Chúng ta sẽ cùng nhau đi vào phần Đọc hiểu nhé.

I. ĐỌC HIỂU (6.0 điểm)

Câu 1. Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào?

A. Thơ lục bát

B. Thơ bốn chữ

C. Thơ năm chữ

D. Thơ tự do

Lời giải:

Để xác định thể thơ, chúng ta sẽ đếm số chữ trong mỗi dòng thơ.

Dòng 1: “Mấy ngày mẹ về quê” – có 5 chữ.

Dòng 2: “Là mấy ngày bão nổi” – có 5 chữ.

… (Tương tự với các dòng thơ còn lại)

Quan sát các dòng thơ, chúng ta thấy mỗi dòng đều có 5 chữ.

Đáp án: C. Thơ năm chữ

Lý do: Chúng ta áp dụng phương pháp đếm số chữ trong mỗi dòng thơ để xác định thể thơ. Bài thơ này có đặc điểm là mỗi dòng thơ đều có năm chữ.

Câu 2. Ý nào sau đây nêu lên đặc điểm của thể thơ năm chữ ?

A. Mỗi dòng thơ có năm chữ, không giới hạn số câu.

B. Mỗi dòng thơ có năm chữ, có giới hạn số câu.

C. Mỗi dòng thơ có bốn chữ, không giới hạn số câu.

D. Mỗi dòng thơ có bốn chữ, có giới hạn số câu.

Lời giải:

Dựa vào kiến thức về các thể thơ truyền thống của Việt Nam, thể thơ năm chữ có đặc điểm là mỗi dòng thơ có năm chữ. Số lượng câu trong một bài thơ năm chữ thường không bị giới hạn cố định, tùy thuộc vào nội dung và ý đồ của tác giả.

Đáp án: A. Mỗi dòng thơ có năm chữ, không giới hạn số câu.

Lý do: Đây là đặc điểm cấu tạo cơ bản của thể thơ năm chữ đã được quy ước trong thi ca Việt Nam.

Câu 3. Trong bài thơ trên có mấy số từ?

A. Một

B. Hai

C. Ba

D. Bốn

Lời giải:

Chúng ta sẽ rà soát toàn bộ bài thơ để tìm các từ chỉ số lượng.

– “Mấy ngày mẹ về quê” – “Mấy” là từ chỉ số lượng không xác định.

– “Hai chiếc giường ướt một” – “Hai” là số từ, “một” là số từ.

– “Ba bố con nằm chung” – “Ba” là số từ.

Các số từ có trong bài thơ là: “hai”, “một”, “ba”. Như vậy có 3 số từ.

Đáp án: C. Ba

Lý do: Chúng ta tiến hành đọc kỹ từng câu, từng chữ trong bài thơ và xác định những từ ngữ biểu thị số lượng cụ thể.

Câu 4. Tình cảm, cảm xúc của con dành cho mẹ trong bài thơ là gì?

A. Tình cảm yêu thương và nhớ mong mẹ.

B. Tình cảm yêu thương và biết ơn mẹ.

C. Niềm vui sướng khi có mẹ bên cạnh.

D. Cô đơn, trống vắng khi mẹ vắng nhà.

Lời giải:

Chúng ta cần xem xét tâm trạng của nhân vật “con” khi mẹ vắng nhà và khi mẹ trở về.

Khi mẹ vắng nhà: “Hai chiếc giường ướt một / Ba bố con nằm chung / Vẫn thấy trống phía trong / Nằm ấm mà thao thức.” Điều này thể hiện sự trống vắng, thiếu vắng mẹ. Tác giả còn suy nghĩ “Nghĩ giờ này ở quê / Mẹ cũng không ngủ được / Thương bố con vụng về”. Điều này cho thấy sự quan tâm, mong nhớ mẹ và lo lắng cho mẹ.

Khi mẹ về: “Mẹ về như nắng mới / Sáng ấm cả gian nhà.” Điều này thể hiện niềm vui sướng, sự ấm áp khi mẹ trở về.

Kết hợp cả hai trạng thái, ta thấy rõ nhất tình cảm yêu thương và nhớ mong mẹ.

Đáp án: A. Tình cảm yêu thương và nhớ mong mẹ.

Lý do: Chúng ta phân tích các câu thơ thể hiện tâm trạng của nhân vật “con” khi mẹ vắng nhà (trống vắng, thao thức, mong nhớ) và khi mẹ về (ấm áp, vui vẻ).

Câu 5. Câu thơ nào nói lên niềm vui của cả nhà khi mẹ về?

A. Mấy ngày mẹ về quê

B. Thế rồi cơn bão qua

C. Bầu trời xanh trở lại

D. Mẹ về như nắng mới

Lời giải:

Chúng ta cần tìm câu thơ diễn tả sự thay đổi tích cực, niềm vui khi mẹ trở về.

