Câu 1: Bài thơ được viết theo thể thơ gì? Nêu dấu hiệu nhận biết.

Bài thơ được viết theo thể thơ lục bát biến thể.

Dấu hiệu nhận biết:

• Sáu câu đầu có 6 chữ, 8 chữ, 6 chữ, 8 chữ, 7 chữ, 7 chữ.
• Hai câu cuối có 7 chữ, 7 chữ.
• Các câu thơ có sự xen kẽ, biến đổi về số chữ so với thể thơ lục bát truyền thống (6 chữ, 8 chữ), tạo nên sự phóng khoáng, tự do nhưng vẫn giữ được nhịp điệu du dương, trầm bổng đặc trưng của lục bát.
• Vần chân, vần lưng, vần liền, vần chéo vẫn xuất hiện, liên kết các câu thơ lại với nhau.

Câu 2: Xác định đề tài và chủ đề của văn bản.

Đề tài: Nỗi nhớ quê hương, nhớ mẹ.

Chủ đề: Bài thơ thể hiện nỗi nhớ quê hương da diết, sâu lắng của người con xa xứ, thông qua hình ảnh mẹ hiền và mùi vị quê nhà. Qua đó, bài thơ còn ca ngợi tình yêu quê hương, đất nước gắn liền với tình cảm gia đình.

Câu 3: Hãy nêu nhận xét về hoàn cảnh đã gợi nhắc người con nhớ về mẹ của mình. Trong kí ức của người con, hình ảnh mẹ hiện lên như thế nào?

Hoàn cảnh gợi nhắc: Người con đang sống xa nhà, có lẽ đã lâu ngày. Một buổi chiều, khi khói bay ngang tầm mắt, mang theo một mùi hương lạ lùng, đã khơi dậy trong lòng người con nỗi nhớ quê hương, nhớ mẹ.

Hình ảnh mẹ trong kí ức của người con:

• Mẹ là người tần tảo, vất vả: “Nhặt lá về đun bếp”.
• Mẹ là người vun vén cho gia đình, mang lại hơi ấm cho căn nhà: “Phải mẹ thổi cơm nếp”.
• Hình ảnh mẹ gắn liền với những điều bình dị, thân thương của quê nhà, đó là mùi thơm của “lá cơm nếp” khi mẹ nấu xôi.

Câu 4: Nêu cách hiểu của em về cụm từ “thơm suốt đường con” trong khổ thơ sau:

“Mẹ ở đâu, chiều nay

Nhặt lá về đun bếp

Phải mẹ thổi cơm nếp

Mà thơm suốt đường con.”

Cụm từ “thơm suốt đường con” có thể hiểu theo hai cách:

• Nghĩa đen: Mùi thơm của “lá cơm nếp” khi mẹ nấu xôi lan tỏa ra cả con đường, theo bước chân người con từ quê nhà đi xa.
• Nghĩa bóng: Đây là cách nói ẩn dụ, thể hiện sự lan tỏa, dai dẳng của tình mẹ, của mùi vị quê hương trong tâm trí người con. Dù đi đâu, về đâu, dù xa cách bao lâu, hình ảnh, tình cảm và những kỉ niệm về mẹ, về quê nhà vẫn luôn hiện hữu, không bao giờ phai nhạt trong lòng người con. Mùi thơm ấy không chỉ là mùi hương vật chất mà còn là mùi hương của tình yêu thương, sự ấm áp, chở che mà mẹ dành cho con.

Câu 5: Trong khổ thơ thứ ba, người con thể hiện những tình cảm, cảm xúc gì? Vì sao những tình cảm, cảm xúc ấy lại cùng trào dâng trong tâm hồn người con khi “gặp lá cơm nếp”?

Trong khổ thơ thứ ba, người con thể hiện những tình cảm, cảm xúc sau:

• Nỗi nhớ quê hương sâu sắc: “Ôi mùi vị quê hương / Con quên làm sao được”.
• Tình yêu thương, sự kính trọng đối với mẹ: Hình ảnh mẹ gắn liền với quê hương, đất nước.
• Tình yêu quê hương, đất nước: “Mẹ già và đất nước / Chia đều nỗi nhớ thương”.

Những tình cảm, cảm xúc ấy cùng trào dâng trong tâm hồn người con khi “gặp lá cơm nếp” vì:

• Sự liên tưởng mãnh liệt: “Lá cơm nếp” là một hình ảnh rất đỗi bình dị, thân thuộc, gắn liền với tuổi thơ, với bữa cơm gia đình, và đặc biệt là với hình bóng người mẹ. Khi “gặp lá cơm nếp”, người con đã có một sự liên tưởng mạnh mẽ và bất ngờ.
• Sự hòa quyện của tình cảm: Trong tâm trí người con, tình mẹ và tình quê hương, đất nước luôn hòa quyện làm một. Mẹ là hiện thân của quê hương, là một phần không thể tách rời của đất nước. Nỗi nhớ mẹ cũng chính là nỗi nhớ quê hương, và ngược lại, tình yêu quê hương, đất nước cũng bao hàm cả tình yêu thương dành cho mẹ.
• Nỗi nhớ dâng trào khi xa cách: Thời gian xa nhà đã lâu, nỗi nhớ càng thêm cồn cào. Một tác nhân nhỏ bé như “lá cơm nếp” cũng đủ sức khơi dậy cả một biển kí ức và tình cảm sâu nặng.

Câu 6: Em cảm nhận như thế nào về hình ảnh người con trong bài thơ?

Hình ảnh người con trong bài thơ hiện lên là một người con:

• Xa xứ, đầy nỗi nhớ: Sống xa nhà đã lâu, luôn mang trong mình nỗi nhớ quê hương, nhớ mẹ.
• Tình cảm sâu nặng, tinh tế: Dù chỉ là một “lá cơm nếp” bình dị cũng đủ khơi gợi bao nhiêu kỉ niệm, bao nhiêu tình cảm. Người con có một tâm hồn nhạy cảm, biết rung động trước những điều tưởng chừng như nhỏ bé.
• Biết ơn và yêu thương mẹ sâu sắc: Luôn khắc ghi công ơn của mẹ, hiểu được sự vất vả, tần tảo của mẹ.
• Yêu quê hương, đất nước: Tình yêu mẹ gắn liền với tình yêu quê hương, đất nước, thể hiện sự trưởng thành trong suy nghĩ và nhận thức.

Câu 7: Em hãy viết một đoạn văn khoảng 3-5 câu nêu bài học được rút ra từ văn bản.

Qua bài thơ “Gặp lá cơm nếp”, chúng ta rút ra bài học về lòng biết ơn đối với cha mẹ, những người đã sinh thành, nuôi dưỡng ta. Dù đi đâu, về đâu, chúng ta cũng không nên quên đi cội nguồn, quê hương xứ sở. Bài thơ còn nhắc nhở ta về tình yêu quê hương, đất nước là một tình cảm thiêng liêng, gắn bó mật thiết với tình cảm gia đình.