Chào các em học sinh thân yêu của cô!

Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau trò chuyện về một chủ đề vô cùng quan trọng và gần gũi với mỗi người con đất Việt: Trách nhiệm giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trong thời kì hội nhập quốc tế. Cô biết, đây là vấn đề mà đôi khi chúng ta thấy quen thuộc đến mức ít khi thật sự suy ngẫm sâu sắc về nó. Nhưng các em ạ, ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp, mà còn là linh hồn của dân tộc, là kho tàng văn hóa được lưu truyền qua bao thế hệ.

Như văn bản chúng ta đã đọc, trong xu thế hội nhập toàn cầu, tiếng Việt của chúng ta đang đứng trước nhiều cơ hội để tiếp thu, học hỏi những cái hay, cái đẹp từ ngôn ngữ nước ngoài. Điều đó là một dấu hiệu tích cực, giúp ngôn ngữ của chúng ta phong phú và hiện đại hơn. Thế nhưng, bên cạnh đó, chúng ta cũng không thể phủ nhận một thực tế đáng lo ngại: sự “lai căng” trong tiếng nói, chữ viết đang ngày càng gia tăng, ảnh hưởng tiêu cực đến sự trong sáng vốn có của tiếng Việt. Vậy thì, sự trong sáng của tiếng Việt là gì, những biểu hiện của “lai căng” là gì, và quan trọng hơn cả, trách nhiệm của thế hệ trẻ chúng ta trong việc gìn giữ vẻ đẹp ấy như thế nào?

I. Sự trong sáng của tiếng Việt: Vẻ đẹp cần được nâng niu

Trước hết, chúng ta hãy cùng định nghĩa “sự trong sáng của tiếng Việt” nhé. Khi nói tiếng Việt trong sáng, chúng ta muốn nói đến việc ngôn ngữ ấy phải đạt được những tiêu chí sau:

•   Tính chuẩn mực: Tiếng Việt phải được sử dụng đúng ngữ pháp, đúng chính tả, đúng cấu trúc câu, và đúng với hệ thống từ vựng đã được chuẩn hóa.
•   Tính phù hợp: Lời ăn tiếng nói phải phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp, đối tượng và mục đích. Ví dụ, cách chúng ta nói chuyện với thầy cô sẽ khác với khi trò chuyện cùng bạn bè, và khác nữa khi viết một bài văn trang trọng.
•   Tính biểu cảm, gợi hình: Tiếng Việt ta giàu đẹp bởi khả năng diễn đạt cảm xúc, hình ảnh một cách tinh tế. Sự trong sáng còn thể hiện ở việc sử dụng từ ngữ gợi cảm, chính xác để làm cho lời nói, câu văn thêm hay, thêm sinh động.
•   Tính dân tộc: Tiếng Việt trong sáng phải thể hiện được bản sắc văn hóa Việt Nam, giữ gìn được những nét đặc trưng riêng biệt mà không bị pha tạp, lai căng một cách tùy tiện.

Nói tóm lại, một ngôn ngữ trong sáng là một ngôn ngữ được sử dụng một cách chính xác, chuẩn mực, giàu đẹp và đậm đà bản sắc dân tộc.

II. Thực trạng “lai căng” tiếng Việt trong thời kì hội nhập: Những vấn đề đáng lo ngại

Các em có thấy không, trên các phương tiện truyền thông, trên mạng xã hội, hay thậm chí trong giao tiếp hàng ngày của chúng ta, những biểu hiện của sự “lai căng” đang xuất hiện ngày càng nhiều. Đây là lúc chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận những điều này:

