Hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích, đánh giá nhân vật người m…
(Tóm tắt bối cảnh: Mùa hè năm 1972 đỏ lửa, các chiến sĩ giằng co từng tấc đất với địch ở Thành cổ Quảng Trị. 81 ngày đêm chiến đấu nơi đây đã viết nên một thiên anh hùng ca bất hủ về lòng yêu nước, sự hi sinh của những người lính quân đội anh hùng. Đặc biệt là sự hi sinh anh dũng của Cường, một chiến sĩ trẻ quả cảm, đại diện cho cả thế hệ thanh niên Việt Nam dấn thân vào chiến trường với niềm tin son sắt vào Tổ quốc. Đoạn trích dưới đây kể về hình ảnh người mẹ của Cường được Tấn và Hồng dẫn đi thăm mộ con và đồng đội của anh).
Cả ba lặng lẽ chậm bước về phía Thành cổ lúc này vẫn chưa có một ngọn cỏ nào nhú lên giữa đống hoang tàn gạch đá. Họ thả cái nhìn của mình vào mặt sông ánh bạc.
– Nó hy sinh tại khúc sông này phải không…
Tiếng người mẹ buồn như tiếng gió thổi trong mưa.
Cô gái không trả lời, chỉ khẽ gật đầu.
– Nó được nhắm mắt trong vòng tay của cháu… vậy cũng đỡ cô quạnh.
Cô gái mím chặt cặp môi nhợt nhạt nhưng một tiếng nấc nhẹ vẫn bật ra:
– Dạ… Trước khi nhắm mắt… anh có gọi bác.
Toàn thân người mẹ chợt chênh chao như vấp phải cơn gió lạnh. Bà ngồi xuống, gầy guộc, bé nhỏ và già nua. Trong tâm tưởng bà lúc này, cùng với cảnh sắc xôn xao, không hiểu sao lại bất chợt vang lên khúc giao hưởng thân yêu trong không gian Nhà hát Lớn Hà Nội hôm nào. Khúc giao hưởng ấy đang quẫy lộng làm dòng nước dưới kia biến dạng, chuyển sang màu đỏ ngầu, sôi sủi…
Mắt người mẹ nhòa đi nhưng những giọt nước mắt vẫn khô quánh không chảy ra nổi, hay nó đã chảy ra đến cạn kiệt suốt những ngày qua rồi. Bà sẽ cứ ngồi như thế, ngồi như một bức tượng đài mất mát thiên thu nếu cô gái không nhẹ đỡ bà đứng dậy, dìu bà đi chầm chậm từng bước vào khu Thành cổ.[….]
Và giây phút này đây, nhỏ nhoi và xiêu xiêu giữa Thành cổ, bà mẹ cũng cảm thấy đang đặt chân lên chính xương thịt của đứa con mình. Một thoáng rùng mình nhen lên, bà thảng thốt:
– Các con ơi… chỉ cho bác chỗ thằng Cường và đồng đội của nó chiến đấu…
Tấn bước lên, dìu bà đi về phía khu hầm tiểu đội năm xưa của mình. Nơi này không còn một dấu vết gì nữa. Tất cả những vui buồn, khát vọng, giận hờn, chết chóc… năm xưa giờ đây chỉ còn một khoảng trũng hút hoẳm có những vạt cỏ non tơ đang lay động vô tình trước gió.
Bà đứng ngẩn ngơ, đôi mắt mở to như muốn hỏi vào đất: “Đâu, con tôi đâu… Cường ơi, con ở đâu?… Mẹ đang ở bên cạnh con đây…”
Tiếng Tấn vang khẽ bên tai bà: “Những lúc không đánh nhau, anh Cường lại nhìn lên trời lâu lắm bác ạ!… Về sau chúng cháu mới biết anh ấy đang viết thầm những nốt nhạc trong đầu…”
Hai người trẻ tuổi dìu người mẹ đi về phía khu đài tưởng niệm liệt sĩ lúc này đang chói chang nắng sớm. Khu đài mới ở dạng phác họa còn sơ sài nhưng cái hồn cái cốt vẫn rờ rỡ hiện lên. Trong bàn tay run run của mẹ, những nén nhang được thắp lên. Khói nhang bay bảng lảng lên cao rồi nhòa tan vào cảnh vật xa dần như những linh hồn tử sĩ nhòa tan vào trời đất, bay sang cả bức phù điêu tưởng niệm các liệt sĩ sinh viên nằm cạnh đó rồi dừng lại, quẩn quanh như không muốn bay tiếp đi đâu nữa.
