I. Đọc Hiểu

Trước hết, cô và các em sẽ cùng đọc kỹ bài thơ “Quê hương” của Đỗ Trung Quân.

Quê hương là gì hở mẹ?
Mà cô giáo dạy phải yêu
Quê hương là gì hở mẹ?
ai đi xa cũng nhớ nhiều
Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày.
Quê hương là đường đi học
Quê hương là cầu tre nhỏ
mẹ về nón lá nghiêng che
Là hương hoa đồng cỏ nội
Bay trong giấc ngủ đêm hè
Quê hương là vòng tay ấm
Con nằm ngủ giữa mưa đêm
Quê hương là đêm trăng tỏ
Con về rợp bướm vàng bay
Quê hương là con diều biếc
Tuổi thơ con thả trên đồng
Quê hương là con đò nhỏ
Êm đềm khua nước ven sông
Hoa cau rụng trắng ngoài thềm
Quê hương là vàng hoa bí
Là hồng tím giậu mồng tơi
Là đỏ đoi bờ dâm bụt
Màu hoa sen trắng tinh khôi
Quê hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một mẹ thôi
Quê hương nếu ai không nhớ …
( Quê hương – Đỗ Trung Quân )

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau đi giải quyết từng câu hỏi.

Câu 1: Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
A. Lục bát
B. Tự do
C. thơ sáu chữ
D. Lục bát biến thể

Để xác định thể thơ, chúng ta cần xem xét số chữ trong mỗi câu thơ và cách gieo vần.
Các em hãy đếm số chữ trong từng câu thơ:
Câu 1: “Quê hương là gì hở mẹ?” – 6 chữ
Câu 2: “Mà cô giáo dạy phải yêu” – 6 chữ
Câu 3: “Quê hương là gì hở mẹ?” – 6 chữ
Câu 4: “ai đi xa cũng nhớ nhiều” – 6 chữ
Tiếp tục đếm, các em sẽ thấy phần lớn các câu thơ đều có 6 chữ. Tuy nhiên, cách gieo vần và nhịp điệu không hoàn toàn giống với thể thơ lục bát truyền thống hay thể thơ sáu chữ thuần túy. Thể thơ này có sự biến hóa linh hoạt, có những câu 7 chữ xen kẽ (ví dụ: “Quê hương là chùm khế ngọt”). Do đó, đây không phải là lục bát, cũng không hoàn toàn là thơ sáu chữ hay thơ tự do.

Đáp án đúng là: C. thơ sáu chữ. Tuy nhiên, cô xin bổ sung một chút, thể thơ ở đây là thể thơ sáu chữ biến thể, có sự linh hoạt trong nhịp điệu và số chữ ở một số câu. Nhưng trong các đáp án được đưa ra, C là gần đúng nhất với đặc điểm chủ yếu của bài thơ.

Câu 2: Xác định phương thức biểu đạt chính của bài thơ trên?
A. Tự sự
B. Miêu tả
C. Biểu cảm
D. Miêu tả kết hợp biểu cảm

Phương thức biểu đạt là cách thức mà người viết, người nói thể hiện nội dung và tình cảm của mình.
– Tự sự là kể lại một câu chuyện. Bài thơ này không có sự kiện hay cốt truyện.
– Miêu tả là vẽ ra hình ảnh, màu sắc, âm thanh của sự vật, hiện tượng. Bài thơ có miêu tả cảnh vật, con người quê hương.
– Biểu cảm là thể hiện tình cảm, cảm xúc của con người. Bài thơ này thể hiện rất rõ tình cảm yêu mến, gắn bó với quê hương.
– Miêu tả kết hợp biểu cảm là vừa vẽ ra hình ảnh, vừa bộc lộ tình cảm.

Trong bài thơ này, các hình ảnh quê hương (chùm khế ngọt, đường đi học, cầu tre, hoa đồng cỏ nội, vòng tay ấm, đêm trăng, con diều, con đò, các loài hoa…) đều được gợi ra để khơi gợi tình cảm yêu mến, gắn bó, nhớ nhung. Tình cảm là yếu tố nổi bật nhất. Do đó, phương thức biểu đạt chính là biểu cảm, có sự hỗ trợ của miêu tả để làm nổi bật tình cảm ấy.

Đáp án đúng là: C. Biểu cảm.

