Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản trên.

Để xác định phương thức biểu đạt chính, em hãy tự hỏi: Mục đích chính của tác giả khi viết đoạn thơ này là gì? Có phải để kể một câu chuyện không? Hay để cung cấp kiến thức? Hay là để bộc lộ tình cảm, cảm xúc?

Nhìn vào đoạn thơ, em có thể thấy rõ những từ ngữ, hình ảnh đều hướng tới việc thể hiện tình yêu, niềm tự hào của tác giả về mảnh đất cực Nam của Tổ quốc. Tác giả đã thốt lên “Tổ quốc tôi…”, dùng những hình ảnh so sánh đầy cảm xúc như “Tổ quốc tôi như một con tàu”. Vì vậy, mục đích chính là để bộc lộ cảm xúc.

Trả lời:
Phương thức biểu đạt chính của văn bản trên là biểu cảm.

(Lưu ý thêm cho em: Bên cạnh phương thức biểu cảm, văn bản còn kết hợp cả yếu tố miêu tả – tả mầm đất, cây đước, dòng sông – để cảm xúc được thể hiện một cách sinh động, cụ thể hơn).

Câu 2. Các từ: trăm, vạn, ngàn, nghìn là từ loại gì? Chúng góp phần tăng hiệu quả diễn đạt nội dung của văn bản trên như thế nào?

a. Về từ loại:

Các từ “trăm”, “vạn”, “ngàn”, “nghìn” là những từ chỉ số lượng. Trong Ngữ văn lớp 6, chúng ta đã học về từ loại này rồi.

Trả lời: Các từ: trăm, vạn, ngàn, nghìn thuộc từ loại là số từ. Đây là các số từ chỉ số lượng ước chừng, không chỉ một con số chính xác.

b. Về hiệu quả diễn đạt:

Việc tác giả sử dụng các số từ này không phải để đếm số lượng cụ thể mà để tạo ra một hiệu quả nghệ thuật đặc biệt. Em hãy chú ý đến cách tác giả dùng chúng: “mấy trăm đời”, “vạn dặm”, “ngàn thước”, “nghìn tay”.

Trả lời:
Hiệu quả diễn đạt của các số từ này là:

– Sử dụng các số từ ước chừng số lượng rất lớn, các từ này đã tạo ra biện pháp tu từ phóng đại (cường điệu).

– Tác dụng của biện pháp phóng đại này là:

+ Nhấn mạnh sự trường tồn, lâu dài của quá trình con người và thiên nhiên mở cõi về phía Nam (“mấy trăm đời lấn luôn ra biển”).

+ Gợi ra một không gian vô cùng rộng lớn, hùng vĩ, mênh mông của mũi Cà Mau (“phù sa vạn dặm”, “sông rộng hơn ngàn thước”).

+ Khắc họa sức sống mãnh liệt, phi thường của cây đước, biểu tượng cho sức sống của con người nơi đây (“trổ xuống nghìn tay, ôm đất nước”).

=> Qua đó, các số từ đã góp phần tô đậm vẻ đẹp kỳ vĩ, lớn lao của thiên nhiên và con người ở mũi Cà Mau, thể hiện niềm tự hào sâu sắc của tác giả.

Câu 3. Xác định điệp ngữ trong văn bản trên và phân tích tác dụng.

Điệp ngữ là biện pháp lặp đi lặp lại một từ, cụm từ hoặc cả câu để làm tăng hiệu quả biểu đạt. Em hãy đọc kĩ lại đoạn thơ và tìm xem những câu thơ nào được lặp lại nhé.

Trả lời:

a. Xác định điệp ngữ:

Điệp ngữ trong văn bản là hai câu thơ được lặp lại ở khổ 1 và khổ 2:

“Tổ quốc tôi như một con tàu,
Mũi thuyền ta đó – mũi Cà Mau.”

b. Phân tích tác dụng:

– Nhấn mạnh ý, tô đậm hình ảnh trung tâm: Việc lặp lại hai câu thơ này nhằm khắc sâu vào tâm trí người đọc hình ảnh so sánh độc đáo và đầy tự hào: Tổ quốc Việt Nam như một con tàu đang rẽ sóng ra khơi, và mũi Cà Mau chính là mũi của con tàu tiên phong ấy. Đây là cảm hứng chủ đạo của cả bài thơ.

– Tạo nhạc điệu, tính hàm súc cho thơ: Việc lặp lại này tạo ra âm hưởng vang vọng, giống như một điệp khúc trong bài hát, khiến cho đoạn thơ giàu nhạc tính và dễ nhớ, dễ thuộc.

– Bộc lộ cảm xúc: Điệp ngữ như một lời khẳng định đầy tự hào, thể hiện tình yêu tha thiết, mãnh liệt của nhà thơ dành cho dáng hình đất nước.

Câu 4. Từ Văn bản trên hãy viết đoạn văn từ 4 – 6 dòng nêu cảm xúc của em đối với quê hương, Tổ quốc?

Với câu hỏi này, em hãy dựa vào những cảm xúc mà đoạn thơ đã gợi ra cho mình. Em có thể viết về niềm tự hào, tình yêu đối với đất nước, hoặc liên hệ tới hình ảnh “con tàu Tổ quốc” và trách nhiệm của bản thân.

Cô sẽ viết một đoạn văn mẫu để em tham khảo nhé.

Đoạn văn tham khảo:

Đoạn thơ “Mũi Cà Mau” của nhà thơ Xuân Diệu đã khơi dậy trong em niềm tự hào sâu sắc về quê hương, đất nước. Hình ảnh Tổ quốc tựa như một con tàu mạnh mẽ lao về phía trước thật hùng vĩ và kiêu hãnh. Mũi đất Cà Mau, nơi “mầm đất tươi non” không ngừng lớn lên, là minh chứng cho sức sống mãnh liệt, cho ý chí vươn lên không ngừng của dân tộc Việt Nam. Em thầm hứa sẽ cố gắng học tập thật giỏi để góp sức mình xây dựng “con tàu” Tổ quốc ngày một giàu đẹp, vững vàng hơn trên biển lớn.

Cô hy vọng phần giải bài tập chi tiết này sẽ giúp em hiểu sâu hơn về đoạn thơ. Chúc em học tốt môn Ngữ văn nhé