(Chu Lai, Mưa đỏ, NXB Quân đội nhân dân, 2025, tr364 – 366)
——-HẾT——
– Thí sinh không được sử dụng tài liệu
– Giám thị không giải thích gì thêm
Chú thích:
– Chu Lai (1946): Tên thật là Chu Văn Lai, là một nhà văn, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông sinh tại Nghệ An, quê gốc ở Hưng Yên và là con trai của nhà viết kịch Học Phi. Chu Lai từng là lính của binh chủng đặc công, đã tham gia chiến đấu tại nhiều chiến trường ác liệt, trong đó có mặt trận Quảng Trị năm 1972. Văn của Chu Lai thường mang đậm chất hiện thực, trần trụi, gai góc nhưng cũng đầy tính nhân văn, tập trung khắc họa hình ảnh người lính trong và sau cuộc chiến.
– Mưa đỏ là tiểu thuyết của Chu Lai, được Nhà xuất bản Quân đội nhân dân phát hành lần đầu năm 2014. Tác phẩm lấy bối cảnh là cuộc chiến đấu 81 ngày đêm tại Thành cổ Quảng Trị mùa hè năm 1972 – một trong những trận đánh khốc liệt nhất trong lịch sử chiến tranh Việt Nam
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và phân tích một nhân vật vô cùng xúc động và ý nghĩa trong đoạn trích “Mưa đỏ” của nhà văn Chu Lai – đó là nhân vật người mẹ. Đoạn trích đã đưa chúng ta về với Thành cổ Quảng Trị mùa hè năm 1972, nơi sự khốc liệt của chiến tranh đã để lại những mất mát không thể bù đắp, nhưng cũng bộc lộ những giá trị nhân văn cao cả. Qua hình ảnh người mẹ đến thăm mộ con, Chu Lai đã khắc họa chân thực và sâu sắc nỗi đau tột cùng, tình yêu thương vô bờ bến và sự kiên cường thầm lặng của những người mẹ Việt Nam trong chiến tranh.
Mở đầu đoạn trích, hình ảnh người mẹ hiện lên với dáng vẻ “gầy guộc, bé nhỏ và già nua”, mang nặng nỗi buồn chất chứa. Giữa khung cảnh “hoang tàn gạch đá” của Thành cổ, tiếng nói của bà “buồn như tiếng gió thổi trong mưa”, gợi lên một sự tiêu điều, lạnh lẽo, hằn sâu trong tâm hồn. Câu hỏi thăm dò về nơi con trai hy sinh, về việc Cường có được nhắm mắt trong vòng tay đồng đội hay không, cho thấy sự quan tâm đến cả giây phút cuối cùng của con, mong con đỡ “cô quạnh”. Đó là tình mẫu tử không một phút nguôi ngoai, dù con đã vĩnh viễn ra đi. Khi biết Cường đã gọi tên mình trước lúc mất, người mẹ chợt “chênh chao như vấp phải cơn gió lạnh” rồi khuỵu xuống. Chi tiết này biểu trưng cho cú sốc dữ dội, nỗi đau quặn thắt đã vượt quá sức chịu đựng của một người mẹ. Tâm hồn bà chìm trong mớ cảm xúc hỗn độn, đến nỗi khúc giao hưởng thân yêu ngày nào cũng biến thành “màu đỏ ngầu, sôi sủi”, màu của máu, của chiến tranh và mất mát. Đôi mắt người mẹ “nhòa đi nhưng những giọt nước mắt vẫn khô quánh không chảy ra nổi, hay nó đã chảy ra đến cạn kiệt suốt những ngày qua rồi”. Câu văn này không chỉ tả thực trạng thái kiệt cùng của nỗi đau mà còn gợi sự dồn nén, âm ỉ, đã trải qua quá nhiều nước mắt đến mức không thể khóc được nữa. Hình ảnh bà mẹ “ngồi như một bức tượng đài mất mát thiên thu” là một ẩn dụ đầy ám ảnh, không chỉ gói gọn nỗi đau cá nhân mà còn đại diện cho sự mất mát chung của dân tộc, của biết bao người mẹ đã mất con trong chiến tranh.
