Đầu tiên, cô xin phép đọc lại đoạn thơ để chúng ta cùng suy ngẫm:

Ngẫm hay muôn sự tại trời
Trời kia đã bắt làm người có nhân,
Bắt phong trần phải phong trần,
Cho thanh cao mới được phần thanh cao

Đoạn thơ này trích trong tác phẩm Truyện Kiều của Đại thi hào Nguyễn Du. Dựa vào những câu chữ này, chúng ta cần xác định thế giới quan triết học của Nguyễn Du là gì trong bốn phương án được đưa ra.

Chúng ta sẽ đi từng bước để phân tích, giống như cách chúng ta tìm hiểu kiến thức trong sách giáo khoa vậy.

Bước 1: Phân tích nội dung của đoạn thơ.
Chúng ta hãy cùng xem xét từng câu, từng chữ trong đoạn thơ này:
– “Ngẫm hay muôn sự tại trời”: Câu này thể hiện rõ sự tin tưởng vào một thế lực siêu nhiên, một đấng tối cao (là “trời”) chi phối mọi sự việc trên đời. Mọi thứ xảy ra, dù tốt hay xấu, đều là do trời sắp đặt.
– “Trời kia đã bắt làm người có nhân”: Câu này càng khẳng định ý niệm về vai trò của trời trong việc định đoạt con người. “Bắt làm người có nhân” ám chỉ việc trời ban cho con người những phẩm chất, số phận ngay từ khi sinh ra.
– “Bắt phong trần phải phong trần”: “Phong trần” ở đây có thể hiểu là những gian nan, vất vả, những biến cố, thăng trầm trong cuộc đời. Câu này cho thấy Nguyễn Du tin rằng số phận con người, những khó khăn mà họ phải trải qua, cũng đều do trời an bài.
– “Cho thanh cao mới được phần thanh cao”: “Thanh cao” ở đây chỉ sự cao quý, đức hạnh, hoặc có thể là một cuộc sống an nhàn, tốt đẹp. Câu cuối cùng vẫn tiếp tục luận điểm về sự chi phối của trời đối với những điều tốt đẹp mà con người nhận được.

Bước 2: Liên hệ với các khái niệm trong triết học đã học.
Trong chương trình GDCD lớp 10, chúng ta đã tìm hiểu về các khái niệm thế giới quan, phương pháp luận. Đặc biệt là thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm.

Chúng ta cùng ôn lại một chút nhé:
– Thế giới quan duy vật: Thừa nhận vật chất là cái có trước, quyết định ý thức. Thế giới quan duy vật cho rằng thế giới thống nhất ở vật chất, mọi sự vật, hiện tượng đều có thể giải thích được bằng khoa học tự nhiên và khoa học xã hội.
– Thế giới quan duy tâm: Cho rằng ý thức là cái có trước, quyết định vật chất. Thế giới quan duy tâm thường viện dẫn đến những lực lượng siêu nhiên, thần bí để giải thích thế giới.

Bây giờ, chúng ta quay lại với đoạn thơ. Những từ ngữ như “trời”, “bắt”, “an bài”, “số phận” cho thấy một niềm tin mãnh liệt vào sự chi phối của một lực lượng siêu nhiên, một đấng tạo hóa. Mọi sự vật, hiện tượng, kể cả số phận con người, đều không phải là kết quả của các quy luật tự nhiên hay xã hội mà là do “trời” định đoạt.

Bước 3: So sánh nội dung đoạn thơ với các phương án lựa chọn.
Dựa trên phân tích ở Bước 1 và Bước 2, chúng ta có thể đánh giá các phương án như sau:
A. Thế giới quan duy vật: Đoạn thơ không thể hiện tư tưởng duy vật. Ngược lại, nó bác bỏ quan điểm cho rằng vật chất là gốc, mà khẳng định sự chi phối của “trời”.
B. Thế giới quan duy tâm: Điều này hoàn toàn phù hợp với nội dung đoạn thơ. Niềm tin vào “trời” là trung tâm của mọi sự việc, mọi sự an bài chính là biểu hiện rõ nét của thế giới quan duy tâm.
C. Phương pháp luận siêu hình: Phương pháp luận siêu hình là cách xem xét sự vật, hiện tượng một cách cô lập, cứng nhắc, bỏ qua sự liên hệ, vận động và phát triển. Đoạn thơ này không trực tiếp đề cập đến phương pháp luận, mà tập trung vào cách nhìn nhận về bản chất thế giới và vị trí của con người trong đó. Do đó, đây không phải là câu trả lời chính xác nhất.
D. Phương pháp luận biện chứng: Phương pháp luận biện chứng là cách xem xét sự vật, hiện tượng trong mối liên hệ, vận động và phát triển. Giống như phương án C, đoạn thơ không tập trung vào cách thức xem xét sự vật, mà là vào quan niệm về nguồn gốc và sự vận hành của thế giới.

Bước 4: Đưa ra đáp án cuối cùng.
Qua phân tích chi tiết, chúng ta thấy rằng đoạn thơ thể hiện rõ niềm tin vào sự chi phối của “trời”, vào số phận do trời ban cho. Đây chính là đặc trưng của thế giới quan duy tâm.

Do đó, đáp án chính xác cho câu hỏi trắc nghiệm này là:

B. Thế giới quan duy tâm

Cô hy vọng qua cách giải thích từng bước này, các em đã hiểu rõ hơn về tư tưởng triết học trong đoạn thơ và cách vận dụng kiến thức đã học để giải bài tập. Chúc các em học tốt!