Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn trích.

Để xác định phương thức biểu đạt chính, chúng ta cần xem đoạn trích chủ yếu miêu tả, kể chuyện, hay biểu lộ cảm xúc, suy nghĩ…

– Quan sát đoạn trích, các em thấy có các sự kiện nối tiếp nhau diễn ra: con thần Gió nghịch ngợm, làm rơi bát gạo; người hạ giới khóc lóc, kiện lên Ngọc Hoàng; Ngọc Hoàng xử phạt con thần Gió. Đây là chuỗi các hành động, sự việc có tính liên tục và diễn biến theo thời gian.
– Ngôn ngữ trong đoạn trích chủ yếu là kể lại những gì đã xảy ra, giới thiệu nhân vật, hoàn cảnh.
– Có các yếu tố miêu tả như “trời quang mây tạnh”, “vợ đau nặng”, “khóc lóc thảm thiết”, nhưng chúng đều phục vụ cho việc kể lại câu chuyện.
– Yếu tố nghị luận, biểu cảm hay miêu tả nội tâm nhân vật không phải là chủ đạo.

Từ những phân tích trên, ta có thể khẳng định:
Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích là TỰ SỰ.

Câu 2. Đoạn trích kể lại sự việc chính nào?

Câu hỏi này yêu cầu chúng ta tóm tắt lại nội dung cốt lõi của đoạn trích.

– Sự việc bắt đầu từ đâu? Từ việc con thần Gió nghịch ngợm.
– Việc nghịch ngợm đó đã gây ra hậu quả gì? Làm văng bát gạo của người nông dân xuống ao.
– Hậu quả đó dẫn đến hành động nào của người nông dân? Khóc lóc, oán giận, quyết định kiện lên thiên đình.
– Việc kiện tụng đó đã dẫn đến kết cục ra sao? Ngọc Hoàng xử phạt con thần Gió.

Tóm lại, sự việc chính mà đoạn trích kể lại là:
Sự việc con thần Gió nghịch ngợm làm rơi bát gạo của người nông dân, dẫn đến việc người nông dân kiện lên thiên đình và con thần Gió bị Ngọc Hoàng phạt đày xuống trần.

Câu 3. Chỉ ra những chi tiết hoang đường, kì ảo trong đoạn trích trên. Cho biết ý nghĩa của những chi tiết đó.

Các chi tiết hoang đường, kì ảo là những yếu tố không có thật trong đời sống thực tế, thuộc về thế giới thần thoại, mộng tưởng.

– Nhân vật: Thần Gió, con của thần Gió, Ngọc Hoàng. Đây là những nhân vật thuộc về thế giới thần linh, siêu nhiên.
– Hành động: Con thần Gió “giở quạt của cha nó làm gió thổi chơi”. Việc điều khiển gió bằng quạt là hành động phi vật chất, chỉ có thần linh mới làm được.
– Phán xử của Ngọc Hoàng: Ngọc Hoàng “đòi thần Gió đến quở trách”, “đày con thần Gió xuống trần”, “bắt con thần Gió hóa làm cây ngải”. Đây là quyền năng của vua trời, không có thật trong thế giới con người.
– Sự hóa thân: Con thần Gió “hóa làm cây ngải”. Cây cỏ có thể hóa thân thành con người hay ngược lại là một yếu tố kỳ ảo.
– Cây ngải báo tin gió: “Mỗi lần cây ngải gió cuốn bông cuốn lá lại, người hạ giới biết là trời sắp nổi gió, nổi mưa.” Cây cỏ có khả năng báo hiệu thời tiết một cách chính xác là chi tiết hoang đường.

Ý nghĩa của những chi tiết hoang đường, kì ảo:

Những chi tiết này không chỉ làm cho câu chuyện thêm hấp dẫn, ly kỳ mà còn mang những ý nghĩa sâu sắc:

– Giải thích các hiện tượng tự nhiên: Truyện dân gian thường dùng yếu tố thần kì để giải thích các hiện tượng thiên nhiên khó hiểu như gió, mưa. Sự nghịch ngợm của con thần Gió giải thích nguồn gốc của gió.
– Thể hiện ước mơ, khát vọng của con người: Con người luôn muốn làm chủ thiên nhiên, hiểu được những quy luật của nó. Việc cây ngải báo tin gió thể hiện mong muốn đó.
– Bài học đạo đức, nhân sinh: Qua việc con thần Gió bị phạt, truyện gửi gắm bài học về sự vô trách nhiệm, hậu quả của hành động nông nổi. Việc cây ngải giúp chữa bệnh cho trâu cho thấy dù phạm lỗi nhưng vẫn có thể mang lại lợi ích.
– Tô đậm tính cách nhân vật: Sự nghịch ngợm của con thần Gió, quyền năng của Ngọc Hoàng đều được thể hiện rõ nét qua các chi tiết kì ảo.

