Hai dây dẫn thẳng dài vô hạn d1 và d2 đặt song song trong không khí cách nhau kh…
Bài toán của chúng ta là:
Cho hai dây dẫn thẳng dài vô hạn d1 và d2 đặt song song trong không khí cách nhau một khoảng 5 cm. Dây d1 có dòng điện I1 = 2A, dây d2 có dòng điện I2 = 6A, hai dòng điện này ngược chiều nhau. Yêu cầu tính cảm ứng từ tổng hợp tại điểm M, biết rằng M cách d1 một khoảng 4 cm và cách d2 một khoảng 3 cm.
Trước hết, chúng ta cần xác định các đại lượng đã cho và yêu cầu của đề bài.
– Khoảng cách giữa hai dây d1 và d2: d = 5 cm = 0.05 m.
– Dòng điện trên dây d1: I1 = 2A.
– Dòng điện trên dây d2: I2 = 6A.
– Hai dòng điện này ngược chiều nhau.
– Khoảng cách từ M đến d1: r1 = 4 cm = 0.04 m.
– Khoảng cách từ M đến d2: r2 = 3 cm = 0.03 m.
– Yêu cầu: Tính cảm ứng từ tổng hợp tại M, kí hiệu là B_M.
Các em lưu ý, vì M cách d1 4 cm và cách d2 3 cm, mà khoảng cách giữa d1 và d2 là 5 cm, chúng ta có nhận xét rằng 3^2 + 4^2 = 9 + 16 = 25 = 5^2. Điều này có nghĩa là tam giác tạo bởi d1, d2 và điểm M là tam giác vuông tại M. Tuy nhiên, điều này không ảnh hưởng trực tiếp đến việc tính toán cảm ứng từ tại M mà chỉ giúp chúng ta hình dung được vị trí của M so với hai dây dẫn.
Bây giờ, chúng ta sẽ đi từng bước để giải bài toán này.
Bước 1: Xác định hướng của cảm ứng từ do mỗi dây gây ra tại M.
Theo quy tắc nắm tay phải, cảm ứng từ B do một dây dẫn thẳng dài gây ra tại một điểm cách nó một khoảng r có hướng vuông góc với mặt phẳng chứa dây dẫn và điểm đó. Hướng của B được xác định bởi chiều đi từ ngón cái ra.
– Đối với dây d1, giả sử dòng điện I1 đi lên. Cảm ứng từ B1 do d1 gây ra tại M sẽ có hướng đi vào mặt phẳng hình vẽ (nếu ta tưởng tượng hai dây song song và nằm trong mặt phẳng hình vẽ).
– Đối với dây d2, dòng điện I2 ngược chiều với I1, tức là đi xuống. Cảm ứng từ B2 do d2 gây ra tại M sẽ có hướng đi ra khỏi mặt phẳng hình vẽ.
Như vậy, hai vectơ cảm ứng từ B1 và B2 tại M là ngược chiều nhau.
Bước 2: Tính độ lớn của cảm ứng từ do mỗi dây gây ra tại M.
Công thức tính độ lớn cảm ứng từ do một dây dẫn thẳng dài vô hạn gây ra tại một điểm cách nó một khoảng r là:
\[ B = 2.10^{-7} \frac{I}{r} \]
Áp dụng công thức này cho dây d1:
I1 = 2A, r1 = 0.04 m
\[ B1 = 2.10^{-7} \frac{I1}{r1} = 2.10^{-7} \frac{2}{0.04} \]
\[ B1 = 2.10^{-7} \frac{200}{4} = 2.10^{-7} \times 50 = 100.10^{-7} \text{ T} = 10^{-5} \text{ T} \]
Áp dụng công thức này cho dây d2:
I2 = 6A, r2 = 0.03 m
\[ B2 = 2.10^{-7} \frac{I2}{r2} = 2.10^{-7} \frac{6}{0.03} \]
\[ B2 = 2.10^{-7} \frac{600}{3} = 2.10^{-7} \times 200 = 400.10^{-7} \text{ T} = 4.10^{-5} \text{ T} \]
Bước 3: Tính cảm ứng từ tổng hợp tại M.
Vì hai vectơ cảm ứng từ B1 và B2 tại M ngược chiều nhau, cảm ứng từ tổng hợp B_M sẽ có độ lớn bằng hiệu độ lớn của hai cảm ứng từ thành phần.
Ta thấy B2 > B1.
\[ B_M = |B2 – B1| \]
\[ B_M = |4.10^{-5} – 10^{-5}| \]
\[ B_M = 3.10^{-5} \text{ T} \]
Hướng của cảm ứng từ tổng hợp B_M sẽ cùng hướng với vectơ có độ lớn lớn hơn, tức là cùng hướng với B2. Do B2 có hướng đi ra khỏi mặt phẳng hình vẽ, nên B_M cũng có hướng đi ra khỏi mặt phẳng hình vẽ.
Vậy, cảm ứng từ tổng hợp tại điểm M có độ lớn là 3.10^{-5} Tesla.
Các em đã thấy bài toán này tương đối đơn giản nếu chúng ta nắm vững quy tắc nắm tay phải và công thức tính cảm ứng từ. Quan trọng là phải xác định đúng hướng của các vectơ cảm ứng từ để thực hiện phép cộng hoặc trừ vectơ một cách chính xác.
Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, các em đừng ngần ngại hỏi cô nhé!
Đáp án:
\(B = \sqrt {17} {.10^{ – 5}}T\)
Giải thích các bước giải:
Cảm ứng từ do dây dẫn 1 gây ra là:
\({B_1} = {2.10^{ – 7}}\dfrac{{{I_1}}}{{{r_1}}} = {2.10^{ – 7}}\dfrac{2}{{0,04}} = {10^{ – 5}}T\)
Cảm ứng từ do dây dẫn 2 gây ra là:
\({B_2} = {2.10^{ – 7}}\dfrac{{{I_2}}}{{{r_2}}} = {2.10^{ – 7}}\dfrac{6}{{0,03}} = {4.10^{ – 5}}T\)
Vì M tạo với hai dây dẫn thành tâm giác vuông tại M \(({3^2} + {4^2} = {5^2})\) nên cảm ứng từ tổng hợp tại M là:
\(B = \sqrt {B_1^2 + B_2^2} = \sqrt {{{({{10}^{ – 5}})}^2} + {{({{4.10}^{ – 5}})}^2}} = \sqrt {17} {.10^{ – 5}}T\)