CÂY DỪA
“Cây dừa xanh tỏa nhiều tàu,
Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng
Thân dừa bạc phếch tháng năm,
Quả dừa – đàn lợn con nằm trên cao.
Đêm hè hoa nở cùng sao,
Tàu dừa – chiếc lược chải vào mây xanh,
Ai mang nước ngọt, nước lành,
Ai đeo bao hũ rượu quanh cổ dừa.
Tiếng dừa làm dịu nắng trưa,
Gọi đàn gió đến cùng dừa múa reo.
Trời trong đầy tiếng rì rào,
Đàn cò đánh nhịp bay vào bay ra.
Đứng canh trời đất bao la,
Mà dừa đủng đỉnh như là đứng chơi.”

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau đi vào giải quyết từng câu hỏi nhé.

Câu 1. Xác định những phương thức biểu đạt được sử dụng trong văn bản trên?

Các em ạ, trong văn học, có nhiều phương thức biểu đạt khác nhau giúp nhà thơ truyền tải cảm xúc và ý tưởng của mình đến người đọc. Với bài thơ “Cây dừa”, chúng ta có thể nhận thấy những phương thức biểu đạt chính sau:

* Thuyết minh: Phương thức này giúp cung cấp thông tin, giới thiệu về đối tượng được nói đến. Trong bài thơ, tác giả giới thiệu về cây dừa, hình dáng, đặc điểm của nó. Ví dụ, câu “Cây dừa xanh tỏa nhiều tàu” cho chúng ta thấy hình ảnh cây dừa với tán lá xòe rộng.
* Miêu tả: Phương thức này giúp vẽ ra những hình ảnh sinh động, chi tiết về đối tượng. Tác giả đã dùng những từ ngữ gợi hình, gợi cảm để miêu tả vẻ đẹp của cây dừa. Ví dụ, “Thân dừa bạc phếch tháng năm” gợi lên sự vững chãi, trải qua bao năm tháng của cây dừa.
* Biểu cảm: Đây là phương thức thể hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả. Qua từng câu chữ, ta cảm nhận được tình yêu, sự gắn bó và niềm tự hào của nhà thơ đối với cây dừa, cũng như với quê hương. Ví dụ, cách nhân hóa cây dừa “Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng” thể hiện sự thân mật, gần gũi của tác giả với cây.

Câu 2. Những biện pháp tu từ nào được tác giả sử dụng trong văn bản trên? Mỗi biện pháp tu từ lấy 1 ví dụ cụ thể.

Bài thơ “Cây dừa” của Trần Đăng Khoa là một minh chứng tuyệt vời cho việc sử dụng các biện pháp tu từ để làm cho ngôn ngữ thêm sinh động và giàu sức gợi. Chúng ta cùng điểm qua nhé:

* Nhân hóa: Là gọi hoặc tả con vật, đồ vật, cây cối bằng những từ ngữ vốn dùng để gọi hoặc tả con người. Tác giả đã dùng biện pháp này để làm cho cây dừa trở nên sống động, có tình cảm như con người.
* Ví dụ: “Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng”. Ở đây, cây dừa được ví như con người với hành động dang tay, gật đầu, thể hiện sự chào đón, giao tiếp với thiên nhiên.

* So sánh: Là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm rõ đặc điểm của sự vật, sự việc được nói đến.
* Ví dụ: “Quả dừa – đàn lợn con nằm trên cao”. Quả dừa tròn trịa, mọc thành chùm trên cao được so sánh với “đàn lợn con”, tạo nên một hình ảnh vừa ngộ nghĩnh, đáng yêu, vừa gợi sự no đủ, sum vầy.
* Ví dụ khác: “Tàu dừa – chiếc lược chải vào mây xanh”. Tán lá dừa xòe ra như chiếc lược đang chải lên bầu trời xanh, mang đến một hình ảnh thật đẹp và bay bổng.

* Ẩn dụ: Là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên của sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó.
* Ví dụ: “Ai mang nước ngọt, nước lành, / Ai đeo bao hũ rượu quanh cổ dừa.” Câu thơ không trực tiếp nói về quả dừa, mà dùng hình ảnh “nước ngọt, nước lành”, “hũ rượu” để chỉ những giá trị, lợi ích mà quả dừa mang lại cho con người.

