Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu: Thần Mưa là vị thần hình rồng, thư…

Chào các em học sinh lớp 10 thân mến! Hôm nay, thầy trò chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một đoạn trích thú vị về thần thoại Việt Nam, cụ thể là câu chuyện về Thần Mưa và nguồn gốc của cuộc thi vượt Vũ Môn. Đây là một đoạn trích giúp chúng ta hiểu thêm về thế giới quan, tín ngưỡng của người Việt xưa và những giá trị nhân văn ẩn chứa trong đó.

Các em hãy cùng thầy đi qua từng câu hỏi nhé!

Câu 1: Xác định ngôi kể được sử dụng trong đoạn trích.

Bước 1: Đọc kỹ toàn bộ đoạn trích và chú ý đến cách người kể chuyện xưng hô hoặc cách nhân vật được giới thiệu.

Bước 2: Quan sát các chủ ngữ, các đại từ nhân xưng và cách kể chuyện. Trong đoạn trích, chúng ta thấy người kể chuyện không xưng “tôi” hay “chúng tôi”, mà kể về các nhân vật như “Thần Mưa”, “Trời”, “Rồng”, “cá rô”, “tôm”, “cá chép” một cách khách quan, từ bên ngoài câu chuyện.

Bước 3: Tổng hợp và đưa ra kết luận về ngôi kể.

Lý do chọn phương pháp: Đây là phương pháp cơ bản để xác định ngôi kể trong các tác phẩm tự sự, dựa trên đặc điểm của lời kể và vai trò của người kể chuyện.

Lời giải chi tiết:

Ngôi kể được sử dụng trong đoạn trích là ngôi kể thứ ba.

Lý do: Người kể chuyện giấu mình, không trực tiếp tham gia vào câu chuyện mà đứng ngoài kể lại các sự việc, nhân vật (ví dụ: “Thần Mưa là vị thần…”, “Trời mới sai Rồng…”, “Cá chép đỗ…”, v.v.). Người kể biết rõ mọi chuyện xảy ra với các nhân vật.

Câu 2: Theo đoạn trích thần mưa có hình dáng tính cách và công việc như thế nào.

Bước 1: Đọc lướt đoạn trích, tìm và gạch chân những câu văn, cụm từ trực tiếp nói về “Thần Mưa”.

Bước 2: Phân loại các thông tin tìm được thành ba nhóm: hình dáng, tính cách, và công việc.

Bước 3: Diễn đạt lại các thông tin đó một cách rõ ràng, đầy đủ.

Lý do chọn phương pháp: Phương pháp này giúp tập trung vào các chi tiết liên quan đến đối tượng cần tìm, đảm bảo câu trả lời bám sát văn bản.

Lời giải chi tiết:

Theo đoạn trích, Thần Mưa có:

• Hình dáng: Là vị thần hình rồng.
• Tính cách: Có tính hay quên. Việc này dẫn đến hậu quả là có vùng cả năm không đến gây hạn hán, có vùng lại đến thường xuyên gây lụt lội.
• Công việc:
  • Bay xuống hạ giới hút nước biển, nước sông vào bụng rồi bay lên trời cao phun nước ra làm mưa.
  • Đảm bảo cho thế gian có nước uống, cày cấy, cây cỏ trên mặt đất được tốt tươi.
  • Thường theo lệnh Trời đi phân phát nước ở các nơi.
  • Công việc phân phối nước cho khắp mặt đất rất nặng nề, đôi khi một mình không làm hết.

Câu 3: Tại sao lại có cuộc thi vượt vũ môn.

Bước 1: Tìm trong đoạn trích những câu văn giải thích nguyên nhân, lý do dẫn đến việc tổ chức cuộc thi vượt Vũ Môn.

Bước 2: Tổng hợp các nguyên nhân được nêu ra và sắp xếp chúng một cách logic.

Lý do chọn phương pháp: Tìm kiếm từ khóa và thông tin trực tiếp từ văn bản là cách hiệu quả nhất để trả lời câu hỏi “tại sao”.

Lời giải chi tiết:

Có hai lý do chính dẫn đến việc có cuộc thi vượt Vũ Môn:

1. Do công việc của Thần Mưa quá nặng nề và không đảm bảo: “Công việc phân phối nước cho khắp mặt đất rất nặng nề, một mình thần Mưa có khi không làm hết, nên có lần Trời mở một cuộc thi chọn các giống thủy tộc có tài trở thành rồng hút nước phun mưa giúp sức thần Mưa.” Thêm vào đó, Thần Mưa “có tính hay quên”, dẫn đến hạn hán, lụt lội ở hạ giới.
2. Do số lượng Rồng trên trời ít ỏi, không đủ làm mưa điều hòa khắp nơi: “Khi trời đất mới sinh, thì chính Trời phải làm mưa cho dân sự làm ăn. Sau vì khó nhọc quá. Trời không làm lấy mưa nữa. Trời mới sai Rồng lấy nước phun xuống làm ra mưa. Nhưng vì số Rồng trên trời ít, không đủ làm mưa cho điều hòa khắp mọi nơi, Trời mới đặt ra một kỳ thi kén các vật lên làm Rồng gọi là thi Rồng.”

Tóm lại, cuộc thi được tổ chức nhằm tuyển chọn thêm Rồng để giúp Thần Mưa thực hiện công việc phun mưa, đảm bảo sự điều hòa của nước cho khắp mặt đất, tránh hạn hán và lụt lội.

Câu 4: Nhận xét cuộc thi vượt vũ môn. các con vật đã trải qua cuộc thi như thế nào.

