Chúng ta sẽ bắt đầu với phần Đọc hiểu. Các em hãy chú ý lắng nghe và ghi chép lại những ý chính nhé.

Câu 1 (0,5 điểm): Em hãy xác định thể loại của văn bản trên.

Để xác định thể loại của văn bản, chúng ta cần dựa vào những đặc điểm hình thức và nội dung của nó.

Bước 1: Quan sát hình thức của văn bản.
Chúng ta thấy văn bản được viết theo thể thơ lục bát, với các câu thơ có 6 chữ và 8 chữ xen kẽ, có vần chân và vần lưng. Ví dụ:
“Ngự nghe khi ấy phán ra,
Lệnh truyền cởi trói cho mà Thạch Sanh”
(Câu 6 chữ và câu 8 chữ, có vần “ra” – “mà”)

Bước 2: Quan sát nội dung của văn bản.
Văn bản kể về một câu chuyện, có nhân vật (Thạch Sanh, vua, Lý Thông), có tình tiết (Thạch Sanh được minh oan, được ban thưởng, đối thoại với vua và Lý Thông).

Bước 3: Kết luận về thể loại.
Dựa vào hình thức thể thơ lục bát và nội dung kể chuyện, ta có thể xác định văn bản thuộc thể loại truyện thơ Nôm.

Trả lời:
Văn bản trên thuộc thể loại truyện thơ Nôm.

Câu 2 (1,0 điểm): Tìm những từ ngữ miêu tả hành động của nhân vật Thạch Sanh. Qua đó, em hãy nhận xét về tính cách Thạch Sanh?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đọc kỹ lại văn bản và tìm những động từ, cụm động từ mô tả hành động của Thạch Sanh. Sau đó, chúng ta sẽ suy ngẫm về những hành động đó để rút ra nhận xét về tính cách.

Bước 1: Tìm các từ ngữ miêu tả hành động của Thạch Sanh.
Đọc lại văn bản, ta tìm thấy các hành động của Thạch Sanh như:
– “mời bước lại đan đình”
– “vâng bái tạ vua cha”
– “cầm chiếu chỉ vào tòa một khi”
– “đặt gối tâu bày”
– “xin rộng lượng vua nay xét cùng”
– “xin tha cho nó về từ bản hương”
– “nghe phán mọi lời”
– “đòi tù họ Lý đến nơi đan đình”
– “rằng: ‘Khéo thực là anh!'”

Bước 2: Phân tích ý nghĩa của các hành động.
– “mời bước lại đan đình”: Thể hiện sự đĩnh đạc, không hề sợ hãi trước vua.
– “vâng bái tạ vua cha”, “cầm chiếu chỉ vào tòa một khi”: Thể hiện sự tôn trọng lễ nghi, nghe theo lời vua.
– “đặt gối tâu bày”, “xin rộng lượng vua nay xét cùng”, “xin tha cho nó về từ bản hương”: Đây là những hành động quan trọng thể hiện rõ nhất tính cách của Thạch Sanh. Thạch Sanh không đòi hỏi điều gì cho bản thân mà lại xin cho Lý Thông được tha tội. Điều này cho thấy Thạch Sanh có tấm lòng nhân hậu, độ lượng, không hề chấp nhặt hay thù dai.
– “nghe phán mọi lời”, “đòi tù họ Lý đến nơi đan đình”: Thể hiện sự điềm tĩnh, tuân lệnh vua và sự dứt khoát khi đối diện với kẻ đã từng hãm hại mình.
– “rằng: ‘Khéo thực là anh!'”: Lời nói tuy có vẻ trách móc nhưng vẫn giữ thái độ bình tĩnh, không gay gắt.

Bước 3: Nhận xét về tính cách của Thạch Sanh.
Từ những hành động trên, ta có thể thấy Thạch Sanh là một nhân vật có nhiều phẩm chất đáng quý:
– Nhân hậu, độ lượng: Sẵn sàng tha thứ cho kẻ đã từng hãm hại mình, không truy cứu đến cùng.
– Dũng cảm, chính trực: Không sợ hãi khi đối diện với vua, thẳng thắn trình bày suy nghĩ.
– Điềm tĩnh, sáng suốt: Luôn giữ bình tĩnh trong mọi hoàn cảnh, đưa ra những quyết định đúng đắn.
– Tôn trọng lễ nghi: Biết kính trọng vua cha, tuân theo luật lệ.

Trả lời:
Những từ ngữ miêu tả hành động của nhân vật Thạch Sanh là: “mời bước lại đan đình”, “vâng bái tạ vua cha”, “cầm chiếu chỉ vào tòa một khi”, “đặt gối tâu bày”, “xin rộng lượng vua nay xét cùng”, “xin tha cho nó về từ bản hương”, “nghe phán mọi lời”, “đòi tù họ Lý đến nơi đan đình”.

