***

Câu 1. Xác định thể thơ và phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ.

Để xác định thể thơ, chúng ta sẽ quan sát số tiếng trong mỗi dòng thơ và cách gieo vần. Các em đếm xem mỗi dòng có bao nhiêu tiếng? Đúng rồi, có dòng 7 tiếng, có dòng 8 tiếng. Cách gieo vần ở đây là vần lưng (miền dừa xanh – trái lành, dòng sông soi bóng vành trăng yêu – ôi) và vần chân (lời ru – bờ ca dao). Đặc biệt, các dòng thơ đều có số tiếng linh hoạt, gieo vần liền hoặc vần cách, thể hiện sự bay bổng, tự do. Vậy đây là thể thơ nào nhỉ? Đúng vậy, đó là thể thơ lục bát biến thể hoặc thơ tự do mang âm hưởng lục bát.

Còn về phương thức biểu đạt chính, các em thấy đoạn thơ này chủ yếu dùng để làm gì? Tác giả đang làm gì? Đúng rồi, tác giả đang kể, tả về Tổ quốc mình, về những hình ảnh quen thuộc và yêu thương. Đồng thời, qua những hình ảnh đó, tác giả cũng đang bộc lộ tình cảm, suy nghĩ của mình về Tổ quốc. Do đó, phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ này là biểu cảm, kết hợp với miêu tả và tự sự (khi kể về những trang sử hào hùng). Tuy nhiên, cái “hồn” của bài thơ nằm ở cảm xúc yêu mến, tự hào, nên ta nhấn mạnh biểu cảm là chính.

***

Câu 2. Trong đoạn thơ, hình ảnh thiên nhiên quê hương được miêu tả qua những chi tiết nào? Những hình ảnh đó gợi cho em cảm xúc gì?

Chúng ta cùng nhau tìm kiếm những hình ảnh thiên nhiên trong đoạn thơ nhé. Các em đọc thật kỹ và chỉ ra xem đó là những gì?

* “đồng lúa biếc”
* “miền dừa xanh”
* “hoa thơm, có trái lành”
* “dòng sông soi bóng vành trăng yêu”
* “bờ tre cõng tiếng sáo diều”

Những hình ảnh này rất gần gũi, thân thuộc với làng quê Việt Nam, phải không nào?

Giờ chúng ta xem những hình ảnh này gợi cho em cảm xúc gì. Mỗi em có thể có những cảm nhận riêng, nhưng chắc chắn đó là những cảm xúc đẹp và tích cực.

* “đồng lúa biếc”, “miền dừa xanh”: gợi lên sự trù phú, no ấm, một bức tranh quê hương xanh tươi, đầy sức sống.
* “hoa thơm, có trái lành”: gợi lên sự ngọt ngào, thanh mát của thiên nhiên, mang đến cảm giác dễ chịu, an lành.
* “dòng sông soi bóng vành trăng yêu”: là một hình ảnh thơ mộng, lãng mạn, gợi lên vẻ đẹp dịu dàng, yên bình của đêm quê hương. “Vành trăng yêu” còn thể hiện tình cảm trìu mến, gắn bó của tác giả với thiên nhiên.
* “bờ tre cõng tiếng sáo diều”: là một hình ảnh rất đặc trưng của làng quê Việt Nam. “Bờ tre” vững chãi, “tiếng sáo diều” trong trẻo, cao vút gợi lên tuổi thơ hồn nhiên, trong sáng, những âm thanh quen thuộc làm nên hồn quê.

Tóm lại, những hình ảnh thiên nhiên này cùng nhau vẽ nên một bức tranh quê hương tươi đẹp, thanh bình, trù phú, giàu sức sống và tràn đầy tình yêu thương. Chúng gợi cho em cảm xúc yêu mến, tự hào, trân trọng, gắn bó sâu sắc với quê hương mình.

***

Câu 3. Chỉ ra và phân tích giá trị biểu đạt của các biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ sau:

“Bốn mùa là bốn câu thơ
Ngọt ngào, nồng ấm giữa bờ ca dao”.

Các em hãy quan sát thật kỹ hai câu thơ này. Chúng ta thấy có sự so sánh nào ở đây không? Tác giả đang ví von cái gì với cái gì?

* “Bốn mùa là bốn câu thơ”: Đây là biện pháp tu từ ẩn dụ. Tác giả không nói “Bốn mùa đẹp như bốn câu thơ” hay “Bốn mùa giống như bốn câu thơ”, mà khẳng định “Bốn mùa là bốn câu thơ”. Điều này có nghĩa là bốn mùa trong năm, với những đặc trưng và vẻ đẹp riêng của mỗi mùa, đã góp phần tạo nên một bài thơ về Tổ quốc, về cuộc sống.
* Giá trị biểu đạt của phép ẩn dụ này: Nó giúp cho sự vật được so sánh (bốn mùa) trở nên sinh động, giàu hình ảnh và ý nghĩa hơn. “Câu thơ” thường gợi lên vẻ đẹp, sự tinh tế, có vần điệu, có cảm xúc. Vì vậy, việc ví von bốn mùa với “câu thơ” đã làm nổi bật vẻ đẹp thi vị, nên thơ, có nhạc điệu của thiên nhiên và thời gian trôi chảy trên quê hương.

Tiếp theo, chúng ta phân tích cụm từ “Ngọt ngào, nồng ấm giữa bờ ca dao”.

