Đọc ngữ liệu sau và thực hiện yêu cầu:
VÌ SAO CÓ MƯA ĐÁ, CÁCH PHÒNG TRÁNH THẾ NÀ…
VÌ SAO CÓ MƯA ĐÁ, CÁCH PHÒNG TRÁNH THẾ NÀO?
Mưa đá là một trong những hiện tượng thiên nhiên nguy hiểm nhất trên Trái Đất. Tại sao lại có mưa đá và có cách nào phòng tránh mưa đá không?
Mưa đá là gì?
Mưa đá là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng có hình dáng và kích thước khác nhau do đối lưu cực mạnh từ các đám mây dông gây ra. Kích thước có thể từ 5 mm đến hàng chục cm, thường cỡ khoảng một vài cm, có dạng hình cầu không cân đối. Những hạt mưa đá thường rơi xuống cùng với mưa rào.
Mưa đá thường xảy ra ở vùng núi hay khu vực giáp biển, giáp núi (bán sơn địa), còn vùng đồng bằng ít xảy ra hơn. Vì vậy ở Việt Nam mưa đá có thể xảy ra ở khắp các vùng miền và cả trong mùa hè. Riêng ở vùng núi phía bắc Việt Nam, từ tháng 1 đến tháng 5 hằng năm thường có mưa đá, nhiều nhất là từ tháng 3 đến tháng 5.
Tại sao có mưa đá?
Các chuyên gia khí tượng cho biết, mưa đá xảy ra do sự bất ổn định trong không khí giữa luồng khí lạnh và nóng gặp nhau. Khi các đám mây gần mặt đất được các luồng không khí bốc lên cao thì phần trên của mây thường ở nhiệt độ dưới -20 độ C, khiến cho rất nhiều hơi nước trong mây biến thành những hạt băng nhỏ.
Nhưng tầng mây ở dưới thấp hơn, do nhiều nguyên nhân không thể ngưng kết thành băng, lại biến thành các giọt nước có độ lạnh dưới 0 độ C. Các luồng không khí không ngừng bốc lên cao sẽ đưa một khối lượng lớn các giọt nước lạnh này lên tầng trên của đám mây.
Ngay sau đó, chúng đông kết với các hạt băng đang tồn tại ở tầng trên, làm cho thể tích của các hạt băng càng ngày càng lớn hơn, khi trọng lượng tăng đến mức độ nhất định nào đó chúng sẽ rơi xuống.
[…]
Cách phòng tránh tác hại của mưa đá
Việc dự báo mưa đá và khu vực chính xác sẽ có mưa đá là rất khó. Người dân ở các khu vực hay có mưa đá cần thường xuyên theo dõi thông tin thời tiết để sớm biết có khả năng xảy ra mưa đá và luôn chuẩn bị sẵn các phương án trú, tránh an toàn cho người, vật nuôi và hạn chế tác hại của mưa đá đối với các vật dụng, đồ dùng, máy móc,… nếu nó xảy ra.
Với cây trồng hoặc hoa màu dễ bị nát dập, bạn có thể dựng giàn che dọc theo luống, nên làm giàn dạng mái hình tam giác sẽ giúp giảm tác động của hạt mưa đá khi va chạm, đá sẽ rơi xuống hai bên luống cây mà không đâm thủng giàn che, chú ý dựng cọc chống chắc chắn.
(Hình ảnh: tác hại của mưa đá gây ra với cây trồng)
Với mái nhà, cần thường xuyên kiểm tra tình trạng của mái nhà và gia cố lại mái. Ở những chỗ trọng yếu nên sử dụng các vật liệu có thể chống chịu va đập. Hiện trên thị trường có loại vật liệu là tấm Polycarbonate rất bền, có khả năng chịu va đập cao, cách âm, chống cháy và bền trong nhiều năm trong điều kiện môi trường và thời tiết khắc nghiệt, không bị vỡ, trọng lượng nhẹ và kháng tia tử ngoại (tia UV) tốt. Tấm Polycarbonate dày hoặc đa lớp thậm chí có thể được dùng làm cửa sổ chống đạn. Có thể trang bị vật liệu này ở các phần mái lấy sáng, mái che, mái hiên, mái nhà kính, giếng trời, mái nhà xe… để tránh bị vỡ khi có mưa đá.
Làm mái nhà dốc xuống hai bên, cách dựng mái nhà này sẽ làm giảm lực tác động từ mưa đá. Mưa đá va vào mái nhà ở một góc độ 90 độ sẽ gây ra thiệt hại nhiều hơn mưa đá rơi xuống mái nhà theo một góc xiên.
Nếu đang đi ngoài đường mà gặp mưa đá, bạn nên lập tức dừng lại tìm chỗ ẩn, đội mũ bảo hiểm để tránh đá rơi vào đầu, chờ đá trên đường tan hết mới tiếp tục đi để tránh trơn ngã.