Không dừng lại ở nỗi đau tê dại, người mẹ còn là hiện thân của khao khát tìm kiếm, kết nối với con trai mình. Dù Thành cổ giờ đây đã không còn “một dấu vết gì nữa”, chỉ còn “một khoảng trũng hút hoẳm có những vạt cỏ non tơ đang lay động vô tình trước gió”, bà vẫn “thảng thốt” hỏi: “Các con ơi… chỉ cho bác chỗ thằng Cường và đồng đội của nó chiến đấu…”. Đó là mong muốn giản dị nhưng đầy đau xót của một người mẹ muốn được chạm vào nơi con mình đã ngã xuống, để cảm nhận sự hiện hữu dù chỉ là linh hồn của con. Khi đứng giữa nơi hoang tàn ấy, bà “ngẩn ngơ, đôi mắt mở to như muốn hỏi vào đất: “Đâu, con tôi đâu… Cường ơi, con ở đâu?… Mẹ đang ở bên cạnh con đây…””. Lời độc thoại nội tâm ấy là tiếng gọi xé lòng, là nỗi tuyệt vọng khôn cùng khi đối diện với khoảng không vô định, khi mọi dấu vết của đứa con yêu thương đã bị chiến tranh xóa sạch. Người mẹ trong giây phút ấy hiện lên đầy bi thương, một mình đối diện với nỗi trống rỗng và sự vô vọng.
Thế nhưng, vượt lên trên tất cả, ở người mẹ còn toát lên một vẻ đẹp của sự kiên cường và niềm tin vào sự sống. Lời kể của Tấn về Cường – một người lính dũng cảm nhưng cũng mơ mộng, yêu âm nhạc và thường “nhìn lên trời lâu lắm” để “viết thầm những nốt nhạc trong đầu” – đã giúp người mẹ hình dung rõ hơn về thế giới nội tâm của con, một sự xoa dịu nhỏ nhoi trong nỗi đau vô bờ. Hành động người mẹ “run run” thắp nén nhang tại đài tưởng niệm là một nghi thức thiêng liêng, một cách để kết nối tâm linh với con và những người lính đã hy sinh. Hình ảnh “Khói nhang bay bảng lảng lên cao rồi nhòa tan vào cảnh vật xa dần như những linh hồn tử sĩ nhòa tan vào trời đất” là một chi tiết giàu chất thơ và ý nghĩa biểu tượng. Nó không chỉ thể hiện sự siêu thoát của các linh hồn liệt sĩ mà còn là sự hòa quyện của tình mẹ với đất trời, với ký ức và sự hy sinh vĩ đại. Khói nhang “quẩn quanh như không muốn bay tiếp đi đâu nữa”, dường như muốn ở lại bên các anh, bên người mẹ, là biểu tượng cho sự gắn bó vĩnh cửu giữa người sống và người đã khuất, là tình yêu thương không bao giờ tắt.
Tóm lại, nhân vật người mẹ trong đoạn trích “Mưa đỏ” của Chu Lai là hiện thân tiêu biểu cho hình ảnh những người mẹ Việt Nam trong chiến tranh. Với những nét chấm phá tài tình, nhà văn đã khắc họa một người mẹ chịu đựng nỗi đau tột cùng, day dứt khôn nguôi vì mất con, nhưng đồng thời cũng là người mẹ đầy tình yêu thương, khao khát tìm kiếm con và mang trong mình sự kiên cường thầm lặng. Qua đó, Chu Lai không chỉ ca ngợi sự hy sinh của thế hệ thanh niên mà còn lay động lòng người về nỗi mất mát không thể hàn gắn, về giá trị của hòa bình và tình mẫu tử bất diệt.
Trong dòng chảy của văn học viết về chiến tranh cách mạng, hình tượng người mẹ Việt Nam luôn hiện lên với vẻ đẹp giàu đức hi sinh và lòng yêu nước sâu nặng. Đọc đoạn trích trong tiểu thuyết Mưa đỏ của Chu Lai, người đọc không khỏi xúc động trước hình ảnh người mẹ liệt sĩ Cường – một người mẹ nhỏ bé, già nua nhưng mang trong mình nỗi đau lớn lao cùng tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt. Qua đó, nhà văn không chỉ khắc họa bi kịch chiến tranh mà còn ngợi ca vẻ đẹp tinh thần của những bà mẹ Việt Nam trong thời chiến.