Qua những hành động này, ta nhận thấy Thạch Sanh là một người có tấm lòng nhân hậu, độ lượng, không hề chấp nhặt hay thù dai. Dù Lý Thông đã hãm hại mình, Thạch Sanh vẫn xin vua tha cho Lý Thông. Bên cạnh đó, Thạch Sanh còn là một người dũng cảm, điềm tĩnh, chính trực và biết tôn trọng lễ nghi.

Câu 3 (0,5 điểm): Theo em, những câu thơ in đậm là lời của ai? Việc đưa lời đối thoại vào văn bản đem lại hiệu quả nghệ thuật như thế nào?

Bước 1: Xác định lời thoại.
Các câu thơ in đậm là:
“Ngự nghe khi ấy phán ra,
Lệnh truyền cởi trói cho mà Thạch Sanh
Liền mời bước lại đan đình
Truyền làm yến đãi Thạch Sanh bấy giờ
Tiệc đương yến ẩm say sưa,
Châu phê hạ chiếu bấy giờ sắc phong
Ban cho hai chức Quận công,
Trừ yêu hai chức, thần thông hai quyền
Gả nàng công chúa hợp duyên,
Phong làm Quốc tế cầm quyền
Quốc gia Chàng vâng bái tạ vua cha,
Tay cầm chiếu chỉ vào tòa một khi
Viện vương phần bảo vân vị:
“Tội Lý Thông ấy mặc thì Thạch Sanh.
Để người liệu định cho minh
Báo thù, giả oán sự tình bấy nay”.
Sanh nghe đặt gối tâu bày. Rằng:
“Xin rộng lượng vua nay xét cùng:
Nay chàng ăn ở khác lòng,
Máu tham quen giữ thói đồng dâm ô
Làm chi đứa dại ngoan ngu
Xin tha cho nó về từ bản hương”.
Vua rằng: “Sự ấy mặc chàng,
Giết, tha cho bõ lòng vàng thì thôi”
Sanh từ nghe phán mọi lời,
Đòi tù họ Lý đến nơi đan đình
Sanh rằng: “Khéo thực là anh!
Tội giời phụ nghĩa bạc tỉnh chẳng oan”.
Lý Thông thẹn mặt hồ han,
Cúi đầu chẳng dám kêu van một nhời
Viện vương mắng: “Lý Thông ơi!
Không Sanh, mày chết bỏ đời miều sơn.
Làm sao phụ nghĩa, vong ân,
Tranh công rồi lại ra phần bạc đen!
Ấy là phạm tội một phen,
Công tìm công chúa mày bèn lại tranh
Ví chàng ăn ỏ hẹp tình
Tội ngươi đã đáng tan tành thịt xương.
Tha cho trở lại quê hương,
Cũng may mà có nhời chàng mới tha”.
Thông nghe bái tạ bước ra,
Quan quân sỉ hỏ, người ta chê cười.
Mẹ con về đến giữa đường.
Thiên lôi ngũ bộ đánh liền cả hai
Cho hay những kẻ phi loài
Người ta không giết thì giời chẳng tha […]”

Phần chữ in đậm trong đoạn trích này là:
“Tội Lý Thông ấy mặc thì Thạch Sanh.
Để người liệu định cho minh
Báo thù, giả oán sự tình bấy nay”.

Đây là lời nói của Vua. Vua phán với Thạch Sanh về việc xử lý Lý Thông.

Bước 2: Hiệu quả nghệ thuật của lời đối thoại.
Việc đưa lời đối thoại vào văn bản có tác dụng rất lớn:
– Làm cho câu chuyện sinh động, hấp dẫn hơn: Lời thoại như đưa người đọc trực tiếp vào không khí của cuộc trò chuyện, giúp hình dung rõ hơn về diễn biến câu chuyện.
– Làm nổi bật tính cách nhân vật: Qua lời nói, chúng ta thấy rõ hơn sự nhân hậu, độ lượng của Thạch Sanh khi xin tha cho Lý Thông, thấy được sự uy quyền nhưng cũng thấu tình đạt lý của nhà vua.
– Làm rõ chủ đề, tư tưởng của tác phẩm: Lời thoại giúp làm nổi bật bài học về lòng bao dung, công lý và hậu quả của những kẻ bội bạc.
– Tăng tính chân thực cho câu chuyện: Lời thoại giúp câu chuyện trở nên gần gũi và đáng tin hơn.

Trả lời:
Những câu thơ in đậm là lời của Vua.

Việc đưa lời đối thoại vào văn bản đem lại hiệu quả nghệ thuật to lớn:
– Làm cho câu chuyện trở nên sinh động, hấp dẫn và lôi cuốn hơn.
– Giúp khắc họa rõ nét tính cách, tâm trạng và suy nghĩ của các nhân vật.
– Tăng tính chân thực cho câu chuyện, giúp người đọc dễ dàng đồng cảm và hình dung.
– Góp phần làm nổi bật chủ đề và ý nghĩa của tác phẩm.

