Câu 1. Xác định nhân vật trữ tình trong văn bản.

Trong bài thơ này, nhân vật trữ tình chính là tôi – người con xa quê đã ba mươi năm. Lời thơ là tiếng lòng, là dòng suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật khi trở về quê hương sau một thời gian dài xa cách.

Câu 2. Tìm 01 từ láy có trong khổ thơ thứ hai của văn bản.

Khổ thơ thứ hai bao gồm:

“Có cái gì là lạ không thể quên
Như nỗi nhớ không biết tên mà gọi
Như nỗi đau không thể làm dịu vợi
Như ngôi nhà vẫn mãi mãi đi tìm
Như bầu trời nửa xám nửa không quen”

Trong khổ thơ này, chúng ta có thể tìm thấy từ láy: lạ. Đây là một từ đơn có thể coi là có yếu tố láy âm khi đọc lên tạo cảm giác nhấn mạnh, gợi tả sự khác biệt, bất ngờ.

(Lưu ý: Trong bài thơ này, các từ láy không quá rõ nét và phổ biến như các bài khác. Tuy nhiên, “lạ” là từ có khả năng gợi tả cảm xúc mạnh mẽ, có thể coi là một dạng biểu hiện của từ láy âm, nhấn mạnh sự khác biệt, khó tả của cảm xúc khi trở về quê hương.)

Câu 3. Phân tích tác dụng của biện pháp điệp từ trong những dòng thơ sau:

“Có cái gì là lạ không thể quên
Như nỗi nhớ không biết tên mà gọi
Như nỗi đau không thể làm dịu vợi
Như ngôi nhà vẫn mãi mãi đi tìm”

Trong những dòng thơ này, biện pháp điệp từ “Như” được lặp đi lặp lại ở đầu các câu thơ, nối tiếp nhau. Biện pháp điệp từ này có tác dụng:

• Nhấn mạnh cảm xúc của nhân vật trữ tình: Điệp từ “Như” giúp người đọc cảm nhận rõ hơn sự day dứt, bồi hồi, những cảm xúc khó gọi tên mà nhân vật đang trải qua. Mỗi “như” là một lần so sánh, một lần vật lộn với những ký ức, cảm xúc đan xen.
• Tăng tính nhạc điệu cho bài thơ: Sự lặp lại tạo nên một âm hưởng đều đặn, gợi lên sự suy tư, trầm lắng, giúp bài thơ trở nên mượt mà và dễ đi vào lòng người hơn.
• Diễn tả sự phức tạp, đa chiều của cảm xúc: Các hình ảnh so sánh sau mỗi lần điệp “Như” (nỗi nhớ, nỗi đau, ngôi nhà) đều là những hình ảnh gợi nhiều liên tưởng, cho thấy những gì nhân vật cảm nhận khi trở về quê hương không chỉ là một, mà là cả một chuỗi những cảm xúc, những sự day dứt, những nỗi niềm.

Câu 4. Nêu cách hiểu của em về hình ảnh “bát cháo hoa” được nhắc đến trong đoạn trích.

Hình ảnh “bát cháo hoa” trong đoạn trích mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:

• Biểu tượng cho sự gian khổ, thiếu thốn: “Cháo hoa” thường là món ăn của những gia đình nghèo khó, chỉ có cháo nấu với một ít hoa màu hoặc gạo để qua bữa. Việc cả làng phải ăn cháo hoa suốt mấy tháng trời năm Ất Dậu cho thấy sự túng quẫn, đói khổ mà quê hương đã trải qua.
• Giá trị tinh thần to lớn: Dù đạm bạc, nhưng bát cháo hoa lại “ngọt cả một đời”, “quý hơn cả bao ngọc vàng cộng lại”. Điều này cho thấy, trong hoàn cảnh khó khăn, sự sẻ chia, đùm bọc, tình làng nghĩa xóm đã trở thành thứ quý giá nhất. Nó là minh chứng cho sức chịu đựng, ý chí vươn lên và tình yêu thương mà con người dành cho nhau, cho quê hương.
• Kỷ niệm sâu sắc, không thể phai mờ: Dù xa ngàn dặm, kỷ niệm về bát cháo hoa vẫn còn “nhớ mãi”. Nó gắn liền với những ký ức về sự đoàn kết, về sức mạnh của cộng đồng đã giúp quê hương vượt qua cơn hoạn nạn.

Như vậy, bát cháo hoa không chỉ là một món ăn mà còn là biểu tượng cho tình nghĩa, sự hy sinh và sức mạnh của tinh thần con người khi đối diện với gian khổ.

Câu 5. Từ suy ngẫm của tác giả “Bao đổi thay thăng trầm bong lớp vỏ/Nhìn quê hương để lại nhận ra mình”, anh/chị hãy bày tỏ suy nghĩ về việc giữ gìn bản thân trước những thăng trầm và đổi thay của cuộc sống.

Câu thơ “Bao đổi thay thăng trầm bong lớp vỏ/Nhìn quê hương để lại nhận ra mình” của Nguyễn Bá Chung gợi cho em những suy ngẫm sâu sắc về cách chúng ta giữ gìn bản thân trước những biến động của cuộc đời.

Cuộc sống luôn vận động, thay đổi không ngừng. Thăng trầm, biến cố là điều khó tránh khỏi, chúng giống như “lớp vỏ” bên ngoài, có thể làm ta thay đổi về hình thức, hoàn cảnh, thậm chí là cách nhìn nhận thế giới. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là chúng ta cần giữ gìn được cái “mình cũ” – bản chất, cốt lõi và những giá trị cốt lõi của bản thân.

Việc giữ gìn bản thân trước những thăng trầm và đổi thay của cuộc sống có thể được hiểu như sau:

• Giữ vững nguyên tắc sống và đạo đức: Dù hoàn cảnh có khó khăn đến đâu, chúng ta không nên đánh mất lương tâm, lòng nhân ái và sự chính trực. Những giá trị đạo đức là nền tảng vững chắc giúp ta đứng vững trước mọi cám dỗ và thử thách.
• Nuôi dưỡng tâm hồn và trí tuệ: Những biến cố có thể làm ta suy sụp, nhưng việc không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức và nuôi dưỡng tâm hồn sẽ giúp ta có cái nhìn sâu sắc hơn, từ đó có thể tìm ra hướng đi đúng đắn. Giống như tác giả nhìn quê hương để nhận ra mình, chúng ta cần nhìn nhận lại bản thân mình qua những trải nghiệm để hoàn thiện hơn.
• Trân trọng những giá trị bền vững: Tình yêu thương, sự sẻ chia, lòng biết ơn… là những giá trị không bao giờ lỗi thời. Giữ gìn và phát huy những giá trị này không chỉ giúp ta có một cuộc sống ý nghĩa mà còn là điểm tựa tinh thần vững chắc.
• Học cách thích ứng nhưng không đánh mất mình: Sự thay đổi là tất yếu, chúng ta cần có khả năng thích ứng để tồn tại và phát triển. Tuy nhiên, sự thích ứng đó không có nghĩa là đánh mất đi những nét cá tính, những giá trị cốt lõi đã làm nên con người chúng ta.

Nhìn quê hương để nhận ra mình, giống như việc chúng ta nhìn lại quá khứ, nhìn lại những bài học từ cuộc sống để hiểu rõ hơn mình là ai, mình muốn gì và cần làm gì để không bị cuốn trôi bởi dòng chảy của cuộc đời. Đó là quá trình tự nhận thức, tự hoàn thiện để luôn là chính mình, dù trải qua bao nhiêu thăng trầm, biến đổi.