Trước tiên, chúng ta sẽ đi vào phần Đọc – Hiểu. Các em hãy cùng đọc kỹ đoạn thơ sau đây:

Đây Tết của mẹ gói bánh chưng
Là bao hương vị đến thơm lừng
Quanh nồi bánh luộc từng câu chuyện
Ngọn lửa bếp chiều kể rưng rưng.
Đây Tết của mẹ nắm cây mùi
Trên nồi bánh luộc lẫn buồn vui
Chậu nước xôn xao vòng khói toả
Cuối năm gột sạch lớp bụi đời.
Đây Tết quê nhà của mẹ tôi
Góc vườn đốt lá khói xanh trời
Run run ngọn bấc chiều ren rét
Vẫn ẩm cội đào thắm cánh môi.
Đây Tết của mẹ đơn giản thôi
Dưa hành thịt mỡ biết bao đời
Đi xa nỗi nhớ về như thể
Thấy Tết quê hương mắt mẹ cười.
(Nguyễn Hữu Thịnh, Bước qua cánh đồng làng – NXB Hội Nhà văn, năm 2022)

Bây giờ, chúng ta sẽ lần lượt giải quyết từng câu hỏi nhé.

Câu 1 (0,5 điểm). Xác định thể thơ của đoạn thơ trên.

Để xác định thể thơ, chúng ta cần quan sát số tiếng trong mỗi câu thơ và cách gieo vần.

Quan sát đoạn thơ, ta thấy mỗi câu thơ đều có 7 tiếng.

Cách gieo vần: tiếng cuối của câu thứ nhất vần với tiếng cuối của câu thứ hai (chưng – lừng), tiếng cuối của câu thứ ba vần với tiếng cuối của câu thứ tư (chuyện – rưng). Cứ như vậy, vần được gieo ở các vị trí: 1-2, 3-4, 5-6, 7-8, v.v. Riêng câu thứ tư của mỗi khổ thơ lại có cách gieo vần tự do hơn.

Dựa vào đặc điểm này, ta có thể xác định thể thơ của đoạn thơ là thể thơ Thất ngôn bát cú (mỗi khổ có 8 câu, mỗi câu 7 tiếng) hoặc một biến thể của nó. Tuy nhiên, với cách ngắt khổ và vần như trong bài, nó rất giống với thể thơ Thất ngôn Đường luật hoặc một thể thơ tự do lấy cảm hứng từ đó với nhịp điệu 7 chữ. Nhưng xét theo cấu trúc chặt chẽ thông thường của Thất ngôn bát cú Đường luật thì đây có thể coi là một thể thơ tự do hoặc biến thể mang âm hưởng của thơ Đường.

Đáp án: Đoạn thơ trên được viết theo thể thơ Thất ngôn (bài thơ có 7 chữ trong mỗi câu). Các khổ thơ thường có 4 câu, cách gieo vần có nét tương đồng với thơ Đường luật (vần ở cuối câu 1, 2, 3, 4 và câu 5, 6, 7, 8). Tuy nhiên, với cấu trúc 4 câu/khổ và cách gieo vần linh hoạt, ta có thể xem đây là thể thơ 7 chữ có cách tân hoặc thơ tự do mang âm hưởng thất ngôn.

Câu 2 (0,5 điểm). Những hình ảnh nào trong bài thơ là đặc trưng Tết truyền thống của người Việt?

Tết truyền thống của người Việt gắn liền với rất nhiều hình ảnh quen thuộc. Các em hãy tìm trong bài thơ những hình ảnh nào gợi lên không khí và hoạt động ngày Tết nhé.

Trong đoạn thơ, chúng ta thấy các hình ảnh sau:

* “gói bánh chưng”: Đây là món ăn không thể thiếu trong ngày Tết cổ truyền của dân tộc.
* “nồi bánh luộc”: Hình ảnh gắn liền với quá trình làm bánh chưng, bánh tét.
* “cây mùi” (mùi ta): Thường được bà, mẹ hái để cắm vào bình hoa hoặc dùng để xông hơi, tắm rửa, mang ý nghĩa tẩy uế, đón chào năm mới.
* “Chậu nước xôn xao vòng khói toả”: Gợi hình ảnh bà/mẹ đun nước để chuẩn bị cho việc cúng bái, lau dọn nhà cửa đón Tết.
* “Góc vườn đốt lá khói xanh trời”: Hoạt động dọn dẹp cuối năm, đốt những lá cây khô, rác thải để chuẩn bị đón năm mới.
* “cội đào thắm cánh môi”: Hoa đào là biểu tượng của mùa xuân, của sự may mắn và tài lộc trong ngày Tết.
* “Dưa hành thịt mỡ”: Những món ăn quen thuộc trong mâm cỗ ngày Tết.

Đáp án: Những hình ảnh đặc trưng Tết truyền thống của người Việt trong bài thơ là: bánh chưng, nồi bánh luộc, cây mùi, chậu nước với khói toả, đốt lá ở góc vườn, cội đào thắm, dưa hành thịt mỡ.