•   Lạm dụng tiếng nước ngoài một cách tùy tiện: Đây là biểu hiện rõ rệt nhất. Các em thường xuyên bắt gặp những từ như “check in”, “feeling good”, “bestie”, “crush”, “chill”, “ship”, “bad boy”, “good girl”… được chêm vào tiếng Việt một cách vô tội vạ, đôi khi ngay cả khi đã có từ tiếng Việt tương ứng rất hay và dễ hiểu. Ví dụ, thay vì nói “điểm danh” hay “đánh dấu địa điểm”, nhiều bạn lại dùng “check in”; thay vì “bạn thân”, lại dùng “bestie”. Điều này làm cho câu nói trở nên lủng củng và mất đi sự thuần Việt.
•   Pha trộn ngữ pháp, cấu trúc câu nước ngoài: Mặc dù không phổ biến bằng việc chêm từ, nhưng việc sao chép cấu trúc câu của tiếng Anh hay các ngôn ngữ khác cũng đang diễn ra. Ví dụ, cách diễn đạt “tôi yêu bạn rất nhiều” nghe có vẻ giống cấu trúc tiếng Anh (I love you very much) hơn là cách nói tiếng Việt thuần túy (“Tôi rất yêu bạn” hoặc “Tôi yêu bạn nhiều lắm”). Hay cách nói “làm ơn hãy…” cũng chịu ảnh hưởng từ “please do…”.
  • Sử dụng từ ngữ “teen code”, tiếng lóng, viết tắt trên mạng xã hội: Chắc chắn rồi, các em là những người tiếp xúc nhiều nhất với điều này. “Chụy”, “vk”, “ck”, “ngủm”, “sml”, “xà lơ”, “flop”, “toxic”… Ban đầu, chúng có thể là cách giao tiếp nhanh gọn, hài hước trong nhóm bạn thân. Nhưng khi những từ ngữ này lan rộng, xâm nhập vào cả ngôn ngữ viết chuẩn mực, vào bài làm của các em, hay thậm chí trong giao tiếp với người lớn tuổi, chúng sẽ gây khó khăn trong việc hiểu nhau và làm mất đi sự trang trọng, trong sáng của tiếng Việt.
•   Thay đổi cách viết chính tả: Một số bạn trẻ còn có xu hướng viết sai chính tả, cố tình viết tắt hay biến đổi chữ cái để tạo sự “độc đáo” mà không nhận ra rằng mình đang làm hỏng quy tắc chung của ngôn ngữ.

Vậy nguyên nhân của tình trạng này là gì? Cô nghĩ, một phần là do sự ảnh hưởng mạnh mẽ của Internet, mạng xã hội, phim ảnh và văn hóa nước ngoài. Một phần khác là do các em muốn thể hiện cá tính, sự hiện đại, hoặc đơn giản là thiếu ý thức về tầm quan trọng của việc giữ gìn tiếng Việt. Dù là nguyên nhân gì, hậu quả mà nó gây ra là không hề nhỏ.

III. Hậu quả của việc đánh mất sự trong sáng của tiếng Việt

Nếu chúng ta cứ để tình trạng “lai căng” tiếp diễn, các em thử nghĩ xem, điều gì sẽ xảy ra?

•   Khó khăn trong giao tiếp, hiểu lầm: Khi ngôn ngữ không còn chuẩn mực, mỗi người nói một kiểu, việc giao tiếp sẽ trở nên khó khăn, dẫn đến những hiểu lầm không đáng có. Những người lớn tuổi hay thế hệ sau sẽ gặp trở ngại khi đọc hiểu những văn bản, thông tin được viết bằng ngôn ngữ pha tạp.
•   Mất đi bản sắc văn hóa dân tộc: Ngôn ngữ là văn hóa. Nếu tiếng Việt bị pha tạp quá nhiều, chúng ta sẽ dần đánh mất đi cái hồn, cái tinh túy của dân tộc mình. Làm sao chúng ta có thể truyền đạt hết vẻ đẹp của ca dao, tục ngữ, văn học dân gian cho thế hệ sau nếu tiếng Việt của chúng ta không còn giữ được sự trong sáng?
•   Ảnh hưởng đến tư duy: Ngôn ngữ và tư duy có mối quan hệ mật thiết. Khi chúng ta sử dụng một ngôn ngữ không chuẩn mực, tư duy của chúng ta cũng có thể trở nên lộn xộn, thiếu mạch lạc.
•   Làm suy yếu vẻ đẹp của tiếng Việt: Tiếng Việt của chúng ta đẹp vô ngần, giàu âm điệu, giàu hình ảnh. Việc lạm dụng tiếng nước ngoài, tiếng lóng sẽ làm mất đi vẻ đẹp ấy, khiến ngôn ngữ trở nên khô khan, nghèo nàn hơn.