Câu 3: Cụm từ được nhắc đến nhiều nhất trong bài thơ là?
A. Quê Hương
B. con đò
C. chùm khế
D. diều biếc

Chúng ta hãy cùng đếm số lần xuất hiện của các cụm từ trong bài thơ:
– “Quê Hương”: 5 lần (cả cụm từ)
– “con đò”: 1 lần
– “chùm khế”: 1 lần
– “diều biếc”: 1 lần

Vậy, cụm từ “Quê Hương” được nhắc đến nhiều nhất.

Đáp án đúng là: A. Quê Hương

Câu 4: Tìm cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình thể hiện trong bài thơ có tình cảm gì?
A. Nỗi nhớ về tuổi thơ, sự hoài niệm về tuổi thơ
B. Tình yêu thiên nhiên
C. tình cảm yêu thương đất nước
D. tình cảm gia đình

Qua các hình ảnh được gợi ra như “chùm khế ngọt cho con trèo hái mỗi ngày”, “đường đi học”, “cầu tre nhỏ”, “con diều biếc tuổi thơ con thả trên đồng”, ta thấy nhân vật trữ tình đang hồi tưởng lại những kỷ niệm đẹp đẽ, gắn bó với tuổi thơ của mình tại quê hương. Các hình ảnh này mang đậm dấu ấn của tuổi thơ và sự gắn bó sâu sắc. Mặc dù bài thơ có nhắc đến “mẹ” và “vòng tay ấm”, nhưng trọng tâm không phải là tình cảm gia đình mà là tình cảm dành cho quê hương qua lăng kính tuổi thơ. Tình yêu thiên nhiên cũng có nhưng là một phần của quê hương. Tình yêu đất nước là khái niệm rộng hơn, ở đây chủ yếu là tình cảm với nơi mình sinh ra và lớn lên.

Đáp án đúng là: A. Nỗi nhớ về tuổi thơ, sự hoài niệm về tuổi thơ

Câu 5: Việc nhắc lại 2 lần câu tu từ “Quê hương là gì hả mẹ”? có tác dụng gì?
A. Nhấn mạnh sự da diết tình cảm lưu luyến của nhân vật chữu tình
B. Thể hiện sự nặng lòng của nhân vật chữu tình đối với quê hương
C. thể hiện sự thắc mắc của em bé vs nhân vật trữ tình
D. Ca ngợi vẻ đẹp quê hương của nhân vật trữ tình

Câu hỏi “Quê hương là gì hả mẹ?” được lặp lại ở đầu bài thơ. Đây là một câu hỏi tu từ, nó không thực sự mong đợi một lời giải đáp theo nghĩa đen.
– Việc đặt câu hỏi này cho thấy nhân vật trữ tình (có thể là một em bé hoặc một người đang nhìn quê hương qua góc nhìn trẻ thơ) đang băn khoăn, suy tư về ý nghĩa của quê hương.
– Tuy nhiên, sự lặp lại này lại mang một ý nghĩa sâu sắc hơn. Nó thể hiện sự trăn trở, tìm kiếm câu trả lời cho một điều gì đó vô cùng quan trọng và thiêng liêng. Qua đó, nhà thơ muốn nhấn mạnh rằng quê hương không chỉ là một khái niệm trừu tượng mà là cả một thế giới đầy yêu thương, gắn bó, được dệt nên từ những kỷ niệm, những hình ảnh gần gũi, thân thương. Sự lặp lại này làm cho tình cảm của nhân vật trữ tình đối với quê hương trở nên da diết, thấm thía hơn.

Các đáp án khác:
B. “Nặng lòng” là một cách diễn đạt khác của sự trăn trở, nhưng đáp án A diễn tả rõ hơn về sự da diết và lưu luyến.
C. Nếu “nhân vật chữu tình” là người lớn thì không thể là thắc mắc của em bé. Tuy nhiên, giọng thơ có nét ngây thơ của trẻ con. Nhưng mục đích chính của việc lặp lại câu này không chỉ là thắc mắc đơn thuần.
D. Ca ngợi vẻ đẹp quê hương là kết quả của bài thơ, chứ không phải tác dụng trực tiếp của việc lặp lại câu hỏi.

Đáp án đúng là: A. Nhấn mạnh sự da diết tình cảm lưu luyến của nhân vật chữu tình. Có thể hiểu “nhân vật chữu tình” ở đây là giọng thơ mang tâm trạng của một người đang yêu mến và gắn bó sâu sắc với quê hương.

Cô hy vọng với phần giải thích chi tiết này, các em đã hiểu bài và nắm vững kiến thức về bài thơ “Quê hương”. Hãy luôn yêu quý và giữ gìn quê hương của mình nhé!