Câu 3 (1,0 điểm). Cho biết và tác dụng của biện pháp tu từ trong hai câu sau:
“Run run ngọn bấc chiều ren rét
Vẫn ấm cội đào thắm cánh môi.”

Chúng ta cần phân tích hai câu thơ này và xem biện pháp tu từ nào được sử dụng, nó có tác dụng gì.

* Biện pháp tu từ: Ở câu thơ thứ nhất “Run run ngọn bấc chiều ren rét”, có biện pháp nhân hóa. Từ “run run” vốn chỉ hành động của con người (run vì lạnh) được gán cho “ngọn bấc” (ngọn đèn dầu).

* Tác dụng:
* Biện pháp nhân hóa “run run ngọn bấc” giúp khắc họa rõ nét cái lạnh se sắt của buổi chiều cuối năm. Ngọn bấc chập chờn, lay động như đang run rẩy vì giá rét, càng làm tăng thêm cảm giác rét mướt, buốt giá của không khí.
* Ở câu thơ thứ hai, “Vẫn ấm cội đào thắm cánh môi”, có biện pháp ẩn dụ. “Cánh môi” ở đây không chỉ đơn thuần là đôi môi của con người, mà nó được ẩn dụ để chỉ màu sắc tươi thắm, rạng rỡ, đầy sức sống của những cánh đào đang hé nở. Đồng thời, nó còn gợi liên tưởng đến sự ấm áp, nồng nàn, vẻ đẹp quyến rũ của mùa xuân đang đến.
* Sự đối lập giữa “run run ngọn bấc chiều ren rét” và “ấm cội đào thắm cánh môi” tạo nên hiệu quả nghệ thuật cao. Cái lạnh bên ngoài tương phản với sự ấm áp, rạng rỡ của thiên nhiên báo hiệu mùa xuân. Nó gợi lên một không khí Tết đang len lỏi, mang theo sự sống, niềm vui và hy vọng, xua tan đi cái giá rét của mùa đông.

Đáp án:

* Biện pháp tu từ: Nhân hóa (“Run run ngọn bấc”) và ẩn dụ (“thắm cánh môi”).

* Tác dụng:
* Nhân hóa “run run ngọn bấc” gợi hình ảnh ngọn đèn leo lét, chập chờn trong gió lạnh, khắc họa rõ nét cái rét mướt, buốt giá của buổi chiều cuối năm.
* Ẩn dụ “thắm cánh môi” chỉ màu sắc tươi tắn, rực rỡ của hoa đào, tượng trưng cho vẻ đẹp của mùa xuân, cho sức sống và sự tươi mới.
* Sự đối lập giữa cái lạnh bên ngoài và sắc đào ấm áp, rực rỡ ở hai câu thơ tạo hiệu quả tương phản, làm nổi bật sự hiện diện của mùa xuân, của niềm vui và hy vọng, xua tan đi cái giá rét của mùa đông, báo hiệu một cái Tết đang đến gần.

Câu 4 (1,0 điểm). Cho biết cảm xúc chủ đạo (xuyên suốt) của bài thơ

Khi đọc bài thơ, các em cảm nhận được điều gì về tâm trạng của nhân vật trữ tình, đặc biệt là khi nhắc đến mẹ và Tết?

Bài thơ là những dòng tâm tình về Tết, về người mẹ. Qua từng hình ảnh, chúng ta cảm nhận được một tình cảm sâu sắc, trìu mến.

* “bao hương vị đến thơm lừng”, “từng câu chuyện”, “kể rưng rưng”, “lẫn buồn vui”, “gột sạch lớp bụi đời”, “khói xanh trời”, “Run run ngọn bấc chiều ren rét”, “Vẫn ẩm cội đào thắm cánh môi”, “biết bao đời”, “nỗi nhớ về như thể”, “mắt mẹ cười”.

Những từ ngữ và hình ảnh này đều gợi lên một không khí Tết ấm áp, thân thương, đôi khi có chút hoài niệm, bâng khuâng. Đặc biệt, khi nhắc đến mẹ, đó là sự kính yêu, trân trọng, và cả một nỗi nhớ da diết khi đi xa.

Đáp án: Cảm xúc chủ đạo xuyên suốt bài thơ là tình yêu thương, sự trân trọng, kính yêu đối với người mẹ và tình yêu quê hương, nỗi nhớ quê nhà trong dịp Tết.

Câu 5 (1,0 điểm). Cho biết thông điệp được gửi gắm qua đoạn thơ trên.

Bài thơ muốn nói với chúng ta điều gì về ý nghĩa của Tết, về mẹ, về quê hương?

Đoạn thơ đã khắc họa những nét đẹp bình dị mà sâu sắc của Tết quê nhà, gắn liền với hình ảnh người mẹ tần tảo, chu đáo.

