Chào các em học sinh yêu quý! Cô là giáo viên Sinh học của chúng ta. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và giải đáp một câu hỏi rất thú vị liên quan đến một trong những cơ chế tiến hóa quan trọng: chọn lọc nhân tạo.

Câu hỏi của chúng ta là: “Hãy cho một vài ví dụ về chọn lọc nhân tạo?”.

Để trả lời câu hỏi này một cách đầy đủ và chính xác nhất, chúng ta sẽ đi qua từng bước, bám sát kiến thức trong sách giáo khoa Sinh học lớp 9 nhé.

Bước 1: Hiểu rõ khái niệm “Chọn lọc nhân tạo”

Trước hết, chúng ta cần hiểu chọn lọc nhân tạo là gì. Theo sách giáo khoa, chọn lọc nhân tạo là quá trình con người chủ động giữ lại những cá thể sinh vật có những đặc điểm, tính trạng có lợi cho con người và cho sinh sản chúng, đồng thời loại bỏ những cá thể có đặc điểm, tính trạng không mong muốn.

Nói một cách đơn giản hơn, con người giống như “nhà nông” hay “nhà lai tạo”, chúng ta quan sát thế giới sinh vật xung quanh và lựa chọn những gì mình thích, những gì mang lại lợi ích cho mình để nuôi dưỡng, để cho chúng sinh sôi nảy nở, còn những thứ không thích thì chúng ta loại bỏ đi.

Bước 2: Phân tích đặc điểm của chọn lọc nhân tạo

Chọn lọc nhân tạo có những đặc điểm cơ bản sau:
* Tính mục đích: Con người tác động có mục đích rõ ràng, hướng tới việc tạo ra những giống vật nuôi, cây trồng có đặc điểm mong muốn.
* Tính định hướng: Con người định hướng sự thay đổi của sinh vật theo ý muốn của mình.
* Kết quả: Tạo ra các giống vật nuôi, cây trồng với những đặc điểm mới, khác biệt so với dạng ban đầu, phục vụ nhu cầu của con người.

Bước 3: Tìm các ví dụ minh họa

Dựa trên khái niệm và đặc điểm trên, chúng ta hãy cùng nhau nghĩ về những sản phẩm, giống vật nuôi, cây trồng quen thuộc mà con người đã tạo ra hoặc cải tạo.

Ví dụ đầu tiên mà chúng ta có thể nghĩ đến là trong lĩnh vực trồng trọt.

* Cây trồng: Các giống lúa cho năng suất cao, chống chịu sâu bệnh tốt, hạt to, mẩy mà chúng ta ăn hàng ngày. Hoặc các giống ngô, khoai, sắn được lai tạo để cho củ to, nhiều bột.
* Thú nuôi:
* Chó: Các giống chó cảnh với đủ hình dáng, kích thước, màu sắc khác nhau (chó Poodle, chó Golden, chó Pug…). Mỗi giống chó được chọn lọc để phục vụ những mục đích khác nhau: làm cảnh, trông nhà, săn bắt, chăn cừu…
* Gà: Các giống gà cho nhiều trứng (gà ta, gà công nghiệp) hoặc các giống gà cho thịt to, chắc (gà ri, gà đông tảo).
* Bò, lợn: Các giống bò cho nhiều sữa, giống bò cho nhiều thịt, giống lợn cho nhiều nạc.

Bây giờ, chúng ta hãy đi sâu vào một vài ví dụ cụ thể để hiểu rõ hơn quá trình chọn lọc nhân tạo đã diễn ra như thế nào.

Ví dụ 1: Tạo ra các giống lúa năng suất cao.

* Quan sát: Người nông dân xưa kia nhận thấy trong các ruộng lúa, có những cây lúa cho bông to hơn, hạt nhiều hơn, hoặc có những cây lúa chịu được hạn hán tốt hơn, hoặc chống chịu được sâu bệnh tốt hơn.
* Chọn lọc: Họ đã chủ động thu hoạch hạt từ những cây lúa có đặc điểm tốt đó để gieo trồng cho vụ sau.
* Cho sinh sản: Những hạt giống thu được từ các cây ưu tú này sẽ được giữ lại và gieo trồng.
* Loại bỏ: Những cây lúa có năng suất thấp, yếu ớt hoặc dễ bị sâu bệnh sẽ bị loại bỏ, không lấy hạt để gieo trồng.
* Kết quả: Sau nhiều thế hệ, thông qua sự lặp đi lặp lại của quá trình chọn lọc và cho sinh sản này, con người đã tạo ra được những giống lúa mới có năng suất cao, phù hợp với nhu cầu lương thực của xã hội.

Ví dụ 2: Tạo ra các giống chó cảnh.

* Quan sát: Con người nhận thấy ở một quần thể chó hoang dã, có những con chó có bộ lông đẹp, tính tình hiền lành, dễ gần gũi với con người.
* Chọn lọc: Họ bắt giữ những con chó có đặc điểm mong muốn này.
* Cho sinh sản: Con người cho những con chó đó giao phối với nhau và nuôi dưỡng con cái của chúng.
* Loại bỏ: Những con chó hung dữ, có bộ lông xấu hoặc không có lợi cho con người sẽ bị loại bỏ hoặc không cho sinh sản.
* Kết quả: Qua nhiều thế hệ lai tạo và chọn lọc, con người đã tạo ra được hàng trăm giống chó cảnh khác nhau với những đặc điểm ngoại hình và tính cách đa dạng, phục vụ nhu cầu làm bạn, làm cảnh của con người.

Ví dụ 3: Tạo ra giống bắp cải tí hon (Brussels sprouts).

Đây là một ví dụ khá thú vị về cách chọn lọc nhân tạo có thể thay đổi một loài sinh vật đáng kể.

* Dạng hoang dại: Tổ tiên của bắp cải tí hon là một loài cải dại có lá to và thân dài, không có các chồi nhỏ mọc dọc thân.
* Chọn lọc: Từ một cây cải dại, người ta phát hiện ra một đột biến ngẫu nhiên làm xuất hiện các chồi nhỏ mọc ra từ các nách lá. Những chồi này có thể ăn được và ngon.
* Cho sinh sản: Người ta đã giữ lại cây có đột biến này và cho nó sinh sản.
* Loại bỏ: Những cây cải không có chồi nhỏ hoặc có ít chồi nhỏ sẽ bị loại bỏ.
* Kết quả: Sau hàng trăm năm lai tạo và chọn lọc kỹ lưỡng, con người đã tạo ra giống bắp cải tí hon với hàng loạt chồi nhỏ mọc dày đặc dọc thân, trở thành một loại rau phổ biến.

Như vậy, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về khái niệm, đặc điểm và một vài ví dụ điển hình về chọn lọc nhân tạo. Điều quan trọng nhất mà các em cần nhớ là chọn lọc nhân tạo luôn có sự tác động có mục đích của con người, hướng tới việc tạo ra những giống sinh vật có lợi cho chính chúng ta.

Các em có thể suy nghĩ thêm và tìm kiếm những ví dụ khác trong cuộc sống xung quanh mình về chọn lọc nhân tạo nhé!

Chúc các em học tốt!