Trước hết, nhân vật người mẹ hiện lên với nỗi đau mất con vô cùng sâu sắc và ám ảnh. Ngay từ những câu đầu, bà đã xuất hiện trong dáng vẻ lặng lẽ, chậm chạp bước về phía Thành cổ – nơi con trai mình hi sinh. Câu hỏi nghẹn ngào: “Nó hi sinh tại khúc sông này phải không…” vang lên “buồn như tiếng gió thổi trong mưa”, gợi cảm giác xót xa đến tận cùng. Đó là tiếng nói của một người mẹ đang cố đối diện với sự thật đau đớn nhất đời mình. Khi nghe cô gái kể rằng trước lúc nhắm mắt Cường vẫn gọi mẹ, “toàn thân người mẹ chợt chênh chao như vấp phải cơn gió lạnh”. Chỉ bằng một chi tiết nhỏ, Chu Lai đã diễn tả được cú sốc tinh thần dữ dội đang xé lòng người mẹ. Bà “gầy guộc, bé nhỏ và già nua”, ngồi lặng như “một bức tượng đài mất mát thiên thu”. Hình ảnh ấy vừa chân thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng, đại diện cho biết bao bà mẹ Việt Nam đã mất đi người con thân yêu trong chiến tranh.
Không chỉ đau đớn, người mẹ còn mang một tình yêu thương con vô hạn. Đặt chân vào Thành cổ, bà có cảm giác như đang bước lên “chính xương thịt của đứa con mình”. Cảm giác ấy cho thấy trong tâm thức người mẹ, con trai chưa bao giờ rời xa bà. Tiếng gọi “Cường ơi, con ở đâu?… Mẹ đang ở bên cạnh con đây…” là tiếng gọi từ tận đáy lòng của tình mẫu tử thiêng liêng. Người mẹ không chỉ đi tìm dấu vết của con mà còn muốn được gần con, được trò chuyện với con dù chỉ trong tưởng tượng. Tình yêu ấy khiến người đọc xúc động bởi nó vượt qua cả ranh giới của sự sống và cái chết.
Bên cạnh tình thương con, nhân vật người mẹ còn hiện lên với vẻ đẹp của lòng yêu nước và sự hi sinh thầm lặng. Dù đau đớn tột cùng, bà vẫn tìm đến nơi con chiến đấu, thắp những nén nhang cho không chỉ Cường mà còn cho đồng đội của anh. Trong lòng bà, những người lính đã ngã xuống đều là “các con”. Điều đó cho thấy tấm lòng bao dung, nhân hậu và sự hòa quyện giữa tình mẹ với tình yêu Tổ quốc. Chính những người mẹ như bà đã âm thầm hi sinh hạnh phúc riêng để đất nước có được hòa bình hôm nay.
Thành công của đoạn trích còn nằm ở nghệ thuật xây dựng nhân vật giàu cảm xúc. Chu Lai sử dụng ngôn ngữ giàu tính tạo hình, miêu tả tâm lí tinh tế qua dáng vẻ, cử chỉ và dòng nội tâm của người mẹ. Hình ảnh “dòng nước đỏ ngầu”, “khói nhang bảng lảng”, hay “bức tượng đài mất mát thiên thu” đều mang tính biểu tượng sâu sắc, góp phần khắc họa nỗi đau chiến tranh và sự hi sinh cao cả của con người. Giọng văn chậm buồn, giàu chất trữ tình khiến đoạn trích như một khúc tưởng niệm thiêng liêng dành cho những liệt sĩ và những bà mẹ Việt Nam anh hùng.
Qua nhân vật người mẹ trong đoạn trích Mưa đỏ, Chu Lai đã khắc họa thành công hình ảnh người mẹ Việt Nam giàu tình yêu thương, đức hi sinh và lòng yêu nước sâu nặng. Nhân vật không chỉ khiến người đọc xúc động mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay phải biết trân trọng hòa bình, biết ơn những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc. Đây cũng chính là giá trị nhân văn sâu sắc mà tác phẩm để lại trong lòng bạn đọc.
