Trước hết, cô xin trình bày lại văn bản để tiện theo dõi:

Mẹ và quả
Lũ chúng tôi tự tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi

Và chúng tôi một thứ quả trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ mong ngày được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng câu hỏi cụ thể:

c1: xác định phong cách ngôn ngữ văn bản?

Trả lời:

Văn bản trên thuộc phong cách ngôn ngữ nghệ thuật.

Giải thích:

Sở dĩ văn bản này thuộc phong cách ngôn ngữ nghệ thuật vì nó là một bài thơ. Các đặc điểm của phong cách ngôn ngữ nghệ thuật được thể hiện rõ qua:

• Sử dụng các biện pháp tu từ như ẩn dụ (“chúng tôi một thứ quả”, “quả non xanh”), hoán dụ (“tay mẹ”), đối lập (“lớn lên” – “lớn xuống”) để tăng tính biểu cảm, gợi hình, gợi cảm.
• Ngôn ngữ giàu hình ảnh, gợi cảm, mang tính cá thể hóa cao, thể hiện những cảm xúc, suy tư sâu sắc của tác giả về tình mẫu tử và sự trưởng thành.
• Có vần, nhịp điệu (dù là thơ tự do), tạo nên tính nhạc và sự hấp dẫn cho bài thơ.
• Mục đích chính là để biểu đạt cảm xúc, nhận thức thẩm mĩ và tác động đến tâm hồn người đọc.

c2: Chỉ ra phép liên kết giữa câu thơ 2 và 3? Giữa khổ 1 và khổ 2?

Trả lời:

1. Phép liên kết giữa câu thơ 2 và 3:

• Câu 2: “Còn những bí và bầu thì lớn xuống”
  Câu 3: “Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn”
• Phép liên kết được sử dụng ở đây là phép thế. Đại từ “Chúng” (ở câu 3) dùng để thay thế cho cụm danh từ “những bí và bầu” (ở câu 2), giúp tránh lặp từ và tạo sự liền mạch trong mạch ý.

2. Phép liên kết giữa khổ 1 và khổ 2:

• Khổ 1 kết thúc với hình ảnh “Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi” và tập trung vào sự lớn lên của cây trái, gắn liền với công lao của mẹ.
• Khổ 2 bắt đầu bằng “Và chúng tôi một thứ quả trên đời”, sau đó phát triển ý về sự trưởng thành của con cái cũng như một loại “quả” mà mẹ mong chờ.
• Phép liên kết chính là phép nối thông qua từ “Và“. Từ “Và” có tác dụng nối tiếp ý, chuyển từ việc nói về sự lớn lên của cây trái dưới bàn tay mẹ sang sự lớn lên của “chúng tôi” (những người con) cũng dưới sự chăm sóc của mẹ, đồng thời khẳng định một mối quan hệ song song, tương đồng. Ngoài ra, còn có sự liên kết về mặt ý nghĩa/chủ đề khi ý tưởng về “quả” và công lao của mẹ được duy trì và phát triển từ khổ 1 sang khổ 2.

c3: Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong 2 câu thơ sau:

Lũ chúng tôi tự tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống

Trả lời:

Trong hai câu thơ này, có hai biện pháp tu từ nổi bật:

• 1. Biện pháp đối lập: “lớn lên” đối lập với “lớn xuống”.
  • Tác dụng: Biện pháp đối lập này tạo ra sự tương phản rõ nét giữa cách thức lớn lên của con cái (hướng lên, biểu trưng cho sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tinh thần) và của cây cối (hướng xuống, bám rễ vào đất, hấp thụ dưỡng chất từ đất và công sức chăm sóc của con người). Sự đối lập này nhấn mạnh công lao to lớn, vô bờ bến của người mẹ – người đã nuôi dưỡng, vun trồng cả hai loại “quả” ấy, dù chúng phát triển theo những chiều hướng khác nhau. Đồng thời, nó cũng ngầm so sánh con cái với cây trái, đặt nền móng cho ẩn dụ về “quả” ở các câu sau.
• 2. Biện pháp hoán dụ (trong cụm từ “tay mẹ”): “tay mẹ” dùng để chỉ toàn bộ công sức, sự chăm sóc, nuôi dưỡng của người mẹ.
  • Tác dụng: “Tay mẹ” là hình ảnh cụ thể, gợi cảm, tượng trưng cho tình yêu thương, sự vất vả, tần tảo và công lao trời biển của người mẹ trong việc nuôi dưỡng con cái khôn lớn. Nó gợi lên sự gần gũi, ấm áp và sự gắn bó máu thịt giữa mẹ và con.

c4: Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong 2 câu thơ cuối:

Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh

Trả lời:

Trong hai câu thơ cuối này, có các biện pháp tu từ chính sau:

• 1. Biện pháp ẩn dụ: “một thứ quả non xanh” dùng để chỉ người con.
  • Tác dụng: Hình ảnh “quả non xanh” là một ẩn dụ đặc sắc, sâu sắc, thể hiện trạng thái chưa trưởng thành, chưa chín muồi của người con (dù tuổi mẹ đã cao, đã đến lúc “mong ngày được hái”). “Non xanh” gợi lên sự non nớt, yếu ớt, chưa đủ sức gánh vác, chưa đủ khả năng đền đáp công ơn của mẹ. Ẩn dụ này không chỉ bộc lộ sự tự trách, dằn vặt của người con khi cảm thấy mình vẫn còn quá bé bỏng trước sự già nua, mỏi mệt của mẹ mà còn thể hiện nỗi sợ hãi về thời gian, về việc mình chưa kịp trưởng thành để báo hiếu thì mẹ đã yếu rồi.
• 2. Biện pháp hoán dụ: “bàn tay mẹ mỏi” dùng để chỉ sự già yếu, hao mòn sức lực của người mẹ theo thời gian.
  • Tác dụng: “Bàn tay mẹ mỏi” là một hình ảnh rất gợi cảm, cụ thể hóa sự vất vả, hy sinh, và tuổi tác của người mẹ. Bàn tay vốn là biểu tượng của lao động, của sự vun vén, chăm sóc; khi bàn tay ấy “mỏi” thì cũng là lúc mẹ đã dành trọn cả cuộc đời mình để chăm lo cho con. Hình ảnh này tác động mạnh mẽ đến cảm xúc người đọc, khiến ta hình dung được sự hao gầy, yếu ớt của mẹ, đồng thời gợi nỗi xót xa, thương cảm.
• 3. Biện pháp đối lập/Tương phản: Sự “hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi” (về sự già yếu của mẹ) đối lập với việc “Mình vẫn còn một thứ quả non xanh” (về sự chưa trưởng thành của con).
  • Tác dụng: Sự đối lập này làm nổi bật bi kịch, nỗi day dứt khôn nguôi của người con: mẹ thì đã già, đã mệt mỏi và mong chờ được “hái” (nghĩa là mong chờ con cái trưởng thành, ổn định, báo hiếu), trong khi bản thân người con vẫn chưa đủ chín chắn, chưa đủ vững vàng để làm chỗ dựa cho mẹ. Sự tương phản này khắc sâu nỗi ân hận, sự lo lắng, và tình yêu thương sâu sắc, mãnh liệt của người con dành cho mẹ, đồng thời lay động mạnh mẽ lương tri của mỗi người về trách nhiệm và bổn phận làm con.

Cô hy vọng những giải đáp chi tiết này sẽ giúp em hiểu rõ hơn về bài thơ và hoàn thành bài tập của mình thật tốt nhé! Nếu có bất kỳ thắc mắc nào khác, đừng ngần ngại hỏi cô.