Câu 4. Nhận xét của anh (chị) về thần Gió qua sự việc trên?

Để nhận xét về thần Gió, chúng ta cần xem xét vai trò, hành động và thái độ của thần trong câu chuyện.

– Thần Gió có một đứa con “hay nghịch ngợm”. Điều này cho thấy thần cũng có những yếu tố chưa hoàn hảo, hoặc ít nhất là không hoàn toàn kiểm soát được con mình.
– Khi bị Ngọc Hoàng quở trách, thần Gió đã “thủ thật là có đứa con ở nhà hay nghịch bậy”. Thái độ này cho thấy sự thành thật, không che giấu lỗi lầm của con mình, dù có thể liên lụy đến mình. Thần không cố gắng bào chữa hay đổ lỗi cho người khác.
– Việc thần Gió có con nhỏ và con nhỏ hay nghịch ngợm cũng cho thấy thần Gió cũng là một bậc sinh thành, có cuộc sống gia đình, có những nỗi lo lắng, phiền muộn về con cái như con người.

Từ đó, chúng ta có thể nhận xét về thần Gió như sau:
Thần Gió là một nhân vật có trách nhiệm, thành thật nhận lỗi của con mình. Dù thần có quyền năng, nhưng cũng có những nỗi lo, phiền muộn đời thường, đặc biệt là về con cái. Qua đó, thần Gió được nhân dân hóa, gần gũi hơn với con người.

Câu 5. Tác giả dân gian định gửi gắm điều gì qua chi tiết trên?

Câu hỏi này đòi hỏi chúng ta suy ngẫm về ý nghĩa sâu xa mà tác giả dân gian muốn truyền tải.

– Bài học về trách nhiệm: Dù thần Gió là vị thần cai quản gió, nhưng khi con mình gây họa, thần không trốn tránh trách nhiệm. Thần thành thật nhận lỗi, điều này thể hiện một thái độ sống có trách nhiệm.
– Sự bao dung, khoan dung và răn đe: Ngọc Hoàng xử phạt con thần Gió bằng cách đày xuống trần, chăn trâu, rồi hóa thành cây ngải. Đây là hình phạt mang tính giáo dục. Vừa trừng phạt hành vi sai trái, vừa cho con thần Gió cơ hội sửa sai, chuộc tội và làm có ích cho con người (trở thành cây ngải báo tin gió, chữa bệnh). Điều này cho thấy sự công bằng, nhân đạo của luật trời trong quan niệm dân gian.
– Sự gắn kết giữa con người và tự nhiên: Việc con thần Gió hóa thành cây ngải để báo tin gió, chữa bệnh cho trâu cho thấy sự hòa quyện, tương trợ lẫn nhau giữa thế giới thần linh, tự nhiên và con người. Con người có thể dựa vào tự nhiên để sinh tồn và phát triển.
– Giải thích nguồn gốc, đồng thời đề cao giá trị của hiện tượng tự nhiên và các loài cây cỏ: Truyện giải thích sự xuất hiện của gió, đồng thời ca ngợi công dụng của cây ngải như một phương thuốc quý.

Như vậy, tác giả dân gian muốn gửi gắm:
Qua chi tiết này, tác giả dân gian muốn gửi gắm những bài học sâu sắc về trách nhiệm cá nhân, về cách xử phạt mang tính giáo dục, răn đe nhưng cũng đầy bao dung. Đồng thời, thể hiện quan niệm về sự gắn kết mật thiết giữa con người với tự nhiên, và đề cao giá trị, công dụng của các yếu tố tự nhiên, cây cỏ trong đời sống.

Các em thấy đó, mỗi câu chuyện dân gian đều chứa đựng những bài học quý giá. Các em hãy đọc thêm nhiều truyện cổ tích, truyền thuyết để mở rộng kiến thức và tâm hồn mình nhé. Cô mong các em học tốt!