Câu 4 (1,0 điểm): Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ liệt kê được sử dụng trong đoạn thơ sau:
Tiệc đương yến ẩm say sưa,
Châu phê hạ chiếu bấy giờ sắc phong
Ban cho hai chức Quận công,
Trừ yêu hai chức, thần thông hai quyền
Gả nàng công chúa hợp duyên,
Phong làm Quốc tế cầm quyền Quốc gia

Bước 1: Đọc kỹ đoạn thơ và tìm các yếu tố được liệt kê.
Chúng ta sẽ xem xét các danh xưng, các hành động, các chức vụ được nêu ra liên tiếp nhau.
Trong đoạn thơ này, chúng ta thấy có sự liệt kê về các ban thưởng mà Thạch Sanh nhận được:
– “Ban cho hai chức Quận công,”
– “Trừ yêu hai chức,”
– “thần thông hai quyền”
– “Gả nàng công chúa hợp duyên,”
– “Phong làm Quốc tế cầm quyền Quốc gia”

Bước 2: Chỉ ra biện pháp tu từ.
Các cụm từ trên được liệt kê liên tiếp nhau để diễn tả sự ban thưởng của vua dành cho Thạch Sanh. Đây là biện pháp tu từ liệt kê.

Bước 3: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ liệt kê.
Việc sử dụng biện pháp liệt kê ở đây có tác dụng:
– Nhấn mạnh sự giàu có, bề thế của buổi tiệc và những phần thưởng lớn lao mà Thạch Sanh nhận được: Vua ban thưởng rất nhiều, từ chức vụ đến danh hiệu, gả công chúa.
– Ca ngợi công lao và phẩm chất của Thạch Sanh: Qua những phần thưởng đồ sộ này, người đọc thấy được Thạch Sanh đã có những đóng góp to lớn như thế nào cho đất nước, xứng đáng với những gì mình nhận được.
– Tăng tính trang trọng, hoành tráng cho cảnh vua ban thưởng: Việc liệt kê các món quà làm cho buổi lễ trở nên đầy đủ, trọng đại hơn.

Trả lời:
Biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ là liệt kê.

Các yếu tố được liệt kê là những ban thưởng mà Thạch Sanh nhận được: “hai chức Quận công”, “hai chức trừ yêu”, “hai quyền thần thông”, “nàng công chúa hợp duyên”, “Quốc tế cầm quyền Quốc gia”.

Tác dụng của biện pháp liệt kê là:
– Nhấn mạnh sự phong phú, dồi dào của những phần thưởng mà Thạch Sanh nhận được, thể hiện sự vinh quang, công lao to lớn của chàng đối với đất nước.
– Góp phần ca ngợi tài năng, phẩm chất và công trạng của nhân vật Thạch Sanh.
– Làm cho đoạn thơ trở nên trang trọng, đầy đủ và giàu sức gợi.

Câu 5 (1,0 điểm): Từ văn bản và câu nói của Lục Vân Tiên “Làm ơn há dễ trông người trả ơn”, em có nghĩ gì về việc sẵn sàng làm ơn và biết nói lời cảm ơn.

Đây là một câu hỏi mở, đòi hỏi chúng ta phải suy nghĩ, liên hệ và đưa ra quan điểm cá nhân. Chúng ta sẽ đi từng bước để hình thành câu trả lời.

Bước 1: Phân tích ý nghĩa của câu nói “Làm ơn há dễ trông người trả ơn” trong mối liên hệ với văn bản.
– Câu nói của Lục Vân Tiên: Khuyên con người làm việc tốt, giúp đỡ người khác một cách vô tư, không mong cầu báo đáp. Hành động của Lục Vân Tiên khi cứu giúp mọi người, không màng danh lợi là minh chứng rõ nét cho quan điểm này.
– Trong văn bản “Truyện Thạch Sanh”: Hành động của Thạch Sanh tha thứ cho Lý Thông, một kẻ đã nhiều lần hãm hại mình, cũng thể hiện một thái độ tương tự. Thạch Sanh làm điều đó không phải để mong Lý Thông trả ơn, mà là xuất phát từ lòng nhân ái, độ lượng của mình.

Bước 2: Suy nghĩ về việc “sẵn sàng làm ơn”.
– Sẵn sàng làm ơn: Là một phẩm chất đạo đức tốt đẹp, thể hiện sự vị tha, sẻ chia, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng. Khi chúng ta sẵn sàng giúp đỡ người khác, chúng ta đang góp phần làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn.
– Ý nghĩa của việc sẵn sàng làm ơn:
– Giúp đỡ những người gặp khó khăn, hoạn nạn.
– Xây dựng mối quan hệ tốt đẹp, gắn bó giữa con người với con người.
– Lan tỏa những giá trị tích cực trong xã hội.
– Nuôi dưỡng lòng nhân ái trong chính bản thân mình.

