Em hãy nêu đặc điểm của sản xuất nông nghiệp? Lấy ví dụ chứng minh cho từng đặc …
Dựa trên kiến thức đã học trong sách giáo khoa, cô sẽ cùng các em đi sâu vào từng đặc điểm và đưa ra những ví dụ minh họa sinh động.
Đặc điểm 1: Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ và phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên.
Giải thích:
– Tính thời vụ: Nghĩa là hoạt động sản xuất nông nghiệp gắn liền với chu kỳ sinh trưởng của cây trồng và vật nuôi. Mỗi loại cây trồng, vật nuôi có những yêu cầu riêng về thời gian gieo trồng, chăm sóc và thu hoạch. Do đó, sản xuất nông nghiệp không thể diễn ra quanh năm mà phải tuân theo mùa vụ nhất định. Ví dụ, lúa gạo thường được gieo trồng vào mùa mưa ở vùng nhiệt đới hoặc mùa xuân ở vùng ôn đới. Vụ thu hoạch cũng phụ thuộc vào thời gian sinh trưởng của cây.
– Phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên: Sản xuất nông nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các yếu tố tự nhiên như khí hậu (nhiệt độ, lượng mưa, ánh sáng), đất đai (loại đất, độ phì nhiêu), nguồn nước, địa hình, v.v. Một sự thay đổi bất lợi của các yếu tố này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và sản lượng nông nghiệp. Ví dụ, hạn hán kéo dài sẽ làm giảm năng suất cây trồng, gây thiệt hại nặng nề cho nông dân. Ngược lại, điều kiện thời tiết thuận lợi sẽ thúc đẩy sản xuất phát triển.
Ví dụ chứng minh:
– Thời vụ: Ở Việt Nam, cây lúa được chia thành vụ Đông Xuân, vụ Hè Thu, vụ Mùa. Vụ Đông Xuân thường bắt đầu gieo cấy vào tháng 11 âm lịch và thu hoạch vào tháng 4 âm lịch, tận dụng điều kiện khí hậu khô ráo, ít sâu bệnh của miền Bắc.
– Phụ thuộc điều kiện tự nhiên: Ở các vùng khô hạn như Ninh Thuận, Bình Thuận, hoạt động trồng trọt gặp nhiều khó khăn do thiếu nước tưới. Do đó, các loại cây trồng chịu hạn tốt như thanh long, nho, cây ăn quả có múi thường được phát triển mạnh. Ngược lại, ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long với nguồn nước dồi dào, cây lúa được trồng phổ biến quanh năm với nhiều vụ.
Đặc điểm 2: Đất đai là tư liệu sản xuất cơ bản, không thể thay thế.
Giải thích:
– Đất đai là nền tảng cho mọi hoạt động nông nghiệp. Cây trồng cần đất để sinh trưởng, vật nuôi cần đất để làm chuồng trại, chăn thả. Chất lượng đất ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng nông sản.
– Mặc dù khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, nhưng đất đai vẫn là tư liệu sản xuất không thể thay thế trong nông nghiệp truyền thống và phần lớn các hoạt động nông nghiệp hiện nay.
Ví dụ chứng minh:
– Mọi loại cây lương thực như lúa, ngô, khoai, sắn đều cần đất để bén rễ, hút chất dinh dưỡng và phát triển.
– Các loại cây ăn quả như cam, xoài, bưởi, hoặc cây công nghiệp như cà phê, chè, cao su đều cần một diện tích đất phù hợp với yêu cầu về loại đất, độ pH, độ thoát nước, v.v.
– Ngay cả trong các phương pháp canh tác hiện đại như nông nghiệp công nghệ cao, việc sử dụng đất, dù là đất trồng truyền thống hay đất được cải tạo, hoặc thậm chí là đất trong các mô hình thủy canh, khí canh, thì vẫn luôn có sự tương tác với các yếu tố môi trường và nền tảng là không gian để cây sinh trưởng.
Đặc điểm 3: Trình độ thâm canh và sự ứng dụng khoa học công nghệ ngày càng cao.
Giải thích:
– Trình độ thâm canh: Là việc tăng năng suất trên một đơn vị diện tích đất canh tác thông qua việc đầu tư nhiều yếu tố như giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nước tưới, công lao động, v.v.
– Sự ứng dụng khoa học công nghệ: Bao gồm việc sử dụng các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, chống chịu tốt với sâu bệnh và điều kiện bất lợi; áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến (như thủy canh, khí canh); sử dụng máy móc, thiết bị hiện đại trong sản xuất, chế biến; ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ thông tin trong quản lý và dự báo.
Ví dụ chứng minh:
– Thâm canh: Trong nhiều thập kỷ qua, năng suất lúa gạo ở Đồng bằng sông Cửu Long đã tăng lên đáng kể nhờ việc áp dụng các giống lúa mới cho năng suất cao, tăng cường bón phân, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và áp dụng các biện pháp tưới tiêu hợp lý.
– Ứng dụng khoa học công nghệ:
– Ở Việt Nam, nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao đã được triển khai. Ví dụ, các trang trại trồng rau nhà kính, áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, điều chỉnh ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm tự động để tối ưu hóa điều kiện sinh trưởng cho cây trồng.
– Việc sử dụng máy gặt đập liên hợp trong thu hoạch lúa giúp giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch và tiết kiệm thời gian, công lao động.
– Các công ty giống cây trồng đã thành công trong việc lai tạo ra những giống cây trồng có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt hơn, cho năng suất cao hơn và chất lượng tốt hơn.
