Câu 1. Xác định thể loại của văn bản trên?
Để xác định thể loại, chúng ta cần xem xét nội dung và cách trình bày của văn bản. Văn bản cung cấp những thông tin cụ thể về nguyên nhân khiến Trái Đất nóng lên, giải thích các khái niệm như “hiệu ứng nhà kính”, “quá trình công nghiệp hóa”, “rừng bị tàn phá”. Cách trình bày rõ ràng, có luận điểm và luận cứ, cung cấp kiến thức cho người đọc.
– Lựa chọn A: Văn bản thông tin là loại văn bản cung cấp, truyền đạt cho người đọc những thông tin cần thiết và bổ ích về một lĩnh vực hay một vấn đề nào đó trong cuộc sống. Điều này hoàn toàn phù hợp với văn bản chúng ta đang xem xét.
– Lựa chọn B: Truyện ngắn – tiểu thuyết là thể loại văn học hư cấu, có cốt truyện, nhân vật, bối cảnh… Văn bản này không thuộc thể loại này.
– Lựa chọn C: Thơ là thể loại văn học chú trọng diễn tả cảm xúc, suy tư bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhịp điệu. Văn bản này không phải là thơ.
– Lựa chọn D: Văn bản nhật dụng là văn bản đề cập đến những vấn đề bức thiết của cuộc sống, xã hội. Mặc dù vấn đề Trái Đất nóng lên là một vấn đề “nhật dụng”, nhưng xét về cấu trúc và mục đích, “văn bản thông tin” là cách phân loại chính xác và bao quát hơn về thể loại của văn bản này.

Đáp án: A. Văn bản thông tin

Câu 2. Văn bản Nguyên nhân khiến Trái Đất nóng lên được triển khai theo cách nào?
Chúng ta hãy xem cách các ý được sắp xếp trong văn bản:
– Đầu tiên, văn bản nêu lên nguyên nhân chung: “Trái Đất nóng lên chủ yếu là do con người tạo ra thông qua các hoạt động đốt cháy nhiên liệu hóa thạch…”.
– Sau đó, văn bản liệt kê và giải thích từng nguyên nhân cụ thể: “Hiệu ứng nhà kính”, “Quá trình công nghiệp hóa”, “Rừng bị tàn phá”.
– Mỗi nguyên nhân được giải thích bằng các hành động và hậu quả tương ứng. Ví dụ, với “Hiệu ứng nhà kính”, văn bản giải thích rằng “làm thủng tầng ô-dôn”, dẫn đến “sa mạc hóa”, “ban ngày nóng, ban đêm lạnh”. Với “Quá trình công nghiệp hóa”, văn bản nêu lên việc “nhà máy xả thải”, “phương tiện giao thông thải khí các-bô-níc”, làm “tăng nhiệt độ bề mặt Trái Đất”. Với “Rừng bị tàn phá”, văn bản nói đến việc “không thể phân giải hết lượng khí các-bô-níc”, “hình thành vùng đất khô cằn”, “lũ lụt” và “hạn hán”.
Cách trình bày này cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa nguyên nhân và kết quả. Các hoạt động của con người (nguyên nhân) dẫn đến tình trạng Trái Đất nóng lên và những hậu quả (kết quả).

Đáp án: B. Theo quan hệ nhân quả

Câu 3. Theo văn bản, các nguyên nhân chính khiến Trái Đất nóng lên là gì?
Chúng ta đọc lại phần liệt kê các nguyên nhân trong văn bản:
– “Một số hoạt động chính là nguyên nhân khiến cho Trái Đất nóng lên: Hiệu ứng nhà kính. Quá trình công nghiệp hóa. Rừng bị tàn phá.”
Các lựa chọn khác có thể chứa một phần đúng hoặc liệt kê những điều không phải là nguyên nhân chính theo văn bản. Ví dụ, “thủng tầng ô-dôn” là hậu quả của hiệu ứng nhà kính, không phải là nguyên nhân chính độc lập. “Tăng khí mê tan” không được liệt kê trực tiếp là nguyên nhân chính. “Số lượng phương tiện xe cộ tăng nhanh” là một phần của quá trình công nghiệp hóa.

Đáp án: C. Hiệu ứng nhà kính, quá trình công nghiệp hóa; rừng bị tàn phá.

Câu 4. Từ được in đậm trong câu: Khi lượng khí các-bô-níc có nhiều trong bầu khí quyển do ánh nắng Mặt Trời chiếu vào làm tăng nhiệt độ của bề mặt Trái Đất có nguồn gốc từ nước nào?
Từ được in đậm là “các-bô-níc”. Đây là một từ Hán Việt được phiên âm từ “carbone” trong tiếng Pháp hoặc “carbonic” trong tiếng Anh, có nghĩa là liên quan đến carbon. Tuy nhiên, trong tiếng Việt, nhiều từ có nguồn gốc từ tiếng Pháp trong giai đoạn lịch sử trước đây, đặc biệt là các từ liên quan đến khoa học kỹ thuật. “Carbone” là tiếng Pháp, và “carbonic acid” là axit cacbonic. Từ “cac-bô-níc” có cách phiên âm gần với tiếng Pháp hơn.