Bước 3: Suy nghĩ về việc “biết nói lời cảm ơn”.
– Biết nói lời cảm ơn: Là sự ghi nhận, trân trọng những gì người khác đã làm cho mình. Lời cảm ơn không chỉ là một phép lịch sự mà còn là sự thể hiện lòng biết ơn sâu sắc, tôn trọng công lao của người khác.
– Ý nghĩa của việc biết nói lời cảm ơn:
– Thể hiện sự tôn trọng và biết ơn đối với người đã giúp đỡ.
– Giúp mối quan hệ giữa người cho và người nhận thêm bền chặt.
– Khuyến khích người khác tiếp tục phát huy những hành động tốt đẹp.
– Tạo dựng một môi trường xã hội đề cao sự giúp đỡ và sẻ chia.

Bước 4: Liên hệ và đưa ra quan điểm cá nhân về sự cân bằng giữa hai việc.
Quan điểm của cô là: “Sẵn sàng làm ơn” và “biết nói lời cảm ơn” là hai mặt không thể tách rời của một lối sống đẹp.

– “Làm ơn há dễ trông người trả ơn” là lý tưởng cao đẹp, là sự hướng tới sự vô tư trong hành động giúp đỡ. Điều này rất quan trọng để hành động của chúng ta không bị vụ lợi, không bị áp lực bởi sự mong đợi. Thạch Sanh đã làm được điều đó.
– Tuy nhiên, “biết nói lời cảm ơn” lại là sự thể hiện văn minh, là sự ghi nhận những giá trị mà người khác mang lại. Một xã hội mà mọi người biết ơn lẫn nhau sẽ là một xã hội nhân văn, ấm áp hơn. Việc chúng ta cảm ơn không có nghĩa là chúng ta đang đòi “trả ơn” theo kiểu trao đổi, mà là đang thừa nhận giá trị của hành động đó.

– Do đó, chúng ta nên có thái độ vừa làm ơn một cách vô tư, không vụ lợi, vừa cần có thái độ biết ơn chân thành đối với những người đã giúp đỡ mình. Hai điều này bổ sung cho nhau, tạo nên một con người hoàn thiện và một xã hội tốt đẹp hơn.

Trả lời:
Từ văn bản “Truyện Thạch Sanh” và câu nói của Lục Vân Tiên “Làm ơn há dễ trông người trả ơn”, ta có thể suy nghĩ sâu sắc về ý nghĩa của việc sẵn sàng làm ơn và biết nói lời cảm ơn.

“Làm ơn há dễ trông người trả ơn” là một lời khuyên ý nghĩa, đề cao sự vô tư, lòng vị tha trong hành động giúp đỡ người khác. Thạch Sanh tha thứ cho Lý Thông không phải vì mong Lý Thông sẽ báo đáp mà xuất phát từ bản chất nhân hậu, độ lượng vốn có. Hành động làm ơn của Thạch Sanh là hành động đẹp, không vụ lợi, góp phần lan tỏa những giá trị tích cực. Việc sẵn sàng làm ơn giúp chúng ta san sẻ, yêu thương và xây dựng một cộng đồng gắn kết. Nó mang lại niềm vui cho người nhận và sự thanh thản cho chính người cho đi.

Tuy nhiên, bên cạnh việc sẵn sàng làm ơn một cách vô tư, chúng ta cũng cần biết nói lời cảm ơn. Lời cảm ơn không chỉ là sự tuân thủ quy tắc ứng xử thông thường mà còn là sự ghi nhận, trân trọng công sức và tình cảm của người đã giúp đỡ mình. Biết ơn không có nghĩa là chúng ta đang đòi hỏi sự đền đáp, mà là sự thừa nhận giá trị của hành động đó, là cách chúng ta tôn vinh lòng tốt và khuyến khích những điều tốt đẹp tiếp tục lan tỏa. Một xã hội mà mọi người biết nói lời cảm ơn sẽ trở nên văn minh, nhân văn và ấm áp hơn.

Vì vậy, theo em, việc “sẵn sàng làm ơn” và “biết nói lời cảm ơn” là hai phẩm chất quan trọng, bổ trợ cho nhau để tạo nên một con người toàn diện và một xã hội tốt đẹp. Chúng ta nên học cách cho đi mà không mong nhận lại, đồng thời cũng không quên bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những ai đã giúp đỡ mình trên hành trình cuộc sống.

Các em về nhà ôn lại bài và chuẩn bị cho những tiết học tiếp theo nhé. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô.