—

Bài tập 1: Đối mã đặc hiệu trên phân tử mARN được gọi là gì?
A. Codon. B. Axit amin. C. Anticodon. D. Triplet.

Phân tích và giải bài tập:

Các em còn nhớ quá trình phiên mã và dịch mã mà chúng ta đã học không nào? Trong quá trình dịch mã, thông tin di truyền từ gen trên ADN được chuyển sang phân tử mARN, và sau đó mARN sẽ làm khuôn để tổng hợp chuỗi pôlipeptit.

Trên phân tử mARN, các bộ ba nucleotit có vai trò mã hóa cho các axit amin hoặc tín hiệu kết thúc dịch mã. Bộ ba này được gọi là codon. Mỗi codon trên mARN sẽ tương ứng với một axit amin hoặc tín hiệu kết thúc.

Đáp án B là axit amin, đây là sản phẩm của quá trình dịch mã, không phải là đối mã trên mARN.

Đáp án C là anticodon. Anticodon là bộ ba nucleotit trên tARN, có khả năng bắt cặp bổ sung với codon trên mARN.

Đáp án D là triplet. Triplet là một thuật ngữ chung chỉ bộ ba nucleotit, nhưng trong ngữ cảnh của mã di truyền trên mARN, chúng ta sử dụng thuật ngữ “codon”.

Vậy, đối mã đặc hiệu trên phân tử mARN được gọi là codon.

Đáp án đúng là: A. Codon.

—

Bài tập 2: Dạng đột biến số lượng nhiễm sắc thể nào sau đây có bộ NST 2n-1?
A. Đột biến đảo đoạn NST. B. Thể một. C. Thể ba. D. Thể tứ bội.

Phân tích và giải bài tập:

Chúng ta cần phân biệt giữa đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể và đột biến số lượng nhiễm sắc thể.

Đáp án A: Đột biến đảo đoạn NST là một dạng đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể, làm thay đổi trình tự sắp xếp các gen trên một nhiễm sắc thể nhưng không làm thay đổi số lượng nhiễm sắc thể.

Các đáp án B, C, D đều thuộc dạng đột biến số lượng nhiễm sắc thể. Đột biến số lượng nhiễm sắc thể bao gồm đột biến lệch bội và đột biến đa bội.

Đột biến lệch bội là sự thay đổi số lượng ở một hoặc một vài cặp nhiễm sắc thể tương đồng.
– Thể không (2n-2): Mất cả cặp nhiễm sắc thể tương đồng.
– Thể một (2n-1): Mất một chiếc trong cặp nhiễm sắc thể tương đồng.
– Thể hai nhiễm (2n): Bộ nhiễm sắc thể bình thường.
– Thể ba (2n+1): Thừa một chiếc trong cặp nhiễm sắc thể tương đồng.
– Thể bốn (2n+2): Thừa hai chiếc trong cặp nhiễm sắc thể tương đồng.

Thể tứ bội (4n) là một dạng đột biến đa bội, tức là sự tăng gấp bội số bộ nhiễm sắc thể đơn bội (n) của loài.

Dựa vào định nghĩa trên, bộ NST có dạng 2n-1 là thể một.

Đáp án đúng là: B. Thể một.

—

Bài tập 3: Ở một loài thực vật lưỡng bội (2n=6), các cặp nhiễm sắc thể tương đồng được kí hiệu là Aa, Bb, Dd. Do đột biến lệch bội đã làm xuất hiện thể ba. Thể ba này có bộ nhiễm sắc thể nào trong các bộ nhiễm sắc thể sau đây?
A. AaBbDd. B. AaBbbDd. C. AaBbD. D. AaaBBb.

Phân tích và giải bài tập:

Đề bài cho biết:
– Loài thực vật có bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội 2n = 6.
– Có 3 cặp nhiễm sắc thể tương đồng, được kí hiệu là Aa, Bb, Dd. Điều này có nghĩa là mỗi cặp nhiễm sắc thể chứa các alen tương ứng. Ví dụ, cặp nhiễm sắc thể thứ nhất có thể mang alen A và a, cặp thứ hai mang B và b, cặp thứ ba mang D và d.
– Đã xảy ra đột biến lệch bội làm xuất hiện thể ba.

