Chào các em học sinh thân mến! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá thế giới sinh vật vô cùng phong phú của hệ sinh thái biển và rèn luyện kỹ năng xây dựng chuỗi, lưới thức ăn. Cô tin rằng với sự tập trung và nỗ lực, các em sẽ nắm vững kiến thức này.

Chúng ta sẽ bắt đầu với yêu cầu đầu tiên: xây dựng 5 chuỗi thức ăn trong hệ sinh thái biển, mỗi chuỗi có từ 5 bậc dinh dưỡng trở lên. Nhớ lại kiến thức về bậc dinh dưỡng trong sách giáo khoa Sinh học lớp 9 nhé! Bậc dinh dưỡng đầu tiên là sinh vật sản xuất, tiếp theo là sinh vật tiêu thụ bậc 1, bậc 2, bậc 3,…

Dưới đây là 5 chuỗi thức ăn mà cô đã xây dựng, các em hãy cùng theo dõi:

Chuỗi thức ăn 1:
Sinh vật sản xuất: Tảo silic (Phytoplankton)
Sinh vật tiêu thụ bậc 1: Zooplankton (Động vật phù du)
Sinh vật tiêu thụ bậc 2: Cá trích con
Sinh vật tiêu thụ bậc 3: Cá ngừ nhỏ
Sinh vật tiêu thụ bậc 4: Cá mập
Sinh vật tiêu thụ bậc 5: Cá voi sát thủ

Chuỗi thức ăn 2:
Sinh vật sản xuất: Tảo biển lớn (Rong biển)
Sinh vật tiêu thụ bậc 1: Cá nhỏ ăn rong (Ví dụ: cá mó con)
Sinh vật tiêu thụ bậc 2: Cá mú
Sinh vật tiêu thụ bậc 3: Cá nhám
Sinh vật tiêu thụ bậc 4: Hải cẩu
Sinh vật tiêu thụ bậc 5: Cá voi sát thủ

Chuỗi thức ăn 3:
Sinh vật sản xuất: Tảo silic (Phytoplankton)
Sinh vật tiêu thụ bậc 1: Tôm con
Sinh vật tiêu thụ bậc 2: Mực ống
Sinh vật tiêu thụ bậc 3: Cá ngừ lớn
Sinh vật tiêu thụ bậc 4: Cá voi xanh
Sinh vật tiêu thụ bậc 5: Sư tử biển

Chuỗi thức ăn 4:
Sinh vật sản xuất: Tảo biển lớn (Rong biển)
Sinh vật tiêu thụ bậc 1: Ốc biển ăn rong
Sinh vật tiêu thụ bậc 2: Cá nóc
Sinh vật tiêu thụ bậc 3: Hải âu
Sinh vật tiêu thụ bậc 4: Cá mập
Sinh vật tiêu thụ bậc 5: Cá voi sát thủ

Chuỗi thức ăn 5:
Sinh vật sản xuất: Tảo silic (Phytoplankton)
Sinh vật tiêu thụ bậc 1: Ấu trùng tôm
Sinh vật tiêu thụ bậc 2: Cá cơm
Sinh vật tiêu thụ bậc 3: Chim hải âu
Sinh vật tiêu thụ bậc 4: Hải cẩu
Sinh vật tiêu thụ bậc 5: Cá mập

Tiếp theo, chúng ta sẽ thiết lập sơ đồ lưới thức ăn từ các loài sinh vật trong quần xã nói trên. Lưới thức ăn là tập hợp các chuỗi thức ăn có quan hệ dinh dưỡng với nhau trong một quần xã. Nó phản ánh mối quan hệ phức tạp và đa dạng giữa các loài.

Để thiết lập lưới thức ăn, chúng ta cần xác định các loài sinh vật có mặt trong cả 5 chuỗi thức ăn và mối quan hệ “sinh vật A ăn sinh vật B” giữa chúng. Dưới đây là sơ đồ lưới thức ăn cô đã phác thảo, dựa trên các chuỗi thức ăn đã xây dựng:

Sơ đồ lưới thức ăn:

Sinh vật sản xuất:
* Tảo silic (Phytoplankton)
* Tảo biển lớn (Rong biển)

Sinh vật tiêu thụ bậc 1:
* Zooplankton (Động vật phù du) <---- Tảo silic * Cá trích con <---- Zooplankton * Tôm con <---- Tảo silic * Ấu trùng tôm <---- Tảo silic * Cá nhỏ ăn rong <---- Tảo biển lớn * Ốc biển ăn rong <---- Tảo biển lớn Sinh vật tiêu thụ bậc 2:
* Cá mú <---- Cá nhỏ ăn rong * Mực ống <---- Tôm con * Cá nóc <---- Ốc biển ăn rong * Cá cơm <---- Ấu trùng tôm * Cá trích con <---- Tảo silic Sinh vật tiêu thụ bậc 3:
* Cá ngừ nhỏ <---- Cá trích con * Cá nhám <---- Cá mú * Cá ngừ lớn <---- Mực ống * Cá voi xanh <---- Cá ngừ lớn * Chim hải âu <---- Cá cơm * Cá nóc <---- Ốc biển ăn rong Sinh vật tiêu thụ bậc 4:
* Cá mập <---- Cá ngừ nhỏ * Cá mập <---- Cá nhám * Sư tử biển <---- Cá voi xanh * Hải cẩu <---- Chim hải âu * Cá mập <---- Cá nóc (Lưu ý: Cá mập có thể ăn nhiều loài ở bậc thấp hơn) Sinh vật tiêu thụ bậc 5:
* Cá voi sát thủ <---- Cá mập * Cá voi sát thủ <---- Hải cẩu * Sư tử biển <---- Cá voi xanh Giải thích cách vẽ lưới thức ăn:

1. Liệt kê tất cả các loài: Đầu tiên, chúng ta liệt kê tất cả các loài sinh vật xuất hiện trong các chuỗi thức ăn đã xây dựng.
2. Xác định mối quan hệ dinh dưỡng: Với mỗi mối quan hệ “A ăn B” trong chuỗi thức ăn, chúng ta vẽ một mũi tên chỉ từ sinh vật bị ăn (B) đến sinh vật ăn nó (A).
3. Gộp các chuỗi thành lưới: Các mũi tên này sẽ tạo thành một mạng lưới phức tạp, thể hiện các mối quan hệ dinh dưỡng đan xen. Các loài có thể xuất hiện ở nhiều bậc dinh dưỡng khác nhau trong các chuỗi thức ăn khác nhau. Ví dụ, cá mập có thể ăn cá ngừ nhỏ (bậc 4 trong chuỗi 1) hoặc cá nhám (bậc 4 trong chuỗi 2).

Quan sát lưới thức ăn này, chúng ta thấy rằng hệ sinh thái biển rất phức tạp với nhiều mối quan hệ tương tác. Mất đi một loài có thể ảnh hưởng đến nhiều loài khác trong lưới.

Các em có câu hỏi nào không? Nếu có, hãy mạnh dạn đặt câu hỏi để cô và các bạn cùng trao đổi nhé!