Câu A diễn tả sự kiện mẹ đi vắng.

Câu B và C diễn tả việc cơn bão tan, bầu trời quang đãng, đây là điều kiện để mẹ về và là sự kiện đi kèm với niềm vui.

Câu D: “Mẹ về như nắng mới / Sáng ấm cả gian nhà.” Hình ảnh “nắng mới” và “sáng ấm cả gian nhà” là những biểu tượng cho niềm vui, sự ấm áp, xua tan đi những lo lắng, trống vắng khi mẹ vắng nhà. Đây là câu thơ thể hiện rõ nhất niềm vui của cả nhà.

Đáp án: D. Mẹ về như nắng mới

Lý do: Chúng ta phân tích ý nghĩa biểu tượng của các câu thơ. Câu thơ “Mẹ về như nắng mới” sử dụng hình ảnh so sánh để diễn tả sự xuất hiện của mẹ mang lại niềm vui và sự ấm áp tương tự như ánh nắng mặt trời.

Câu 6. Chủ đề của bài thơ này là gì?

A. Vai trò của người mẹ và tình cảm gia đình.

B. Tình cảm nhớ thương của con dành cho mẹ.

C. Ca ngợi đức hạnh người phụ nữ Việt Nam.

D. Ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng.

Lời giải:

Chúng ta cần xác định nội dung bao quát và ý nghĩa cốt lõi mà bài thơ muốn truyền tải.

Bài thơ miêu tả cảnh mẹ vắng nhà gây ra sự trống vắng, con cái và bố vẫn cố gắng tự lập, thể hiện sự gắn kết gia đình. Khi mẹ về, mọi thứ trở nên ấm áp, vui tươi. Điều này cho thấy tình cảm gia đình, đặc biệt là tình mẫu tử.

Lựa chọn A có bao quát nhưng chưa tập trung vào tình cảm.

Lựa chọn B đúng nhưng chưa đầy đủ vì bài thơ còn nói về sự đoàn viên, không chỉ có nhớ thương.

Lựa chọn C có thể đúng ở một khía cạnh, nhưng bài thơ tập trung vào tình cảm gia đình hơn là đức hạnh chung.

Lựa chọn D là bao quát và chính xác nhất, bởi toàn bộ bài thơ xoay quanh sự vắng mặt và trở về của mẹ, cùng những cảm xúc, hành động của các thành viên trong gia đình, làm nổi bật lên tình cảm mẹ con, tình cảm gia đình.

Đáp án: D. Ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng.

Lý do: Bài thơ tập trung khắc họa những cung bậc cảm xúc, những hành động của các thành viên trong gia đình khi mẹ vắng nhà và khi mẹ trở về, qua đó làm nổi bật lên giá trị của tình mẹ con, tình cảm gia đình.

Câu 7. Bài thơ ca ngợi ai, về điều gì ?

A. Ca ngợi trách nhiệm nặng nề của người mẹ trong gia đình

B. Ca ngợi đức hi sinh và tình yêu thương của mẹ.

C. Ca ngợi sự cần cù, siêng năng, chăm chỉ của người mẹ.

D. Ca ngợi tình cảm của những người thân trong gia đình.

Lời giải:

Chúng ta cần xem xét đối tượng và nội dung được ca ngợi trong bài thơ.

Bài thơ có khắc họa sự “vụng về” của bố con khi mẹ vắng nhà, nhưng chủ yếu làm nổi bật lên sự ấm áp, niềm vui mà mẹ mang lại.

Trong bài thơ, dù mẹ vắng nhà, các con vẫn cố gắng tự chăm sóc bản thân và vật nuôi (“chị vẫn hái lá / Cho thỏ mẹ, thỏ con / Em thì chăm đàn ngan”). Bố cũng cố gắng chăm lo bữa ăn (“Bố đội nón đi chợ / Mua cá về nấu chua”). Tuy nhiên, chính sự trở về của mẹ mới “sáng ấm cả gian nhà”. Điều này cho thấy vai trò quan trọng và tình yêu thương của mẹ là yếu tố cốt lõi mang lại hạnh phúc cho gia đình.

Lựa chọn A tuy có một phần đúng, nhưng bài thơ không tập trung vào “trách nhiệm nặng nề”.

Lựa chọn C cũng có thể đúng nhưng chưa phải là ý chính.

Lựa chọn D là đúng, nhưng bài thơ chủ yếu ca ngợi mẹ và vai trò của mẹ trong gia đình.

Lựa chọn B bao quát nhất, thể hiện được cả khía cạnh tình yêu thương và sự hy sinh (thể hiện qua việc mẹ vắng nhà nhưng vẫn lo lắng cho con, và sự trở về của mẹ mang lại niềm vui).