Câu 3. Nêu nội dung của văn bản trên.

Qua bài thơ, nhà thơ Trần Đăng Khoa muốn ca ngợi vẻ đẹp bình dị, gần gũi của cây dừa Việt Nam. Cây dừa không chỉ là một loài cây quen thuộc ở làng quê mà còn mang trong mình nhiều ý nghĩa, là biểu tượng cho sự sống, sự no đủ, và gắn bó mật thiết với đời sống con người. Bài thơ còn thể hiện tình yêu tha thiết của tác giả đối với thiên nhiên, đất nước.

Câu 4. Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Nêu đặc điểm của thể thơ đó.

Bài thơ “Cây dừa” được viết theo thể thơ lục bát biến thể.

Đặc điểm của thể thơ lục bát (mà lục bát biến thể có kế thừa và thay đổi):

* Số câu: Gồm các cặp câu 6 chữ và 8 chữ. Trong bài này, tuy không tuân thủ nghiêm ngặt 6-8 nhưng vẫn giữ được nhịp điệu và vần điệu tương tự.
* Vần: Có sự liên kết chặt chẽ giữa các tiếng.
* Tiếng thứ 6 của câu 6 chữ vần với tiếng thứ 6 của câu 8 chữ.
* Tiếng thứ 8 của câu 8 chữ vần với tiếng thứ 6 của câu 6 chữ tiếp theo.
* Trong bài “Cây dừa”, dù có những biến thể nhưng ta vẫn cảm nhận được sự du dương, êm ái của vần điệu, tạo nên nhạc điệu cho bài thơ. Ví dụ: “tàu” (câu 1) vần với “gọi” (chữ thứ 6 câu 2) – có sự thay đổi. Nhưng “trăng” (câu 2) vần với “năm” (câu 3) – không vần. Tuy nhiên, ta thấy sự liền mạch và nhịp nhàng qua cách gieo vần “cao” (câu 4) vần với “sao” (câu 5).
* Nhịp điệu: Thường là nhịp 2/2/2 (câu 6 chữ) và 2/2/2/2 hoặc 4/4 (câu 8 chữ). Thể thơ lục bát tạo nên nhịp điệu đều đặn, dễ đi vào lòng người. Lục bát biến thể cũng giữ được nhịp điệu uyển chuyển, phóng khoáng hơn.

Câu 5. Hình ảnh cây dừa gợi cho em những cảm xúc gì về thiên nhiên đất nước, con người Việt Nam?

Hình ảnh cây dừa trong bài thơ đã gợi lên trong em rất nhiều cảm xúc đẹp đẽ về thiên nhiên và con người Việt Nam.

* Với thiên nhiên: Cây dừa hiện lên thật hiền hòa, thân thiện, luôn dang mình đón nhận những gì đẹp đẽ của đất trời. “Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng” cho thấy sự gắn bó, giao hòa của cây dừa với thiên nhiên. Cây dừa còn là điểm nhấn sinh động giữa không gian bao la, “Đàn cò đánh nhịp bay vào bay ra” cho thấy sự sống động, vui tươi của một miền quê thanh bình có cây dừa.
* Với con người Việt Nam: Cây dừa gợi cho em về sự giản dị, mộc mạc nhưng cũng rất kiên cường, vững chãi. “Thân dừa bạc phếch tháng năm” gợi lên sự trải đời, vững chãi trước phong ba bão táp. Cây dừa còn mang lại những giá trị thiết thực, là nguồn nuôi dưỡng, là món quà quý giá của thiên nhiên ban tặng cho con người qua “nước ngọt, nước lành”, “hũ rượu”. Hình ảnh cây dừa còn gợi lên sự gần gũi, thân thương như chính người dân quê em, luôn hiếu khách và mang đến những điều tốt đẹp.

Qua bài thơ này, chúng ta thấy được vẻ đẹp độc đáo của cây dừa và tình cảm gắn bó sâu sắc của người Việt Nam với thiên nhiên quê hương mình.

Các em có câu hỏi nào nữa không? Nếu không, bài học của chúng ta hôm nay xin phép được kết thúc tại đây. Chúc các em học tốt!