IV. Trách nhiệm của các bạn trẻ trong việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Các em ạ, cô biết các em là thế hệ năng động, sáng tạo, và đang sống trong một thời đại mà thông tin và văn hóa hội nhập diễn ra nhanh chóng chưa từng có. Chính vì thế, trách nhiệm của các em trong việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt lại càng trở nên lớn lao và cấp thiết hơn bao giờ hết. Chúng ta hội nhập không có nghĩa là chúng ta phải từ bỏ hay làm lu mờ đi bản sắc của mình. Trái lại, việc giữ vững và phát huy giá trị cốt lõi của dân tộc sẽ giúp chúng ta tự tin hơn khi bước ra thế giới.

Vậy thì, trách nhiệm của chúng ta, đặc biệt là thế hệ trẻ – những người chủ tương lai của đất nước, nằm ở đâu? Cô muốn các em hãy cùng cô suy nghĩ và hành động theo những gợi ý sau:

•   Nâng cao nhận thức và tình yêu tiếng Việt: Điều này là quan trọng nhất. Hãy nhận thức được giá trị của tiếng mẹ đẻ, yêu quý từng câu chữ, từng nét nghĩa. Hãy đọc sách báo, truyện cổ tích, văn học Việt Nam để cảm nhận được vẻ đẹp và sự phong phú của ngôn ngữ chúng ta.
•   Học và sử dụng tiếng Việt chuẩn mực: Hãy luôn cố gắng sử dụng đúng ngữ pháp, chính tả, và từ vựng. Khi viết bài văn, khi giao tiếp ở trường, ở những nơi công cộng, hãy thể hiện mình là một người nói và viết tiếng Việt có văn hóa, có ý thức. Đừng ngại hỏi thầy cô, tra từ điển khi không chắc chắn về một từ ngữ nào đó.
•   Hạn chế lạm dụng tiếng nước ngoài và tiếng lóng: Khi có từ tiếng Việt tương ứng, hãy ưu tiên dùng từ tiếng Việt. Chỉ dùng từ nước ngoài khi thực sự cần thiết, khi từ tiếng Việt không thể diễn đạt hết ý nghĩa hoặc khi đó là thuật ngữ chuyên ngành đã được Việt hóa. Đối với tiếng lóng, “teen code”, hãy sử dụng một cách có chừng mực, trong những hoàn cảnh thật sự phù hợp và tránh làm ảnh hưởng đến thói quen viết, nói chuẩn mực của mình.
•   Sử dụng mạng xã hội một cách thông minh, có trách nhiệm: Mạng xã hội là con dao hai lưỡi. Hãy là người lan tỏa những điều tích cực, những câu văn hay, những lời nói đẹp bằng tiếng Việt. Hãy phê phán một cách nhẹ nhàng, xây dựng những hành vi sử dụng ngôn ngữ chưa chuẩn mực, góp phần tạo nên một môi trường mạng trong sạch, văn minh.
•   Học hỏi, tìm tòi nhưng không đánh mất mình: Việc học ngoại ngữ là cần thiết, nó mở ra nhiều cánh cửa tri thức. Nhưng hãy nhớ rằng, mục đích của việc học ngoại ngữ là để làm giàu thêm kiến thức, để giao lưu, chứ không phải để thay thế hay làm lu mờ tiếng mẹ đẻ. Hãy là những người trẻ có kiến thức sâu rộng về cả tiếng Việt và ngoại ngữ, nhưng luôn đặt tiếng Việt ở vị trí ưu tiên và trân trọng nhất.

V. Kết luận

Các em học sinh yêu quý của cô!

Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt không phải là một khẩu hiệu khô khan, mà là một hành động thiết thực, cụ thể, bắt đầu từ ý thức của mỗi chúng ta. Tiếng Việt là tài sản vô giá mà cha ông đã để lại, là sợi dây gắn kết chúng ta với cội nguồn. Trong thời kì hội nhập, chúng ta có cơ hội để làm cho tiếng Việt thêm phong phú, hiện đại, nhưng đồng thời cũng phải hết sức cẩn trọng để không đánh mất đi vẻ đẹp vốn có của nó.

Cô tin tưởng rằng, với sự năng động, thông minh và tình yêu quê hương đất nước, các em sẽ là những người tiên phong, những “đại sứ” tuyệt vời trong việc giữ gìn và phát huy sự trong sáng của tiếng Việt. Hãy cùng nhau để tiếng Việt của chúng ta luôn vang mãi, trong trẻo và rạng ngời như chính tâm hồn người Việt Nam nhé!

Cảm ơn các em đã lắng nghe!