Đáp án: B. Ca ngợi đức hi sinh và tình yêu thương của mẹ.

Lý do: Bài thơ khắc họa sự trống vắng khi mẹ vắng nhà và niềm vui, ấm áp khi mẹ về, qua đó ngầm thể hiện tình yêu thương và sự quan trọng của mẹ đối với gia đình.

Câu 8. Câu thơ nào dưới đây có hình ảnh so sánh?

A. Cơn mưa dài chặn lối.

B. Bố đội nón đi chợ.

C. Mẹ về như nắng mới.

D. Mẹ cũng không ngủ được

Lời giải:

Hình ảnh so sánh là biện pháp tu từ dùng để đối chiếu hai sự vật, hiện tượng có nét tương đồng để làm nổi bật đặc điểm của sự vật, hiện tượng được nói đến. Thường có các từ ngữ chỉ sự so sánh như “như”, “là”, “tựa”, “hơn”,…

Câu A: “Cơn mưa dài chặn lối.” – Chỉ miêu tả.

Câu B: “Bố đội nón đi chợ.” – Chỉ miêu tả hành động.

Câu C: “Mẹ về như nắng mới.” – Có từ “như” để so sánh sự trở về của mẹ với “nắng mới”.

Câu D: “Mẹ cũng không ngủ được” – Chỉ miêu tả.

Đáp án: C. Mẹ về như nắng mới.

Lý do: Câu thơ này sử dụng từ “như” để tạo ra sự so sánh giữa hình ảnh “mẹ về” với hình ảnh “nắng mới”, làm nổi bật lên niềm vui, sự ấm áp mà sự trở về của mẹ mang lại.

Câu 9. Cảm nhận của em về hình ảnh thơ trong hai dòng thơ cuối.

Lời giải:

Hai dòng thơ cuối là:

“Mẹ về như nắng mới

Sáng ấm cả gian nhà.”

Trong hai dòng thơ này, tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ so sánh để ca ngợi sự trở về của người mẹ.

“Mẹ về như nắng mới”: Từ “như” là dấu hiệu nhận biết của phép so sánh. Sự trở về của mẹ được ví với “nắng mới”. Nắng mới mang đến sự ấm áp, xua tan đi cái lạnh lẽo, u ám của cơn bão. Tương tự, sự trở về của mẹ đã mang lại niềm vui, sự ấm áp, sinh khí cho cả gia đình sau những ngày mẹ vắng nhà. Hình ảnh “nắng mới” gợi lên sự tươi sáng, tràn đầy sức sống, xua tan đi những mệt mỏi, lo toan.

“Sáng ấm cả gian nhà”: Câu thơ này khẳng định tác động tích cực và lan tỏa của sự trở về ấy. Không chỉ xua tan đi cái “trống vắng” trong lòng các con, mà sự hiện diện của mẹ còn mang đến hơi ấm, niềm vui cho cả không gian sinh hoạt chung của gia đình. Gian nhà không còn chỉ là nơi trú ngụ đơn thuần mà trở nên sống động, tràn đầy tình yêu thương.

Tổng thể, hai câu thơ cuối đã khắc họa thành công sự trở về của mẹ mang đến niềm vui, sự ấm áp và hạnh phúc cho cả gia đình, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng không thể thiếu của người mẹ trong tổ ấm.

Câu 10. Hãy rút ra bài học sau khi đọc bài thơ.

Lời giải:

Sau khi đọc bài thơ “Mẹ vắng nhà ngày bão”, chúng ta có thể rút ra những bài học ý nghĩa sau:

Thứ nhất, bài học về tình cảm gia đình: Bài thơ cho thấy tầm quan trọng của người mẹ, người giữ lửa, mang đến sự ấm áp và bình yên cho tổ ấm. Sự vắng mặt của mẹ tạo ra một khoảng trống, một nỗi niềm khó tả trong lòng những người ở nhà. Điều này nhắc nhở chúng ta cần trân trọng, yêu thương và quan tâm đến cha mẹ, những người luôn hy sinh vì hạnh phúc của con cái.

Thứ hai, bài học về sự tự lập và yêu thương anh chị em: Dù mẹ vắng nhà, các con vẫn cố gắng giúp đỡ nhau và cùng nhau vượt qua khó khăn. Chị hái lá cho thỏ, em chăm đàn ngan, bố đi chợ nấu ăn… Tất cả đều thể hiện sự sẻ chia, gắn bó, chung tay vì nhau. Điều này dạy chúng ta biết tự chăm sóc bản thân, yêu thương và chia sẻ với anh chị em trong gia đình, cùng nhau xây dựng một mái ấm hạnh phúc.