Đáp án: B. Tiếng Pháp.

Câu 5. Dòng nào sau đây nêu lên chính xác nghĩa của từ hoang mạc trong văn bản trên?
Văn bản có đoạn: “Khi chiếu xuống mặt đất sẽ hình thành nên những vùng đất khô cằn, nóng như hoang mạc.”
Chúng ta phân tích các lựa chọn:
– A. Vùng đất rộng lớn, khí hậu khô cằn, không có cây cối và người ở. (Thiếu yếu tố “hầu như” hoặc “ít”)
– B. Vùng đất hoang rộng lớn, hầu như không có cây cối và người ở. (Thiếu yếu tố “khí hậu khô cằn”)
– C. Vùng đất hoang rộng lớn, khí hậu khô cằn, hầu như không có cây cối và người ở. (Kết hợp đầy đủ các yếu tố đặc trưng của hoang mạc: rộng lớn, khô cằn, ít cây cối và người ở)
– D. Vùng đất có khí hậu khô cằn, không có cây cối và người ở. (Thiếu yếu tố “rộng lớn” và “hoang”)

Đáp án: C. Vùng đất hoang rộng lớn, khí hậu khô cằn, hầu như không có cây cối và người ở.

Câu 6. Chức năng của trạng ngữ (được in đậm) trong câu văn sau là gì?
Câu văn: “Hiện tại, Trái Đất nóng lên chủ yếu là do con người tạo ra…”
Trạng ngữ “Hiện tại” chỉ rõ thời điểm diễn ra sự việc.
– A. Địa điểm: “Hiện tại” không chỉ địa điểm.
– B. Thời gian: “Hiện tại” chỉ thời điểm, tức là thời gian.
– C. Nguyên nhân: “Hiện tại” không chỉ nguyên nhân.
– D. Cách thức: “Hiện tại” không chỉ cách thức.

Đáp án: B. Nêu lên thông tin về thời gian diễn ra sự việc được nói đến trong câu.

Câu 7. Các đề mục được in đậm trong văn bản có tác dụng như thế nào?
Các đề mục như “Hiệu ứng nhà kính”, “Quá trình công nghiệp hóa”, “Rừng bị tàn phá” giúp người đọc dễ dàng nhận biết và theo dõi các ý chính mà văn bản muốn truyền tải. Chúng như những cái khung, giúp sắp xếp thông tin một cách khoa học và logic.

Đáp án: A. Nêu lên các thông tin chủ yếu của văn bản.

Câu 8. Đáp án nào sau đây nêu lên nội dung chính của đoạn văn trên:
Đoạn văn giải thích về nguyên nhân khiến Trái Đất nóng lên. Các nguyên nhân được đưa ra là hiệu ứng nhà kính, quá trình công nghiệp hóa và rừng bị tàn phá. Mặc dù khí các-bô-níc có nhiều trong khí quyển là một yếu tố quan trọng, nhưng nó là hệ quả của các hoạt động được nêu ra ở trên, chứ không phải là nguyên nhân gốc rễ duy nhất. Nội dung chính bao trùm tất cả các nguyên nhân được liệt kê.

Đáp án: C. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ là nguyên nhân làm Trái Đất nóng lên. (Lưu ý: Đề bài có vẻ hơi thiếu sót ở các đáp án, đáp án C là gần đúng nhất vì quá trình công nghiệp hóa và phát triển khoa học công nghệ là nguyên nhân chính, dẫn đến các hiện tượng khác. Tuy nhiên, đáp án C chỉ đề cập đến một phần nhỏ. Nếu phải chọn trong các đáp án đã cho, thì đây là đáp án bao quát nhất về mặt nguyên nhân gốc rễ. Tuy nhiên, một đáp án tốt hơn sẽ là “Các hoạt động của con người như công nghiệp hóa, phá rừng và hiệu ứng nhà kính là những nguyên nhân chính khiến Trái Đất nóng lên.”)
*Sau khi xem xét lại, đáp án C là không chính xác hoàn toàn vì nó chỉ nêu một phần của nguyên nhân. Đáp án chính xác nhất nên là sự kết hợp của các yếu tố được liệt kê. Tuy nhiên, trong các lựa chọn đưa ra, không có đáp án nào hoàn hảo. Cô sẽ xem xét lại theo đúng cấu trúc câu hỏi. Câu hỏi là “nội dung chính”, vậy ta cần tìm ý bao quát nhất. Ý bao quát nhất là do các hoạt động của con người. Tuy nhiên, các lựa chọn lại tập trung vào một khía cạnh. Nếu xét về nguyên nhân gốc rễ dẫn đến “lượng khí các-bô-níc có nhiều”, thì đó là “quá trình công nghiệp hóa” và “khoa học công nghệ”. Do đó, đáp án C là hợp lý nhất trong số các lựa chọn, mặc dù nó chưa đầy đủ. Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ vào các lựa chọn A, B, D thì chúng chỉ là những yếu tố riêng lẻ hoặc hệ quả. Đáp án C là khái quát hơn về nguyên nhân chính. Tuy nhiên, tôi nhận thấy một sự mâu thuẫn. Let me re-evaluate.

