Hai chiếc xe nhỏ được nối với nhau bởi một sợi chỉ,giữa chúng có một lò xo nhẹ b…
Đầu tiên, thầy sẽ tóm tắt lại đề bài để chúng ta dễ hình dung nhé.
Tóm tắt bài toán:
– Khối lượng xe thứ nhất: \( m_1 = 1.5 \, \text{kg} \)
– Vận tốc xe thứ nhất sau khi lò xo bung ra: \( v_1 = 27 \, \text{cm/s} \)
– Khối lượng xe thứ hai: \( m_2 = 4.5 \, \text{kg} \)
– Đề bài yêu cầu tìm vận tốc của xe thứ hai: \( v_2 = ? \)
Chúng ta có một hệ hai xe nối với nhau bởi sợi chỉ và một lò xo bị nén ở giữa. Khi sợi chỉ bị đốt, lò xo bung ra, nó sẽ đẩy hai xe ra xa nhau. Đây là một hệ cô lập bởi vì ngoại lực tác dụng lên hệ (chính là lực căng của sợi chỉ ban đầu và lực của lò xo) là nội lực. Lò xo bị nén và bung ra sẽ tác dụng lực lên cả hai xe, nhưng lực này là lực tương tác giữa hai xe, là nội lực của hệ.
Nguyên lý áp dụng ở đây chính là Định luật bảo toàn động lượng.
Bước 1: Phân tích hệ và trạng thái ban đầu.
Trước khi sợi chỉ bị đốt, hai xe đứng yên, do đó động lượng của hệ lúc này bằng 0.
Động lượng của hệ ban đầu: \( p_{\text{trước}} = p_{1, \text{trước}} + p_{2, \text{trước}} \)
Vì hai xe đứng yên nên vận tốc ban đầu của chúng \( v_{1, \text{trước}} = v_{2, \text{trước}} = 0 \).
Do đó, \( p_{\text{trước}} = m_1 \cdot v_{1, \text{trước}} + m_2 \cdot v_{2, \text{trước}} = m_1 \cdot 0 + m_2 \cdot 0 = 0 \).
Bước 2: Phân tích hệ và trạng thái sau khi lò xo bung ra.
Sau khi lò xo bung ra, hai xe chuyển động với các vận tốc tương ứng là \( v_1 \) và \( v_2 \).
Động lượng của hệ sau đó: \( p_{\text{sau}} = p_{1, \text{sau}} + p_{2, \text{sau}} \)
Ta có: \( p_{1, \text{sau}} = m_1 v_1 \) và \( p_{2, \text{sau}} = m_2 v_2 \).
Vậy, \( p_{\text{sau}} = m_1 v_1 + m_2 v_2 \).
Bước 3: Áp dụng Định luật bảo toàn động lượng.
Theo Định luật bảo toàn động lượng, động lượng của hệ trước và sau khi xảy ra tương tác là không đổi.
\( p_{\text{trước}} = p_{\text{sau}} \)
\( 0 = m_1 v_1 + m_2 v_2 \)
Bước 4: Biến đổi công thức để tìm \( v_2 \).
Từ phương trình \( 0 = m_1 v_1 + m_2 v_2 \), ta chuyển vế để tìm \( v_2 \):
\( m_2 v_2 = -m_1 v_1 \)
\( v_2 = -\frac{m_1 v_1}{m_2} \)
Dấu trừ ở đây cho thấy vận tốc của xe thứ hai có hướng ngược với vận tốc của xe thứ nhất. Điều này hoàn toàn hợp lý vì lò xo đẩy hai xe ra xa nhau.
Bước 5: Đổi đơn vị và thay số.
Đề bài cho vận tốc \( v_1 \) bằng cm/s. Để tính toán nhất quán, chúng ta nên đổi về m/s, nhưng vì tỉ lệ khối lượng và vận tốc sẽ triệt tiêu đơn vị, nên nếu chúng ta giữ nguyên đơn vị cm/s cho \( v_1 \) thì kết quả \( v_2 \) cũng sẽ có đơn vị cm/s. Tuy nhiên, theo quy ước chuẩn của Vật lý, chúng ta nên đổi về m/s.
\( v_1 = 27 \, \text{cm/s} = 0.27 \, \text{m/s} \)
Bây giờ, chúng ta thay các giá trị đã biết vào công thức tính \( v_2 \):
\( v_2 = -\frac{1.5 \, \text{kg} \cdot 0.27 \, \text{m/s}}{4.5 \, \text{kg}} \)
Bước 6: Tính toán kết quả.
\( v_2 = -\frac{1.5 \cdot 0.27}{4.5} \, \text{m/s} \)
\( v_2 = -\frac{0.405}{4.5} \, \text{m/s} \)
\( v_2 = -0.09 \, \text{m/s} \)
Nếu chúng ta muốn biểu diễn kết quả theo cm/s, chúng ta có thể nhân lại với 100:
\( v_2 = -0.09 \cdot 100 \, \text{cm/s} = -9 \, \text{cm/s} \)
Kết luận:
Vận tốc của xe thứ hai là -0.09 m/s, hoặc -9 cm/s. Dấu trừ chỉ ra rằng xe thứ hai chuyển động theo hướng ngược lại với xe thứ nhất.
Các em thấy đó, định luật bảo toàn động lượng giúp chúng ta giải quyết bài toán một cách nhanh chóng và hiệu quả. Hãy nhớ rằng, trong các bài toán về va chạm hoặc nổ, khi hệ là cô lập, định luật bảo toàn động lượng luôn là một công cụ hữu ích.
Nếu có thắc mắc gì, các em cứ mạnh dạn hỏi thầy nhé. Chúng ta sẽ cùng nhau làm thêm nhiều bài tập tương tự để nắm vững kiến thức này.
Đáp án:
\(m_2\) chuyển động ngược chiều với \(m_1\), có tốc độ là \(9\) \(cm/s\).
Giải thích các bước giải:
\(m_1 = 1,5 (kg)\)
\(m_2 = 4,5 (kg)\)
\(v_1 = 27 (cm/s)\)
Gọi vận tốc của xe thứ hai là \(vecv_2\).
Chọn chiều dương cùng chiều chuyển động của vật \(m_1\).
Gọi lực trung bình của lò xo tác dụng lên \(m_1, m_2\) trong thời gian \(Deltat\) lần lượt là \(vecF_1, vecF_2\).
\(vecF_2 = – vecF_1\)
Xung của lực tác dụng lên \(m_1, m_2\) lần lượt là:
\(vecF_1 Deltat = m_1 vecv_1\)
\(vecF_2 Deltat = m_2 vecv_2 = – vecF_1 Deltat\)
\(<=> m_2 vecv_2 = – m_1 vecv_1\)
\(<=> vecv_2 = – [m_1 vecv_1]/m_2\)
\(to m_2\) chuyển động ngược chiều với \(m_1\), có tốc độ là:
\(v_2 = [m_1 v_1]/m_2 = [1,5.27]/[4,5] = 9\) \((cm/s)\)