Câu 1: (1,0 điểm)
Nêu các yếu tố thể hiện đặc trưng thể loại của văn bản trên?
Câu 2: (1,0 điểm)
Xét theo mục đích nói, câu: “Nếu đang đi ngoài đường mà gặp mưa đá, bạn nên lập tức dừng lại tìm chỗ ẩn, đội mũ bảo hiểm để tránh đá rơi vào đầu, chờ đá trên đường tan hết mới tiếp tục đi để tránh trơn ngã.” thuộc kiểu câu gì?
Câu 3: (1,0 điểm)
Chỉ ra và phân tích tác dụng của 1 yếu tố phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản?
Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và giải đáp các câu hỏi liên quan đến một văn bản rất thú vị và bổ ích về hiện tượng mưa đá nhé. Đây là một văn bản thuộc thể loại văn bản thông tin, giúp chúng ta có thêm kiến thức về tự nhiên và biết cách bảo vệ bản thân, gia đình.
Chúng ta cùng bắt đầu nào!
***
Bài giải:
Câu 1: Nêu các yếu tố thể hiện đặc trưng thể loại của văn bản trên?
Các em ạ, để xác định đặc trưng thể loại của một văn bản, chúng ta cần xem xét về mục đích, nội dung, hình thức trình bày và ngôn ngữ của nó. Đối với văn bản trên, chúng ta có thể thấy rõ đây là một văn bản thông tin, với các đặc trưng sau:
- Mục đích chính: Văn bản nhằm cung cấp thông tin, kiến thức một cách khách quan, chính xác về hiện tượng mưa đá, bao gồm: giải thích mưa đá là gì, nguyên nhân gây ra mưa đá, và đặc biệt là hướng dẫn cách phòng tránh tác hại của mưa đá.
- Nội dung:
- Thông tin được trình bày rõ ràng, mạch lạc, có tính khoa học, khách quan (ví dụ: “Các chuyên gia khí tượng cho biết”, “nhiệt độ dưới -20 độ C”).
- Nội dung giải thích theo trình tự logic: Định nghĩa -> Nguyên nhân -> Cách phòng tránh.
- Có đưa ra các số liệu, thông tin cụ thể (ví dụ: kích thước hạt mưa đá từ 5mm đến hàng chục cm, thời gian mưa đá ở vùng núi phía Bắc Việt Nam từ tháng 1 đến tháng 5).
- Hình thức trình bày:
- Có nhan đề (tiêu đề) lớn tóm tắt nội dung chính: “VÌ SAO CÓ MƯA ĐÁ, CÁCH PHÒNG TRÁNH THẾ NÀO?”.
- Sử dụng các đề mục nhỏ, rõ ràng để phân chia nội dung, giúp người đọc dễ theo dõi: “Mưa đá là gì?”, “Tại sao có mưa đá?”, “Cách phòng tránh tác hại của mưa đá”.
- Có sử dụng yếu tố phi ngôn ngữ (hình ảnh) để minh họa, làm rõ thông tin.
- Ngôn ngữ:
- Mang tính khoa học, chính xác, dễ hiểu, ít sử dụng các yếu tố biểu cảm.
- Sử dụng các từ ngữ chuyên ngành (ví dụ: “đối lưu”, “ngưng kết”, “Polycarbonate”) nhưng được giải thích hoặc đặt trong ngữ cảnh dễ hiểu.
- Kiểu câu chủ yếu là câu trần thuật, nhằm cung cấp thông tin.
Chính những yếu tố trên đã giúp chúng ta khẳng định đây là một văn bản thông tin, rất hữu ích trong việc truyền đạt kiến thức đấy các em ạ!
Câu 2: Xét theo mục đích nói, câu: “Nếu đang đi ngoài đường mà gặp mưa đá, bạn nên lập tức dừng lại tìm chỗ ẩn, đội mũ bảo hiểm để tránh đá rơi vào đầu, chờ đá trên đường tan hết mới tiếp tục đi để tránh trơn ngã.” thuộc kiểu câu gì?
Các em hãy nhớ lại các kiểu câu phân loại theo mục đích nói mà chúng ta đã học nhé: câu trần thuật, câu nghi vấn, câu cầu khiến, và câu cảm thán.
Ở câu này, chúng ta thấy có các từ ngữ và ý nghĩa đặc trưng:
- Từ “nên” (bạn nên lập tức dừng lại) thể hiện lời khuyên, sự gợi ý.
- Các hành động được đưa ra dưới dạng mệnh lệnh, đề nghị trực tiếp: “dừng lại“, “tìm chỗ ẩn“, “đội mũ bảo hiểm“, “chờ đá trên đường tan hết”.
Tất cả những dấu hiệu này cho thấy mục đích của câu là đưa ra lời khuyên, lời hướng dẫn, hoặc yêu cầu người đọc thực hiện một hành động cụ thể để đảm bảo an toàn.