Thứ ba, bài học về sự đồng cảm và sẻ chia: Tác giả còn thể hiện sự đồng cảm với mẹ khi nghĩ rằng mẹ ở quê cũng không ngủ được vì lo cho bố con. Điều này cho thấy tình yêu thương không chỉ hướng về mình mà còn hướng đến những người thân yêu. Chúng ta nên học cách đặt mình vào vị trí của người khác để thấu hiểu và sẻ chia.

Tóm lại, bài thơ là một lời nhắc nhở về giá trị thiêng liêng của tình mẫu tử và tình cảm gia đình, đồng thời khơi dậy trong chúng ta lòng biết ơn, sự trân trọng và ý thức trách nhiệm đối với những người thân yêu.

II. VIẾT (4.0 điểm)

Em hãy viết bài văn nêu suy nghĩ của em về một người thân trong gia đình (cha, mẹ, anh, chị, em).

Đề bài: Viết bài văn nêu suy nghĩ của em về một người thân trong gia đình (cha, mẹ, anh, chị, em).

Hướng dẫn làm bài:

Để viết tốt bài văn này, các em cần thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Lựa chọn người thân và xác định nội dung chính.

Các em hãy chọn một người thân mà mình yêu quý nhất trong gia đình. Đó có thể là cha, mẹ, anh, chị, em ruột hoặc ông bà, cô chú… mà em có tình cảm đặc biệt.

Sau khi chọn được người thân, các em hãy suy nghĩ xem mình muốn viết về điều gì ở người đó. Đó có thể là:

• Những phẩm chất tốt đẹp của họ (ví dụ: sự hy sinh, lòng tốt, sự chăm chỉ, sự hài hước, sự kiên nhẫn…).
• Những kỷ niệm đáng nhớ với họ.
• Những điều họ đã dạy bảo, truyền cảm hứng cho em.
• Tình cảm của em dành cho họ.

Bước 2: Lập dàn ý chi tiết cho bài viết.

Một bài văn nghị luận về một người thân thường có cấu trúc gồm ba phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.

• Mở bài: Giới thiệu về người thân mà em sẽ viết và nêu lên tình cảm hoặc suy nghĩ chung của em về người đó.
• Thân bài: Trình bày những suy nghĩ, cảm nhận chi tiết về người thân. Phần này có thể chia thành nhiều đoạn văn nhỏ, mỗi đoạn tập trung vào một khía cạnh cụ thể.
• Đoạn 1: Giới thiệu về người thân đó (mối quan hệ, đặc điểm ngoại hình sơ lược nếu có liên quan).
• Đoạn 2: Nêu bật những phẩm chất, đức tính đáng quý của họ, có thể kèm theo các ví dụ, kỷ niệm cụ thể để minh họa.
• Đoạn 3: Nói về vai trò, ảnh hưởng của họ đối với em và gia đình.
• Đoạn 4: Bày tỏ tình cảm, suy nghĩ của em về người đó.
• Kết bài: Khẳng định lại tình cảm của em dành cho người thân, có thể đưa ra lời hứa hoặc mong muốn của bản thân.

Bước 3: Viết bài văn dựa trên dàn ý.

Khi viết, các em cần chú ý:

• Sử dụng ngôn ngữ chân thành, giàu cảm xúc: Hãy dùng chính lời nói của mình để diễn tả tình cảm, suy nghĩ.
• Sử dụng các biện pháp tu từ (nếu phù hợp): So sánh, nhân hóa, ẩn dụ… có thể giúp bài viết sinh động và hấp dẫn hơn.
• Diễn đạt rõ ràng, mạch lạc: Các câu văn, đoạn văn cần liên kết chặt chẽ với nhau.
• Tránh viết dài dòng, lan man: Tập trung vào những ý chính đã xác định trong dàn ý.
• Kiểm tra lỗi chính tả, ngữ pháp: Sau khi viết xong, hãy đọc lại bài để phát hiện và sửa lỗi.

Ví dụ về một đoạn văn trong phần Thân bài (nếu em chọn viết về mẹ):

“Mẹ em là người phụ nữ tuyệt vời nhất trên đời. Mẹ có đôi bàn tay không bao giờ ngơi nghỉ, luôn thoăn thoắt làm việc nhà, từ việc bếp núc, giặt giũ đến chăm sóc chúng em. Nhưng đôi bàn tay ấy cũng thật dịu dàng, luôn âu yếm xoa đầu, lau nước mắt cho em mỗi khi em buồn. Em nhớ có lần em bị ốm nặng, mẹ đã thức trắng đêm bên cạnh giường em, quạt cho em mát, đút từng thìa cháo. Nhìn khuôn mặt mẹ lo lắng, em thấy ấm áp vô cùng. Chính những cử chỉ yêu thương giản dị ấy đã nuôi dưỡng em khôn lớn mỗi ngày.”

Chúc các em có những bài viết thật hay và ý nghĩa!