mang trong mình tinh thần “trừ hại cho dân”, thể hiện trách nhiệm của một công dân đối với xã hội.

Tóm lại, hành động của Ngô Tử Văn là ngọn lửa của chính nghĩa, đốt cháy sự tà gian, sưởi ấm niềm tin vào công lý cho người dân. Đó là một hành động đáng khâm phục và là tấm gương sáng cho chúng ta noi theo trong cuộc sống.

Hy vọng với phần hướng dẫn chi tiết này, các em đã hiểu rõ hơn về đoạn trích và tác phẩm. Chúc các em học tốt môn Ngữ văn