1. Nêu phương thức biểu đạt của văn bản?

Để xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản, chúng ta cần xem xét nội dung và cách thức mà câu chuyện được kể.

Bước 1: Đọc kỹ toàn bộ văn bản để nắm bắt nội dung.
Văn bản kể về cuộc trò chuyện giữa hai anh chàng khi đi qua một vườn bí. Một người thốt lên ngạc nhiên về quả bí to, người kia thì khoác lác đã thấy những quả bí to hơn. Sau đó, câu chuyện phát triển thành một màn đối đáp hài hước, làm nổi bật tính cách của nhân vật nói khoác.

Bước 2: Nhận diện các yếu tố đặc trưng của từng phương thức biểu đạt.
– Tự sự: Kể lại một chuỗi sự kiện, có nhân vật, có diễn biến, có cốt truyện.
– Miêu tả: Tái hiện hình ảnh, âm thanh, màu sắc, trạng thái,… của sự vật, hiện tượng, con người.
– Biểu cảm: Bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc, suy nghĩ của con người.
– Nghị luận: Đưa ra ý kiến, quan điểm, lập luận để thuyết phục người đọc, người nghe.
– Thuyết minh: Cung cấp, giới thiệu tri thức khách quan, khoa học về một đối tượng.

Bước 3: Đối chiếu với văn bản.
Văn bản này kể lại một câu chuyện, có các nhân vật (hai anh chàng), có diễn biến sự việc (hai người nói chuyện, một người nói khoác, người kia đáp lại bằng lời nói thông minh để chế nhạo), có kết thúc.
Ngôn ngữ chủ yếu là lời kể, lời thoại.

Bước 4: Kết luận.
Dựa trên các phân tích trên, phương thức biểu đạt chính của văn bản là tự sự. Văn bản kể lại một câu chuyện.

2. Xác định hành động nói trong câu văn sau: “Chà, quả bí kia to thật!”

Hành động nói là một trong những phương tiện giao tiếp quan trọng. Để xác định hành động nói, chúng ta cần xem xét mục đích của người nói khi phát ra lời nói đó.

Bước 1: Phân tích nội dung và ngữ cảnh của câu nói.
Câu văn: “Chà, quả bí kia to thật!” được thốt ra bởi một trong hai anh chàng khi nhìn thấy quả bí.

Bước 2: Xem xét các loại hành động nói thường gặp.
Các hành động nói phổ biến bao gồm: hỏi, cầu khiến (yêu cầu, ra lệnh, đề nghị), khẳng định, thông báo, bộc lộ cảm xúc, hứa hẹn,…

Bước 3: Suy xét mục đích giao tiếp của người nói.
Khi thốt lên câu này, người nói đang bày tỏ sự ngạc nhiên, sự ấn tượng của mình về kích thước của quả bí. Đây là một sự bộc lộ cảm xúc, đồng thời cũng là một cách để chia sẻ cảm nhận của mình với người nghe.

Bước 4: Kết luận.
Hành động nói trong câu “Chà, quả bí kia to thật!” là hành động bộc lộ cảm xúc (ngạc nhiên, thán phục).

3. Câu nói: “Có một lần, tôi tận mắt trông thấy một quả bí to bằng cả cái nhà đằng kia kìa” đã vi phạm phương châm hội thoại nào? Vì sao?

Các phương châm hội thoại là những quy tắc bất thành văn giúp cho cuộc giao tiếp diễn ra hiệu quả và suôn sẻ. Khi vi phạm một trong các phương châm này, cuộc hội thoại có thể trở nên khó hiểu hoặc hài hước.

Bước 1: Nhắc lại các phương châm hội thoại.
Có bốn phương châm hội thoại chính:
– Phương châm về lượng: Nói đủ ý, không quá ít, không quá nhiều.
– Phương châm về chất: Nói đúng sự thật, không nói điều mình không tin là đúng.
– Phương châm quan hệ: Nói đúng vào đề tài, tránh nói lạc đề.
– Phương châm cách thức: Nói ngắn gọn, rành mạch, tránh nói mơ hồ, quanh co.

Bước 2: Phân tích câu nói và đối chiếu với nội dung trước đó.
Câu nói: “Có một lần, tôi tận mắt trông thấy một quả bí to bằng cả cái nhà đằng kia kìa”.
Lời nói này là của anh chàng có tính hay nói khoác, nhằm đáp lại lời khen ngợi về quả bí của người bạn. Mục đích là để khoe khoang rằng mình đã từng thấy những thứ “khủng” hơn.

Bước 3: Xác định phương châm bị vi phạm.
Hãy xem xét câu nói này có đảm bảo tính đúng sự thật hay không. Kích thước của một quả bí có thể to hơn bình thường, nhưng việc nó to bằng cả một cái nhà là điều khó có thể xảy ra trong thực tế. Đây là một sự phóng đại quá mức, không dựa trên sự thật khách quan.
Vì vậy, câu nói này đã vi phạm phương châm về chất.

Bước 4: Giải thích vì sao vi phạm.
Câu nói này vi phạm phương châm về chất vì nó không nói đúng sự thật. Người nói đã phóng đại sự việc một cách phi lý để khoác lác, nhằm tạo ấn tượng với người nghe. Mặc dù trong bối cảnh truyện cười, sự phóng đại này lại tạo nên yếu tố hài hước, nhưng về nguyên tắc giao tiếp thông thường, nó là sự vi phạm phương châm về chất.

Chúc các em học tốt!