Trong nền văn học viết về chiến tranh cách mạng, hình tượng người mẹ Việt Nam luôn hiện lên với vẻ đẹp giàu đức hi sinh, lòng yêu thương con sâu nặng và sức chịu đựng phi thường. Trong đoạn trích tiểu thuyết Mưa đỏ của Chu Lai, nhân vật người mẹ của liệt sĩ Cường đã để lại nhiều xúc động bởi nỗi đau mất con cùng tình mẫu tử thiêng liêng, cao đẹp giữa khói lửa chiến tranh.
Trước hết, người mẹ hiện lên là một con người mang nỗi đau mất con vô cùng sâu sắc. Khi trở lại Thành cổ Quảng Trị – nơi con trai mình đã hi sinh, bà lặng lẽ bước đi giữa không gian hoang tàn, đổ nát. Câu hỏi nghẹn ngào: “Nó hy sinh tại khúc sông này phải không…” chứa đựng biết bao đau đớn, xót xa của một người mẹ mất con. Khi nghe cô gái kể rằng trước lúc nhắm mắt Cường vẫn gọi mẹ, “toàn thân người mẹ chợt chênh chao như vấp phải cơn gió lạnh”. Chi tiết ấy đã diễn tả chân thực cú sốc tinh thần và nỗi đau đến tột cùng của bà. Đặc biệt, hình ảnh “mắt người mẹ nhòa đi nhưng những giọt nước mắt vẫn khô quánh không chảy ra nổi” cho thấy nỗi đau đã quá lớn, nước mắt dường như đã cạn kiệt sau chuỗi ngày dài đau đớn. Người mẹ ngồi “như một bức tượng đài mất mát thiên thu”, hình ảnh giàu giá trị biểu tượng đã khắc sâu sự hi sinh âm thầm mà lớn lao của những bà mẹ trong chiến tranh.
Không chỉ mang nỗi đau riêng, người mẹ còn hiện lên với tình yêu thương con vô bờ bến. Đặt chân vào khu Thành cổ, bà có cảm giác như đang “đặt chân lên chính xương thịt của đứa con mình”. Từng bước chân, từng ánh nhìn của bà đều thấm đẫm tình mẫu tử. Tiếng gọi “Cường ơi, con ở đâu?… Mẹ đang ở bên cạnh con đây…” vừa đau đớn vừa tha thiết khiến người đọc không khỏi nghẹn ngào. Dù con đã hi sinh, trong trái tim người mẹ, con vẫn luôn hiện hữu. Tình yêu thương ấy vượt qua cả ranh giới của sự sống và cái chết, trở thành tình cảm thiêng liêng bất diệt.
Bên cạnh đó, nhân vật người mẹ còn tiêu biểu cho vẻ đẹp của những bà mẹ Việt Nam thời chiến: giàu đức hi sinh, giàu lòng yêu nước và biết chấp nhận mất mát vì Tổ quốc. Bà đau đớn trước sự hi sinh của con nhưng vẫn đến nơi con ngã xuống với niềm tự hào và sự trân trọng. Nỗi đau của bà không chỉ là nỗi đau của một người mẹ mà còn là nỗi đau chung của biết bao gia đình Việt Nam trong chiến tranh. Qua đó, nhà văn đã làm nổi bật giá trị lớn lao của sự hi sinh mà các thế hệ cha anh đã dành cho độc lập dân tộc.
Về nghệ thuật, Chu Lai đã rất thành công trong việc xây dựng nhân vật thông qua ngôn ngữ giàu cảm xúc, miêu tả tâm lí tinh tế và những hình ảnh giàu sức gợi. Không gian Thành cổ hoang tàn, dòng sông ánh bạc hay làn khói nhang bảng lảng đều góp phần tạo nên không khí thiêng liêng, bi thương của đoạn trích. Giọng văn chậm rãi, sâu lắng giúp nỗi đau của người mẹ thấm sâu vào lòng người đọc.
Qua nhân vật người mẹ trong đoạn trích Mưa đỏ, Chu Lai không chỉ ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng mà còn bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những người mẹ Việt Nam đã âm thầm hi sinh cho đất nước. Hình ảnh người mẹ ấy sẽ mãi là biểu tượng đẹp của lòng yêu thương, đức hi sinh và tinh thần dân tộc bất diệt.