* “Ngọt ngào, nồng ấm”: Đây là những tính từ chỉ cảm giác, trạng thái. Chúng được dùng để miêu tả cái gì? Chúng miêu tả “bốn câu thơ” (chính là bốn mùa).
* “Giữa bờ ca dao”: “Bờ ca dao” là một hình ảnh mang tính ước lệ, gợi ra không gian văn hóa, truyền thống của dân tộc Việt Nam, nơi có những lời ru, những câu hát dân ca làm nên tâm hồn con người.
* Giá trị biểu đạt: Sự kết hợp giữa “ngọt ngào, nồng ấm” với “bờ ca dao” tạo nên một cảm giác rất quen thuộc, gần gũi và thiêng liêng. “Ngọt ngào” gợi sự êm dịu, dễ chịu, mang lại niềm vui. “Nồng ấm” gợi sự yêu thương, gắn bó, sự sẻ chia. Khi đặt trong “bờ ca dao”, những cảm xúc này càng trở nên sâu sắc, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Nó cho thấy tình yêu Tổ quốc, tình yêu quê hương đất nước không chỉ là những điều cao sang mà còn là những cảm xúc giản dị, đời thường, thấm đẫm trong cuộc sống tinh thần của con người Việt Nam qua bao thế hệ. Bài thơ như được dệt nên từ những âm hưởng ca dao ngọt ngào, ấm áp tình người.

***

Câu 4. Từ nội dung bài thơ, là một học sinh, em nhận thấy bản thân cần làm gì để góp phần xây dựng quê hương, đất nước?

Bài thơ đã vẽ nên một bức tranh quê hương tươi đẹp và nhắc đến những trang sử hào hùng của dân tộc. Vậy, là một học sinh, chúng ta cần làm gì để đền đáp công ơn và góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, xứng đáng với những gì cha ông đã xây dựng và bảo vệ?

Đầu tiên, trên hết và trước hết, chúng ta cần chăm chỉ học tập. Học tập tốt không chỉ là trau dồi kiến thức mà còn là rèn luyện đạo đức, lối sống. Kiến thức là sức mạnh, là hành trang để chúng ta có thể đóng góp công sức của mình vào sự phát triển của đất nước sau này.

Thứ hai, chúng ta cần yêu quê hương, đất nước bằng những hành động cụ thể. Điều này thể hiện qua việc làm tốt bổn phận của mình ngay từ bây giờ: thực hiện tốt nội quy nhà trường, kính trọng thầy cô, yêu thương bạn bè, vâng lời ông bà cha mẹ. Đồng thời, chúng ta cần giữ gìn nét đẹp văn hóa, truyền thống tốt đẹp của dân tộc, không làm những điều xấu, ảnh hưởng đến hình ảnh quê hương.

Thứ ba, chúng ta cần tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng mang tính xây dựng, ví dụ như tham gia các buổi lao động vệ sinh môi trường, các hoạt động tình nguyện nếu có. Điều này giúp chúng ta hiểu hơn về cuộc sống, về những khó khăn và biết cách sẻ chia, đồng cảm.

Cuối cùng, chúng ta cần có ý thức bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước. Tuy còn nhỏ, nhưng chúng ta có thể thể hiện điều này bằng cách tìm hiểu về lịch sử, về các giá trị thiêng liêng của Tổ quốc và lan tỏa tình yêu đó đến mọi người xung quanh.

Nói tóm lại, từ bài thơ, em nhận thấy bản thân cần phải trở thành một công dân tốt, có ích cho xã hội, vừa có kiến thức, vừa có đạo đức, biết yêu thương và cống hiến cho quê hương, đất nước.

***

Câu 5. Viết một đoạn văn (khoảng 100 chữ) trình bày cảm nhận của em về tình yêu Tổ quốc được thể hiện trong đoạn thơ trên.

Đoạn thơ “Em yêu Tổ quốc của em” của Nguyễn Lãm Thắng đã vẽ nên một bức tranh quê hương thật đẹp, thật giàu cảm xúc. Tình yêu Tổ quốc ở đây không được nói một cách khô khan, trừu tượng mà được thể hiện qua những hình ảnh gần gũi, thân thương: đồng lúa biếc, miền dừa xanh, dòng sông, bờ tre, tiếng sáo diều. Những chi tiết ấy không chỉ gợi lên vẻ đẹp bình dị, trù phú của thiên nhiên mà còn mang theo cả những âm thanh, những kỷ niệm tuổi thơ, những giá trị văn hóa truyền thống. Tác giả ví von “bốn mùa là bốn câu thơ”, “ngọt ngào, nồng ấm giữa bờ ca dao”, cho thấy tình yêu Tổ quốc được vun đắp từ những điều dung dị nhất, thấm đẫm vào tâm hồn mỗi con người. Đoạn thơ khiến người đọc cảm nhận được một tình yêu Tổ quốc tha thiết, sâu lắng, một niềm tự hào về quê hương, đất nước qua bao thăng trầm lịch sử.

***

Các em thấy đấy, tình yêu Tổ quốc là một tình cảm thiêng liêng và cao đẹp. Nó bắt nguồn từ những điều bình dị nhất, từ tình yêu quê hương, gia đình, rồi lan tỏa ra cả dân tộc. Cô hy vọng qua bài học hôm nay, các em sẽ thêm yêu quý và tự hào về đất nước mình, và luôn cố gắng học tập, rèn luyện để trở thành những người có ích cho xã hội.

Bài học của chúng ta đến đây là kết thúc. Cô xin chào và hẹn gặp lại các em trong các giờ học tiếp theo!