Câu 1. Xác định phong cách ngôn ngữ của văn bản. (0.5 điểm)

Để xác định phong cách ngôn ngữ của văn bản, chúng ta cần dựa vào đặc điểm về nội dung, mục đích, phương tiện ngôn ngữ và dấu hiệu nhận biết.

Bước 1: Đọc kỹ lại đoạn trích và chú ý đến cách diễn đạt, lập luận và các từ ngữ được sử dụng.

Phân tích:

* Nội dung: Đoạn trích bàn về một vấn đề tư tưởng, đạo đức đó là “tự trọng”.
* Mục đích: Tác giả muốn giải thích, làm rõ khái niệm “tự trọng”, phân tích những biểu hiện, suy nghĩ và hành động của người có tự trọng, từ đó khuyên nhủ, định hướng người đọc.
* Ngôn ngữ: Sử dụng các từ ngữ mang tính khái quát, trừu tượng (phẩm giá, đạo đức, lương tri, lẽ sống, giá trị sống, nguyên tắc sống, tự do, tự trị). Lập luận chặt chẽ, có lí lẽ, dẫn chứng (so sánh “tòa án lương tâm” với “tòa án nhà nước” và “tòa án dư luận”). Có xu hướng thuyết phục người đọc.

Kết luận: Dựa vào những phân tích trên, phong cách ngôn ngữ của văn bản là phong cách ngôn ngữ chính luận.

Đáp án: Phong cách ngôn ngữ : Chính luận

Câu 2. Theo tác giả, người tự trọng có những biểu hiện nào? (0.5 điểm)

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần tìm trong văn bản những câu văn miêu tả hành động, suy nghĩ, cảm xúc của người tự trọng.

Bước 1: Đọc lại đoạn trích, gạch chân hoặc ghi chú lại những cụm từ, câu nói diễn tả biểu hiện của người tự trọng.

Phân tích:

* Đoạn 1: “Một người có tự trọng hay không cũng thường được thể hiện qua câu trả lời hay qua hành xử của anh ta qua những câu trả lời như: “Điều gì khiến tôi sợ hãi/xấu hổ?”, “Điều gì khiến tôi tự hào/hạnh phúc?”…”
* Đoạn 2: “Người tự trọng tất nhiên sẽ biết sợ sự trừng phạt của nhà nước, nếu làm trái pháp luật và sự điều tiếng dư luận của xã hội, nếu làm trái với luân thường, lẽ phải. Nhưng đó chưa phải là điều đáng sợ nhất đối với họ. Điều đáng sợ nhất đối với một người tự trọng là sự giày vò bản thân khi làm những chuyện đi ngược với lương tri của mình, phản bội lại lẽ sống, giá trị sống, nguyên tắc sống mà mình theo đuổi và có cảm giác đánh mất chính mình.”
* Đoạn 3: “Người tự trọng thường đối diện với lương tri và phẩm giá bản thân, đối diện với “con người bên trong” của mình để hành động hơn là đối diện với sự răn đe của luật pháp hay sự phán xét của dư luận bên ngoài. Do đó, họ sẽ khó có thể làm việc xấu, việc sai ngay cả khi việc xấu, việc sai đó rất có lợi cho mình và nếu có làm thì cũng không sao cả, vì việc xấu việc sai đó đã trở nên phổ biến và bình thường với mọi người.”
* Đoạn 4: “Niềm hạnh phúc lớn nhất đối với họ là niềm tự hào sâu kín và riêng tư từ bên trong con người của họ về những việc mà họ làm, về những điều mà họ theo đuổi.”

Tổng hợp các biểu hiện:

* Biết coi trọng phẩm giá/đạo đức của mình, không vị kỷ.
* Qua câu trả lời và hành xử trước các câu hỏi: “Điều gì khiến tôi sợ hãi/xấu hổ?”, “Điều gì khiến tôi tự hào/hạnh phúc?”.
* Biết sợ sự trừng phạt của nhà nước, sự điều tiếng dư luận, trái luân thường đạo lý.
* Điều đáng sợ nhất đối với họ là sự giày vò bản thân khi làm trái lương tri, phản bội lẽ sống, giá trị sống, nguyên tắc sống, có cảm giác đánh mất chính mình.
* Đối diện với lương tri, phẩm giá bản thân, “con người bên trong” để hành động thay vì luật pháp hay dư luận bên ngoài.
* Khó làm việc xấu, việc sai dù có lợi cho bản thân.
* Hạnh phúc, tự hào khi được người khác ghi nhận, mến trọng, ngưỡng mộ, nhưng niềm hạnh phúc lớn nhất là niềm tự hào sâu kín từ bên trong về việc làm và điều theo đuổi.
* Hành động tự do và tự trị, được dẫn dắt bởi nội tại.

Đáp án: Theo tác giả, người tự trọng có những biểu hiện: biết coi trọng phẩm giá/đạo đức của mình, không vị kỷ; hành động dựa trên lương tri và phẩm giá bản thân, đối diện với “con người bên trong”; sợ hãi khi làm trái lương tri, phản bội lẽ sống, giá trị sống, nguyên tắc sống; ít làm việc xấu, việc sai ngay cả khi có lợi; có niềm hạnh phúc, tự hào sâu kín từ bên trong về việc làm và điều theo đuổi; hành động tự do và tự trị, được dẫn dắt bởi nội tại.

Câu 3. Anh/Chị hiểu như thế nào về nhận định: đối với người có tự trọng, có đạo đức, “tòa án lương tâm” còn đáng sợ hơn cả “tòa án nhà nước” hay “tòa án dư luận”? (1.0 điểm)

Để hiểu rõ nhận định này, chúng ta cần phân tích vai trò và sức mạnh của từng loại “tòa án” được nhắc đến.

Bước 1: Giải thích ý nghĩa của từng khái niệm: “tòa án nhà nước”, “tòa án dư luận”, “tòa án lương tâm”.

* “Tòa án nhà nước”: Là hệ thống pháp luật, những quy định, luật lệ của xã hội. Sự trừng phạt của “tòa án nhà nước” là sự xử lý theo pháp luật đối với những hành vi vi phạm pháp luật.
* “Tòa án dư luận”: Là sự đánh giá, phán xét, chỉ trích của xã hội, cộng đồng đối với một hành vi, một con người. Sự trừng phạt của “tòa án dư luận” là sự dị nghị, tai tiếng, mất uy tín trong mắt người khác.
* “Tòa án lương tâm”: Là sự tự phán xét, sự dằn vặt, giày vò bên trong tâm hồn của mỗi con người khi họ nhận thức được mình đã làm điều sai trái, đi ngược lại với những giá trị đạo đức, lương tri mà họ tin tưởng.

Bước 2: Phân tích mối quan hệ và mức độ đáng sợ của từng “tòa án” đối với người có tự trọng.

Văn bản đã chỉ rõ: “Người tự trọng tất nhiên sẽ biết sợ sự trừng phạt của nhà nước, nếu làm trái pháp luật và sự điều tiếng dư luận của xã hội, nếu làm trái với luân thường, lẽ phải. Nhưng đó chưa phải là điều đáng sợ nhất đối với họ.”

Điều này cho thấy, người có tự trọng, có đạo đức, họ ý thức được tầm quan trọng của pháp luật và dư luận xã hội. Họ tuân thủ pháp luật, giữ gìn danh dự, uy tín của bản thân trước xã hội. Tuy nhiên, những điều này chưa phải là yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất đến hành động và suy nghĩ của họ.

Phần tiếp theo của văn bản làm rõ hơn: “Điều đáng sợ nhất đối với một người tự trọng là sự giày vò bản thân khi làm những chuyện đi ngược với lương tri của mình, phản bội lại lẽ sống, giá trị sống, nguyên tắc sống mà mình theo đuổi và có cảm giác đánh mất chính mình.”

Như vậy, “tòa án lương tâm” là nơi phán xét nội tâm, nơi mà sự day dứt, hối hận vì đã làm điều sai trái, đi ngược lại với những giá trị cốt lõi của bản thân (lương tri, lẽ sống, giá trị sống, nguyên tắc sống) mang lại sự đau khổ tinh thần sâu sắc. Sự giày vò này là vô hình, không ai có thể gánh thay, và nó có thể ám ảnh con người ta dai dẳng. Đối với người có tự trọng, việc làm sai trái, dù có thể không bị ai phát hiện, không bị phạt theo luật, không bị ai chỉ trích, nhưng nếu nó làm lương tâm họ cắn rứt thì đó mới là điều đáng sợ nhất. Họ cảm thấy mình đã phản bội chính mình, đánh mất đi bản ngã, sự thanh cao trong tâm hồn.

Kết luận: Nhận định này khẳng định rằng, đối với người có lòng tự trọng và đạo đức, sức mạnh nội tại của lương tâm, sự tự phán xét bản thân còn có sức nặng và sự chi phối lớn hơn nhiều so với các yếu tố bên ngoài như luật pháp hay sự nhìn nhận của xã hội. Họ sống và hành động theo lẽ phải, theo tiếng nói của lương tâm mình, ngay cả khi điều đó đi ngược lại lợi ích cá nhân hoặc có thể gây ra những rắc rối từ phía nhà nước hay dư luận.

Đáp án: Nhận định này có nghĩa là đối với người có lòng tự trọng và đạo đức, họ coi trọng và bị chi phối mạnh mẽ bởi tiếng nói bên trong, bởi sự phán xét của lương tâm mình hơn là các yếu tố bên ngoài như luật pháp của nhà nước hay sự đánh giá của dư luận xã hội. “Tòa án nhà nước” đại diện cho sự trừng phạt về mặt pháp lý, “tòa án dư luận” đại diện cho sự chỉ trích, dị nghị của xã hội. Tuy nhiên, sự giày vò, dằn vặt lương tâm khi làm điều trái với đạo lý, lương tri, phản bội lại những giá trị sống mà mình tin tưởng lại là nỗi sợ hãi lớn nhất, là sự trừng phạt đau đớn nhất đối với họ, bởi nó chạm đến cốt lõi con người, đến sự tự tôn và phẩm giá cá nhân.

Câu 4. Anh/Chị có đồng tình với quan niệm của tác giả: Niềm hạnh phúc lớn nhất đối với họ (người có lòng tự trọng) là niềm tự hào sâu kín và riêng tư từ bên trong con người của họ về những việc mà họ làm, về những điều mà họ theo đuổi không? Vì sao? (1.0 điểm)

Đây là câu hỏi mở, đòi hỏi sự bày tỏ quan điểm cá nhân và lí giải dựa trên hiểu biết và cảm nhận của bản thân, có liên hệ với văn bản.

Bước 1: Bày tỏ quan điểm đồng tình hay không đồng tình.

Bước 2: Giải thích lí do cho quan điểm đó, có thể dựa vào:

* Sự phù hợp với tư tưởng của văn bản.
* Những trải nghiệm, quan sát trong cuộc sống.
* Lí lẽ về giá trị của hạnh phúc nội tại so với hạnh phúc bên ngoài.

Ví dụ về bài làm (thể hiện sự đồng tình):

Em hoàn toàn đồng tình với quan niệm của tác giả: Niềm hạnh phúc lớn nhất đối với người có lòng tự trọng là niềm tự hào sâu kín và riêng tư từ bên trong con người của họ về những việc mà họ làm, về những điều mà họ theo đuổi.