Vì vậy, câu trên thuộc kiểu câu: câu cầu khiến.
Câu 3: Chỉ ra và phân tích tác dụng của 1 yếu tố phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản?. Yêu cầu: Trình bày chi tiết, dùng HTML cơ bản (
,
, ). Không dùng markdown (**). Toán học thì bọc trong \( và \).
Trong văn bản này, yếu tố phi ngôn ngữ được sử dụng chính là:
Hình ảnh: tác hại của mưa đá gây ra với cây trồng.
Tác dụng của yếu tố phi ngôn ngữ này rất quan trọng, cụ thể như sau:
- Minh họa trực quan, sinh động: Hình ảnh cung cấp một minh chứng trực quan, cụ thể về những gì văn bản đang đề cập. Thay vì chỉ đọc mô tả về tác hại của mưa đá đối với cây trồng, người đọc có thể nhìn thấy ngay sự tàn phá, dập nát của cây cối sau khi bị mưa đá tấn công. Điều này giúp thông tin trở nên dễ hiểu, dễ hình dung và ghi nhớ hơn rất nhiều.
- Tăng tính thuyết phục và cảm nhận thực tế: Một bức ảnh có giá trị hơn ngàn lời nói. Khi nhìn thấy hình ảnh cụ thể, người đọc sẽ cảm nhận được sự nguy hiểm và tác động nghiêm trọng của mưa đá một cách chân thực hơn, từ đó tăng tính thuyết phục cho những lời khuyên về cách phòng tránh. Nó giúp người đọc nhận thức rõ ràng hơn về tầm quan trọng của việc chuẩn bị và phòng ngừa.
- Bổ trợ và làm rõ thông tin: Hình ảnh giúp bổ sung, làm rõ cho phần văn bản đang nói về “tác hại của mưa đá”. Nó cụ thể hóa khái niệm trừu tượng “nát dập” mà văn bản đề cập, giúp người đọc có một cái nhìn rõ nét về mức độ thiệt hại.
- Tăng sự hấp dẫn và thu hút người đọc: Một văn bản có hình ảnh minh họa thường hấp dẫn và bớt khô khan hơn so với văn bản thuần chữ. Hình ảnh giúp phá vỡ sự đơn điệu của văn bản, thu hút sự chú ý của người đọc, khuyến khích họ tiếp tục đọc và tìm hiểu sâu hơn.
Như vậy, hình ảnh không chỉ là một yếu tố trang trí mà còn là một phần quan trọng giúp truyền tải thông điệp một cách hiệu quả và mạnh mẽ hơn đến người đọc.
***
Cô hy vọng qua bài giải này, các em đã hiểu rõ hơn về văn bản thông tin, cách xác định kiểu câu và vai trò của các yếu tố phi ngôn ngữ nhé. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em đừng ngần ngại hỏi cô!
Câu 1
Các yếu tố thể hiện đặc trưng thể loại của văn bản:
-
Là văn bản thuyết minh (thông tin khoa học): cung cấp tri thức về hiện tượng mưa đá.
-
Trình bày khách quan, rõ ràng, logic (giải thích: mưa đá là gì, vì sao có, cách phòng tránh).
-
Sử dụng thuật ngữ khoa học (đối lưu, nhiệt độ, khí lạnh – nóng…).
-
Có số liệu, dẫn chứng cụ thể (kích thước, thời gian xuất hiện…).
-
Kết hợp yếu tố phi ngôn ngữ (hình ảnh minh họa)
Câu 2
Câu văn:“Nếu đang đi ngoài đường mà gặp mưa đá, bạn nên lập tức dừng lại…”
-
Thuộc kiểu câu cầu khiến.
Giải thích chi tiết:
-
Câu có mục đích khuyên nhủ, hướng dẫn hành động cho người đọc.
-
Có các từ ngữ mang tính định hướng như: “nên”, “lập tức”, “chờ… rồi mới…”.
-
Không nhằm kể hay hỏi mà nhằm tác động đến hành vi người nghe/đọc
Câu 3
Yếu tố phi ngôn ngữ:
- Hình ảnh minh họa: tác hại của mưa đá đối với cây trồng.
tác dụng
- Trước hết, hình ảnh giúp người đọc nhìn thấy trực tiếp hậu quả của mưa đá (cây bị dập nát, hư hại), thay vì chỉ đọc mô tả bằng chữ.
- Làm cho thông tin trở nên cụ thể, sinh động và dễ hiểu hơn, đặc biệt với người đọc phổ thông.
- Tăng tính thuyết phục của văn bản, khiến người đọc nhận thức rõ mức độ nguy hiểm của mưa đá.
- Góp phần thu hút sự chú ý, tránh sự khô khan của văn bản khoa học.
- Từ đó, nâng cao ý thức phòng tránh và bảo vệ tài sản, cây trồng của người đọc.