Ta quay lại câu 3, đáp án đúng là “Hiệu ứng nhà kính, quá trình công nghiệp hóa; rừng bị tàn phá.” Đây là 3 nguyên nhân chính.
Bây giờ xem câu 8:
A. Quá trình công nghiệp hóa là nguyên nhân làm Trái Đất nóng lên. (Đúng nhưng chưa đủ)
B. Hiệu ứng nhà kính là nguyên nhân làm Trái Đất nóng lên. (Đúng nhưng chưa đủ)
C. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ là nguyên nhân làm Trái Đất nóng lên. (Đây là nguyên nhân chung dẫn đến công nghiệp hóa và các vấn đề khác, nhưng văn bản liệt kê cụ thể hơn).
D. Lượng khí các-bô-níc có nhiều trong khí quyển làm tăng nhiệt độ của Trái Đất. (Đây là một biểu hiện, một hệ quả trực tiếp của nguyên nhân, không phải là nguyên nhân gốc rễ theo cách văn bản trình bày).

Nếu xét theo cách văn bản trình bày các nguyên nhân chính (như ở câu 3), thì không có đáp án nào bao quát hết. Tuy nhiên, nếu phải chọn một đáp án “chính”, thì “Quá trình công nghiệp hóa” là một trong những nguyên nhân lớn nhất và là tiền đề cho nhiều vấn đề khác. “Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ” cũng là một ý rất lớn.
Sau khi xem xét lại, tôi nhận thấy rằng, trong câu văn bản có ghi “Do sự phát triển nhanh chóng như vũ bão của khoa học công nghệ cùng sự phát triển của nền kinh tế nên nhiều nhà máy xả thải trực tiếp và phun khí thải vào môi trường.” Điều này cho thấy “sự phát triển khoa học công nghệ” là nguyên nhân sâu xa, dẫn đến “quá trình công nghiệp hóa” và “hiệu ứng nhà kính”.
Vì vậy, đáp án C là đáp án hợp lý nhất trong trường hợp này vì nó đề cập đến nguyên nhân gốc rễ.

Đáp án: C. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ là nguyên nhân làm Trái Đất nóng lên.

Câu 9. Theo em, bức thông điệp mà tác giả gửi gắm qua văn bản trên là gì?
Bức thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm là lời cảnh báo về tình trạng Trái Đất đang nóng lên do các hoạt động của con người. Đồng thời, tác giả cũng mong muốn con người nhận thức được trách nhiệm của mình và có những hành động thiết thực để bảo vệ môi trường, giảm thiểu tác động tiêu cực đến khí hậu toàn cầu. Cụ thể hơn, tác giả muốn chúng ta ý thức được rằng chính chúng ta là người gây ra vấn đề này và do đó, chúng ta phải là người giải quyết nó.

Đáp án: Tác giả muốn gửi gắm thông điệp rằng Trái Đất đang nóng lên nghiêm trọng do các hoạt động của con người, và chúng ta cần phải nhận thức rõ ràng về những nguyên nhân này để có những hành động bảo vệ hành tinh của chúng ta.

Câu 10. Con người có thể làm gì để hạn chế tình trạng Trái Đất nóng lên? (Viết câu trả lời bằng ba câu đến năm câu văn).
Để hạn chế tình trạng Trái Đất nóng lên, con người cần thực hiện nhiều biện pháp đồng bộ.
Thứ nhất, chúng ta cần giảm thiểu việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch bằng cách ưu tiên sử dụng năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, năng lượng gió.
Thứ hai, mỗi cá nhân cần có ý thức bảo vệ môi trường bằng cách tiết kiệm điện, nước, hạn chế rác thải nhựa và tham gia trồng cây xanh.
Thứ ba, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về biến đổi khí hậu và kêu gọi sự hợp tác của cộng đồng quốc tế để cùng nhau hành động vì một Trái Đất xanh, sạch, đẹp hơn cho thế hệ tương lai.

Đáp án: Để hạn chế tình trạng Trái Đất nóng lên, con người cần chung tay bảo vệ môi trường bằng cách ưu tiên sử dụng năng lượng sạch và tái tạo thay vì nhiên liệu hóa thạch. Mỗi cá nhân hãy tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu rác thải và tham gia tích cực vào các hoạt động trồng cây xanh. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức cộng đồng về biến đổi khí hậu và thúc đẩy các chính sách bảo vệ môi trường bền vững để gìn giữ hành tinh của chúng ta.

Cô hy vọng qua bài tập này, các em đã hiểu rõ hơn về nguyên nhân dẫn đến tình trạng Trái Đất nóng lên và ý thức được trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ môi trường. Hẹn gặp lại các em trong những bài học tiếp theo!