Thể ba là dạng đột biến lệch bội có dạng 2n+1, nghĩa là thừa một chiếc nhiễm sắc thể ở một cặp nào đó.

Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội bình thường của loài là 2n = 6, gồm 3 cặp nhiễm sắc thể tương đồng. Nếu kí hiệu các cặp nhiễm sắc thể là (Aa), (Bb), (Dd), thì bộ NST lưỡng bội bình thường sẽ có dạng:
AaBbDd. (ở đây, mỗi chữ cái đại diện cho một nhiễm sắc thể chứa alen tương ứng. Ví dụ, cặp Aa có thể là một NST mang alen A và một NST tương đồng mang alen a).

Khi xảy ra đột biến thể ba, một trong các cặp nhiễm sắc thể tương đồng sẽ có 3 chiếc thay vì 2.

Chúng ta xét các trường hợp có thể xảy ra với bộ 3 cặp nhiễm sắc thể (Aa), (Bb), (Dd):
1. Thể ba nhiễm ở cặp thứ nhất: Thay vì (Aa), ta có (Aaa) hoặc (aaA) – tùy thuộc vào alen trên các NST. Bộ NST sẽ có dạng AaaBbDd.
2. Thể ba nhiễm ở cặp thứ hai: Thay vì (Bb), ta có (Bbb) hoặc (bbB). Bộ NST sẽ có dạng AaBbbDd.
3. Thể ba nhiễm ở cặp thứ ba: Thay vì (Dd), ta có (Ddd) hoặc (ddD). Bộ NST sẽ có dạng AaBbDdd.

Bây giờ chúng ta xem xét các phương án:

A. AaBbDd: Đây là bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội bình thường (2n), không phải thể ba.

B. AaBbbDd: Bộ NST này có 2 chiếc nhiễm sắc thể mang alen A, 3 chiếc nhiễm sắc thể mang alen B (và b), 2 chiếc nhiễm sắc thể mang alen D. Như vậy, có một cặp nhiễm sắc thể (mang alen B/b) có 3 chiếc. Đây là dạng thể ba.

C. AaBbD: Bộ NST này thiếu một chiếc nhiễm sắc thể ở cặp Dd, chỉ còn 1 chiếc. Đây là thể một nhiễm, có dạng 2n-1.

D. AaaBBb: Bộ NST này có 3 chiếc nhiễm sắc thể mang alen A (và a), 3 chiếc nhiễm sắc thể mang alen B (và b). Tuy nhiên, đề bài chỉ cho biết có 3 cặp tương đồng Aa, Bb, Dd. Nếu chỉ xét riêng cặp A/a và B/b, thì đây có thể là thể ba kép ở hai cặp, hoặc một dạng đa bội khác. Nhưng đề bài chỉ đề cập đến “thể ba” (suy ra chỉ có một cặp bị lệch bội). Quan trọng hơn, bộ NST này thiếu cặp Dd. Nếu xét trên tổng số, ta có 3 chiếc cho cặp A/a, 3 chiếc cho cặp B/b và ta không có thông tin về D/d. Tuy nhiên, với kí hiệu cặp NST là Aa, Bb, Dd thì 2n=6 có nghĩa là mỗi chữ cái A, a, B, b, D, d đại diện cho 1 NST. Vậy AaBbD có 5 NST. AaaBBb có 6 NST. Nếu AaaBBb là bộ 3 ở cặp A/a và 3 ở cặp B/b thì loài phải có ít nhất 4n (ví dụ 4n=12). Trong trường hợp thể ba, chỉ có 1 cặp bị thừa 1 NST. Với 2n=6 (3 cặp), bộ 3 sẽ có 7 NST. Phương án B có 2+3+2 = 7 NST.

Vậy, bộ nhiễm sắc thể thể ba có thể có dạng AaBbbDd (thừa một chiếc ở cặp nhiễm sắc thể mang alen B/b).

Đáp án đúng là: B. AaBbbDd.

—

Các em thấy không, việc nắm vững lý thuyết về đột biến và cơ chế di truyền là rất quan trọng để có thể giải quyết các bài tập. Hãy xem lại bài giảng hôm nay và làm thêm các bài tập tương tự trong sách giáo khoa và sách bài tập nhé. Nếu có thắc mắc, đừng ngần ngại hỏi cô. Chúc các em học tốt!