Vậy là chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu xong ba đặc điểm cơ bản của sản xuất nông nghiệp. Các em cần ghi nhớ kỹ những đặc điểm này và có thể tự liên hệ với thực tế địa phương mình để hiểu sâu sắc hơn. Cô mong các em sẽ vận dụng tốt kiến thức này vào bài học và cuộc sống. Cảm ơn các em đã chú ý lắng nghe!
a) Đất trồng là tư liệu sản xuất chủ yếu và không thể thay thế
– Đây là đặc điểm quan trọng phân biệt nông nghiệp với công nghiệp.
– Quy mô và phương hướng sản xuất mức độ thâm canh và cả việc tổ chức lãnh thổ phụ thuộc nhiều vào đất đai.
b) Đối tượng của sản xuất nông nghiệp là các cây trồng và vật nuôi.
– Đối tượng của sản xuất nông nghiệp là các sinh vật, các cơ thể sống.
– Việc hiểu biết và tôn trọng các quy luật sinh học, quy luật tự nhiên là một đòi hỏi quan trọng trong quá trình sản xuất nông nghiệp.
c) Sản xuất nông nghiệp có tính mùa vụ
– Đây là đặc điểm điển hình của sản xuất nông nghiệp, nhất là trong trồng trọt.
– Thời gian sinh trưởng và phát triển của cây trồng, vật nuôi tương đối dài, không giống nhau và thông qua hàng loạt giai đoạn kế tiếp nhau.
– Cần thiết phải xây dựng cơ cấu nông nghiệp hợp lí, đa dạng hóa sản xuất, phát triển ngành nghề dịch vụ.
d) Sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên
– Cây trồng và vật nuôi chỉ có thể tồn tại và phát triển khi có đủ năm yếu tố cơ bản của tự nhiên là nhiệt độ, nước, ánh sáng, không khí và dinh dưỡng.
– Các yếu tố này kết hợp chặt chẽ với nhau, cùng tác động trong một thể thống nhất và không thể thay thế nhau.
e) Trong nền kinh tế hiện đại, nông nghiệp trở thành ngành sản xuất hàng hóa
Biểu hiện là việc hình thành và phát triển các vùng chuyên môn hóa nông nghiệp và đẩy mạnh chế biến nông sản để nâng cao giá trị thương phẩm.
* Nhân tố tự nhiên:
Sự phân bố nông nghiệp trên thế giới phụ thuộc vào sự phân đới tự nhiên.
– Năng suất cây trồng, việc sản xuất các loại sản phẩm nông nghiệp khác nhau phụ thuộc vào chất lượng đất, những vùng đất phì nhiêu, màu mỡ thường là những vùng nông nghiệp trù phú.
Ví dụ: Các vùng đất châu thổ sông Hồng, sông Mê Công là những vựa lúa gạo lớn.
– Khí hậu và nguồn nước với các yếu tố nhiệt độ, lượng mưa, ánh sáng, độ ẩm, gió, bão, lũ lụt, nguồn nước trên mặt và nước ngầm…có ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành cơ cấu cây trồng, vật nuôi, khả năng xen canh, tăng vụ và tính chất ổn định hay bấp bênh của sản xuất nông nghiệp.
Ví dụ:
+ Khí hậu nhiệt đới ẩm ở vùng nội chí tuyến, thuận lợi phát triển các loài có nguồn gốc nhiệt đới: hoa quả nhiệt đới (chuối, xoài, măng cụt, sầu riêng, nhãn, dưa hấu….), cây lúa gạo, dừa, đay, mía, cà phê, cao su..
+Lãnh thổ Hoa Kì thuộc vùng ôn đới, tiêu biểu với các sản phẩm nông nghiệp nguồn gốc ôn đới như: các vựa lúa mì, yến mạch, đại mạch, vành đai ngô…
+ Vùng Bắc Á (Liên Bang Nga) có khí hậu lạnh giá, nước sông đóng băng nên nông nghiệp không phát triển.
– Nguồn thức ăn tự nhiên, đồng cỏ là cơ sở thức ăn tự nhiên cho gia súc và ảnh hưởng đến việc xác định cơ cấu vật nuôi cũng như sự phát triển chăn nuôi.
Ví dụ: Các đồng cỏ thuộc khu vực Trung Á, Tây Nam Á, Ô-xtrây-li-a nơi phân bố của rất nhiều đàn cừu; vùng hoang mạc có các đàn ngựa.
* Nhân tố kinh tế – xã hội:
– Dân cư và lao động:
+ Các cây trồng vật nuôi cần nhiều công chăm sóc (như lúa nước) phải phân bố ở những nơi có nhiều lao động.
+ Tập quán ăn uống của các dân tộc cũng có ảnh hưởng không nhỏ.
VD. Các quốc gia Hồi giáo không ăn thịt lợn nên chăn nuôi lợn ở các nước Nam Á và Trung Đông không phát triển, thậm chí không có.
+ Quan hệ sở hữu ruộng đất: chính sách giao đất, giao rừng cho các hộ nông dân đã thúc đẩy nền nông nghiệp phát triển mạnh mẽ.
+ Tiến hộ khoa học – kĩ thuật trong nông nghiệp: đã tác động đến việc nâng cao năng suất, chất lượng và sản lượng, góp phần chủ động trong sản xuất. Đã tạo ra được các giống mới có năng suất cao, thời gian sinh trưởng ngắn, thích hợp với điều kiện tự nhiên của từng vùng.
Ví dụ: Nông nghiệp Nhật Bản: mặc dù điều kiện tự nhiên khó khăn nhưng với trình độ khoa học kĩ thuật cao, sản xuất nông nghiệp Nhật Bản vẫn phát triển với năng suất, chất lượng cao.
+ Thị trường tiêu thụ tác động tới giá cả nông sản, đến việc điều tiết sản xuất và ảnh hưởng chuyên môn hóa.
Ví dụ: Tác động của giá cả thị trường thế giới đến sản xuất cà phê, cao su ở nước ta trong những năm gần đây.