Bước 1: Chia câu hỏi thành hai phần rõ ràng: nhận xét về cuộc thi và diễn biến của các con vật khi tham gia.

Bước 2: Đối với phần “nhận xét cuộc thi”: Tìm thông tin về quy tắc, độ khó, giám khảo của cuộc thi.

Bước 3: Đối với phần “các con vật đã trải qua”: Liệt kê từng con vật được nhắc đến (cá rô, tôm, cá chép) và mô tả kết quả tham gia của chúng.

Lý do chọn phương pháp: Phân tích từng yêu cầu của câu hỏi và tìm kiếm các chi tiết mô tả cụ thể trong văn bản để đưa ra nhận xét và tường thuật chính xác.

Lời giải chi tiết:

a. Nhận xét về cuộc thi vượt Vũ Môn:

• Cuộc thi này là một cuộc thi khó khăn, thử thách và có tính chọn lọc cao.
• Thể lệ: “Hạch có ba kỳ, mỗi kỳ vượt qua một đợt sóng”.
• Yêu cầu: “con vật nào đủ sức đủ tài, vượt được cả ba đợt, thì mới lấy đỗ mà cho hóa Rồng.” Điều này cho thấy cuộc thi không chỉ đòi hỏi sức mạnh mà còn cả tài năng, sự kiên trì.
• Giám khảo: Trời cắt một viên Ngự sử ra sát hạch.
• Địa điểm: Cửa Vũ (Vũ Môn) thuộc Hà Tĩnh.

b. Các con vật đã trải qua cuộc thi như thế nào:

• Trong một tháng trời, “bao nhiêu loài Thủy tộc đến thi đều bị loại cả, vì không con nào vượt qua được cả ba đợt sóng”. Điều này càng khẳng định tính chất khó khăn của cuộc thi.
• Cá rô: Nhảy qua được một đợt sóng thì bị rơi ngay, chỉ đạt được một điểm. Điều này cho thấy cá rô không đủ sức mạnh và tài năng để vượt qua thử thách.
• Tôm: Nhảy qua được hai đợt sóng. Ruột, gan, vây, vẩy, râu, đuôi đã gần hóa Rồng, cho thấy sự nỗ lực và tiềm năng. Tuy nhiên, đến lượt thứ ba, tôm đuối sức, ngã bổ xuống, lưng cong khoằm lại và chất thải lộn lên đầu. Tôm cũng phải trở lại kiếp tôm như trước, thể hiện sự thiếu kiên trì, bền bỉ đến cùng.
• Cá chép: Khi cá chép vào thi, gió thổi ào ào, mây kéo đầy trời. Cá chép đã “vượt luôn một hồi qua ba đợt sóng, vào lọt cửa Vũ Môn”. Cá chép đỗ, vây đuôi, râu, sừng tự nhiên mọc đủ, dạng bộ oai nghi, và hóa Rồng phun nước làm ra mưa. Cá chép là con vật duy nhất đã vượt qua được tất cả các thử thách, chứng tỏ sức mạnh phi thường, tài năng và ý chí kiên cường.

Câu 5: Mục đích của việc tác giả kể về cá rô, tôm và cá chép là gì.

Bước 1: Phân tích vai trò của mỗi con vật (cá rô, tôm, cá chép) trong việc thể hiện độ khó của cuộc thi và phẩm chất cần có để thành công.

Bước 2: So sánh sự khác biệt trong kết quả của ba con vật này.

Bước 3: Rút ra ý nghĩa sâu xa mà tác giả dân gian muốn gửi gắm qua sự đối lập đó.

Lý do chọn phương pháp: Phương pháp này giúp làm nổi bật ý nghĩa ẩn dụ và thông điệp mà câu chuyện muốn truyền tải thông qua các nhân vật và tình huống.

Lời giải chi tiết:

Việc tác giả dân gian kể về cá rô, tôm và cá chép trong cuộc thi vượt Vũ Môn có những mục đích sau:

1. Nhấn mạnh tính chất khó khăn, khốc liệt và sự chọn lọc gắt gao của cuộc thi: Qua sự thất bại của cá rô (chỉ vượt qua 1 đợt) và tôm (gần thành công nhưng đuối sức ở đợt cuối), câu chuyện cho thấy không phải bất cứ loài thủy tộc nào cũng có thể vượt qua Vũ Môn. Điều này làm nổi bật giá trị của danh hiệu “Rồng”.
2. Làm nổi bật tài năng, sức mạnh và ý chí phi thường của cá chép: Khi đặt cá chép bên cạnh những con vật thất bại, sự thành công của cá chép trở nên đặc biệt và đáng ngưỡng mộ hơn. Điều này ca ngợi những phẩm chất kiên trì, dũng cảm, nỗ lực không ngừng nghỉ và khả năng vượt lên chính mình.
3. Truyền tải bài học về sự nỗ lực và thành quả: Câu chuyện ngụ ý rằng, chỉ những ai có đủ “sức” và “tài”, kiên trì đến cùng, không bỏ cuộc trước khó khăn mới có thể đạt được thành công vang dội, thay đổi số phận và đạt đến địa vị cao quý (hóa Rồng). Nó cổ vũ con người vượt khó để vươn tới những đỉnh cao trong cuộc sống.
4. Giải thích nguồn gốc của hình ảnh “cá chép hóa rồng” trong văn hóa dân gian Việt Nam, một biểu tượng của sự thăng tiến, may mắn và thành công.

Hy vọng phần giải đáp này giúp các em hiểu rõ hơn về đoạn trích và cách phân tích tác phẩm văn học. Chúc các em học tập tốt!