Hạt gạo làng ta
Có vị phù sa
Của sông Kinh Thầy
Có hương sen thơm
Trong hồ nư…
Có vị phù sa
Của sông Kinh Thầy
Có hương sen thơm
Trong hồ nước đầy
Có lời mẹ hát
Ngọt bùi đắng cay…
Hạt gạo làng ta
Có bão tháng bảy
Có mưa tháng ba
Giọt mồ hôi sa
Những trưa tháng sáu
Nước như ai nấu
Chết cả cá cờ
Cua ngoi lên bờ
Mẹ em xuống cấy…
Hãy nêu biện pháp tu từ(biện pháp nghệ thuật) và nói rõ nội dung ý nghĩa của đoạn thơ trên.
dang can gappp
Để hiểu rõ hơn về đoạn thơ, chúng ta sẽ đi qua từng bước như sau:
Bước 1: Đọc kỹ đoạn thơ.
Các em hãy cùng đọc to và rõ ràng đoạn thơ mà cô đã chiếu trên bảng nhé.
“Hạt gạo làng ta
Có vị phù sa
Của sông Kinh Thầy
Có hương sen thơm
Trong hồ nước đầy
Có lời mẹ hát
Ngọt bùi đắng cay…
Hạt gạo làng ta
Có bão tháng bảy
Có mưa tháng ba
Giọt mồ hôi sa
Những trưa tháng sáu
Nước như ai nấu
Chết cả cá cờ
Cua ngoi lên bờ
Mẹ em xuống cấy…”
Bước 2: Phân tích các biện pháp tu từ (biện pháp nghệ thuật).
Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau đi tìm những “hạt ngọc” ngôn từ mà nhà thơ đã khéo léo sử dụng trong đoạn thơ này.
1. Biện pháp nhân hóa:
* Các em thấy ở câu thơ “Nước như ai nấu”, “Chết cả cá cờ”, “Cua ngoi lên bờ” và “Mẹ em xuống cấy…” thì dòng nước sông mùa hạ nóng bỏng đến mức “chết cả cá cờ”, “cua ngoi lên bờ”. Dòng nước ở đây được miêu tả như một con người có khả năng gây ra cái chết và sự khó chịu cho sinh vật. Đây chính là biện pháp nhân hóa, làm cho cảnh vật trở nên sống động và gần gũi hơn với con người.
* Còn ở câu “Nước như ai nấu”, nhà thơ ví von dòng nước như đang được nấu trên bếp, thể hiện cái nóng gay gắt, dữ dội của mùa hè.
2. Biện pháp so sánh:
* Trong câu thơ “Nước như ai nấu”, nhà thơ đã dùng biện pháp so sánh để diễn tả cái nóng khủng khiếp của nước sông vào những trưa tháng sáu. Nước sông được so sánh với nước đang được nấu trên bếp, gợi lên sự bỏng rát, khó chịu.
3. Biện pháp điệp ngữ:
* Các em có nhận ra cụm từ nào được lặp đi lặp lại nhiều lần trong đoạn thơ không? À, đúng rồi, đó là cụm từ “Hạt gạo làng ta”. Việc lặp đi lặp lại này có tác dụng gì nhỉ? Nó giúp nhấn mạnh ý nghĩa, làm cho hình ảnh hạt gạo làng ta trở nên thật quen thuộc, thân thương và quan trọng đối với mọi người.
Bước 3: Nói rõ nội dung ý nghĩa của đoạn thơ.
Sau khi đã tìm hiểu về các biện pháp tu từ, bây giờ chúng ta sẽ cùng nhau “giải mã” ý nghĩa sâu sắc mà đoạn thơ muốn gửi gắm.
Đoạn thơ trên ca ngợi vẻ đẹp và sự vất vả, gian lao của người nông dân trong quá trình làm ra hạt gạo. Hạt gạo không chỉ đơn thuần là sản phẩm lao động mà còn chứa đựng cả tình cảm, sự gắn bó của con người với quê hương, đất nước.
* “Hạt gạo làng ta / Có vị phù sa / Của sông Kinh Thầy / Có hương sen thơm / Trong hồ nước đầy / Có lời mẹ hát / Ngọt bùi đắng cay…”: Đoạn thơ đầu tiên gợi lên những yếu tố thiêng liêng, gắn bó với hạt gạo. Đó là vị ngọt ngào, béo bở của phù sa bồi đắp, hương thơm dịu dàng của sen trong hồ, và đặc biệt là âm hưởng ngọt ngào, chan chứa tình yêu thương của lời mẹ hát ru. Tất cả những điều này làm cho hạt gạo trở nên đặc biệt, mang đậm dấu ấn của quê hương và tình thân.
* “Hạt gạo làng ta / Có bão tháng bảy / Có mưa tháng ba / Giọt mồ hôi sa / Những trưa tháng sáu / Nước như ai nấu / Chết cả cá cờ / Cua ngoi lên bờ / Mẹ em xuống cấy…”: Đoạn thơ thứ hai khắc họa rõ nét hơn sự gian lao, vất vả của người nông dân. Để có được hạt gạo, họ phải đối mặt với bao khó khăn của thiên nhiên như bão tháng bảy, mưa tháng ba. Những giọt mồ hôi thấm đẫm đồng ruộng trong cái nắng gay gắt của trưa tháng sáu, nước sông nóng bỏng đến nỗi cá cũng chết, cua phải ngoi lên bờ. Mẹ của em, cùng bao người nông dân khác, vẫn tảo tần “xuống cấy”, bất chấp khó khăn.
Như vậy, đoạn thơ đã cho chúng ta thấy rằng hạt gạo làng ta không chỉ có “vị phù sa”, “hương sen thơm”, “lời mẹ hát” mà còn chứa đựng cả sự “ngọt bùi đắng cay”, những thử thách của thiên nhiên và giọt mồ hôi vất vả của người nông dân. Qua đó, bài thơ ca ngợi công lao to lớn của người nông dân, tình yêu quê hương và sự trân trọng đối với hạt gạo mà chúng ta ăn hàng ngày.
Các em có câu hỏi nào không? Nếu không, chúng ta sẽ tiếp tục sang bài học tiếp theo nhé!
Biện pháp tu từ trong bài Hạt gạo làng ta là:
+ Điệp ngữ: “Hạt gạo làng ta”, “có”,…
+So sánh: “Nước như ai nấu”, “Vàng như lúa đồng”.
+ Hình ảnh đối lập ”Cua ngoi lên bờ” nhưng ”Mẹ em xuống cấy”
Hạt gạo làng ta được sáng tác bởi Trần Viết Bính với giai điệu nhẹ nhàng, tình cảm, kể về những khó khăn của người nông dân trong việc trồng lúa. Hình ảnh giọt mồ hôi, trưa tháng sáu và công việc cày cấy hiện lên trong bài hát, tạo nên một tác phẩm thú vị và ý nghĩa.
Đáp án:
Giải thích các bước giải:
Phép tu từ hoán dụ là giọt mồ hôi.
– Nhấn mạnh cho công sức lao động, sự vất vả của người nông dân để làm lên hạt gạo ngon.