Lí do em đồng tình là bởi vì, như tác giả đã phân tích, người có tự trọng luôn lấy nội tâm, lương tri và phẩm giá bản thân làm kim chỉ nam cho hành động. Họ không bị chi phối bởi những lời khen chê, hay sự ghi nhận từ bên ngoài. Do đó, niềm hạnh phúc thực sự và bền vững nhất đối với họ không đến từ sự tán thưởng của đám đông, mà đến từ sự thấu hiểu, hài lòng và tự hào về chính bản thân mình. Khi họ làm được một việc tốt, một việc ý nghĩa, hay kiên trì theo đuổi một mục tiêu cao đẹp, dù có thể không ai biết đến hoặc không nhận được sự tung hô, thì chính sự thanh thản trong tâm hồn, niềm tự hào về những giá trị mình đã giữ gìn và những nỗ lực mình đã bỏ ra mới là điều mang lại hạnh phúc đích thực.

Hạnh phúc từ bên trong là hạnh phúc vững chãi, không phụ thuộc vào yếu tố bên ngoài. Nó là minh chứng cho sự đúng đắn trong lựa chọn, sự kiên định trong nguyên tắc sống. Ví dụ, một người nghiên cứu khoa học dành cả đời cống hiến cho một phát minh có thể không được công chúng biết đến rộng rãi, nhưng họ vẫn cảm thấy hạnh phúc và tự hào vì đã đóng góp trí tuệ và công sức cho xã hội. Hay một người luôn sống đúng với lương tâm, làm việc thiện dù nhỏ bé, họ có thể không nhận được sự chú ý, nhưng sự bình yên và tự tin trong lòng là món quà vô giá.

Ngược lại, những lời khen ngợi hay sự ngưỡng mộ từ bên ngoài có thể mang lại niềm vui nhất thời, nhưng chúng dễ dàng biến mất và có thể trở thành gánh nặng nếu chúng không phản ánh đúng giá trị nội tại. Vì vậy, việc tìm thấy niềm tự hào từ chính những việc làm và lý tưởng mình theo đuổi là đỉnh cao của hạnh phúc đối với người có lòng tự trọng.

Đáp án: Em đồng tình với quan niệm của tác giả. Niềm hạnh phúc lớn nhất đối với người có lòng tự trọng là niềm tự hào sâu kín và riêng tư từ bên trong con người của họ về những việc mà họ làm, về những điều mà họ theo đuổi.

Vì:

* Nội tại là cốt lõi: Người có tự trọng sống dựa trên nền tảng giá trị nội tại của bản thân (lương tri, phẩm giá, nguyên tắc sống). Do đó, niềm vui và sự hài lòng lớn nhất đến từ việc họ giữ gìn và phát huy những giá trị đó.
* Hạnh phúc bền vững: Niềm tự hào từ bên trong là nguồn hạnh phúc vững chắc, không phụ thuộc vào sự công nhận hay đánh giá của người khác. Nó không dễ bị lung lay bởi những biến động bên ngoài như lời khen, chê, hay sự tán thưởng nhất thời.
* Minh chứng cho sự đúng đắn: Khi cảm thấy tự hào về việc làm và lý tưởng theo đuổi, đó là dấu hiệu cho thấy họ đã sống đúng với con người mình, đã đưa ra những lựa chọn phù hợp với lẽ sống và nguyên tắc của bản thân. Đó là sự khẳng định giá trị bản thân một cách chân thực và sâu sắc nhất.
* Phân biệt với sự phù phiếm: Văn bản cũng chỉ ra rằng, dù người có tự trọng cũng hạnh phúc khi được người khác ghi nhận, nhưng đó chưa phải là hạnh phúc lớn nhất. Điều này cho thấy tác giả phân biệt rõ ràng giữa sự công nhận bên ngoài (có thể mang lại niềm vui nhưng không bền vững) và sự tự tôn nội tại (là nền tảng của hạnh phúc đích thực). Niềm tự hào sâu kín từ bên trong chính là biểu hiện cao nhất của sự tự tôn đó.

Cô hy vọng qua phần phân tích chi tiết này, các em đã hiểu sâu sắc hơn về khái niệm “tự trọng” và những giá trị mà nó mang lại. Chúc các em học tốt!