* Tết không chỉ là dịp lễ hội, mà còn là thời gian để gia đình sum họp, để con cái nhớ về công lao sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ.
* Những hoạt động chuẩn bị Tết, dù đơn giản, lại chứa đựng biết bao tình cảm yêu thương, những câu chuyện, những kỷ niệm.
* Nỗi nhớ quê hương, nhớ mẹ là một tình cảm thiêng liêng, luôn theo ta dù đi đâu, về đâu.
* Tình cảm gia đình, đặc biệt là tình mẹ con, là nền tảng vững chắc, là nguồn cội nuôi dưỡng tâm hồn mỗi người.

Đáp án: Thông điệp được gửi gắm qua đoạn thơ là: Tết là dịp để mỗi người con nhớ về cội nguồn, về gia đình, đặc biệt là nhớ về công ơn và tình yêu thương vô bờ bến của người mẹ. Dù đi đâu, xa cách đến đâu, hình ảnh Tết quê nhà và bóng dáng người mẹ vẫn luôn là điểm tựa tinh thần, là nguồn ký ức quý giá nuôi dưỡng tâm hồn ta.

—

Bây giờ, chúng ta sẽ chuyển sang phần VIẾT.

PHẦN II. VIẾT (6.0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm). Em hãy viết một đoạn văn nêu cảm nghĩ về bài thơ trên.

Để viết đoạn văn cảm nghĩ, các em cần:

1. Giới thiệu khái quát về bài thơ (tên tác giả, tên tác phẩm nếu có, nội dung chính).

2. Nêu cảm nhận của em về những hình ảnh, âm thanh, màu sắc trong bài thơ và cách tác giả thể hiện tình cảm.

3. Chỉ ra những nét đặc sắc hoặc ấn tượng sâu sắc nhất đối với em.

4. Khẳng định lại giá trị hoặc ý nghĩa của bài thơ.

Dàn ý gợi ý:

* Mở đoạn: Giới thiệu đoạn thơ của Nguyễn Hữu Thịnh, bài thơ vẽ nên bức tranh Tết đầy xúc động qua hình ảnh người mẹ.

* Thân đoạn:
* Cảm nhận về những hình ảnh quen thuộc của Tết (bánh chưng, cội đào, dưa hành thịt mỡ) – gợi không khí ấm áp, truyền thống.
* Tập trung vào hình ảnh người mẹ: sự tần tảo, hy sinh thầm lặng qua việc chuẩn bị Tết (“nắm cây mùi”, “nồi bánh luộc”, “gột sạch lớp bụi đời”).
* Cảm nhận về tình cảm của tác giả: yêu thương, kính trọng mẹ, nỗi nhớ quê hương da diết khi xa nhà.
* Nhận xét về ngôn ngữ, giọng thơ: giản dị, chân thành, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc.

* Kết đoạn: Khẳng định lại vẻ đẹp và ý nghĩa của bài thơ, đó là những rung cảm chân thành về Tết, về mẹ, về quê hương.

Bài làm tham khảo:

Đoạn thơ “Đây Tết của mẹ” của tác giả Nguyễn Hữu Thịnh đã vẽ nên một bức tranh Tết quê hương thật đỗi thân thương và ấm áp qua hình ảnh người mẹ tảo tần. Ngay từ những câu thơ đầu, không khí Tết đã hiện hữu với hương vị bánh chưng thơm lừng, tiếng mẹ kể chuyện bên nồi bánh luộc, ngọn lửa bếp chiều rực hồng. Những hình ảnh quen thuộc như cây mùi, chậu nước, góc vườn đốt lá, cội đào thắm đều gợi về một cái Tết truyền thống giản dị mà ý nghĩa. Qua đó, ta cảm nhận được sự chu đáo, hy sinh thầm lặng của người mẹ – người giữ lửa, người gieo mầm yêu thương cho gia đình trong mỗi độ xuân về. Giọng thơ thủ thỉ, trìu mến như lời tâm tình của người con xa quê, mang theo nỗi nhớ da diết về mẹ, về Tết quê hương. Đặc biệt, hình ảnh “Thấy Tết quê hương mắt mẹ cười” đã gói trọn tất cả tình yêu thương, sự đầm ấm, hạnh phúc mà mẹ dành cho con, cho gia đình. Đoạn thơ thực sự chạm đến trái tim người đọc bằng những rung cảm chân thành và sâu lắng về tình mẹ, nghĩa quê hương trong không khí thiêng liêng của ngày Tết.

Câu 2 (4,0 điểm). Viết bài văn nghị luận (khoảng 400 chữ) trình bày suy nghĩ của em về ý kiến: Tình yêu thương của mẹ chính là thứ tình cảm vô giá giúp con trưởng thành.

Đây là một đề bài nghị luận về một vấn đề xã hội, xoay quanh chủ đề tình yêu thương và sự trưởng thành. Chúng ta sẽ xây dựng bài văn theo cấu trúc 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.

Dàn ý chi tiết:

I. Mở bài:

1. Dẫn dắt: Giới thiệu về tình mẹ, khẳng định vị trí quan trọng của tình mẫu tử trong cuộc sống con người. Có thể bắt đầu bằng một câu nói, một hình ảnh quen thuộc về mẹ.

2. Nêu ý kiến: Khẳng định lại ý kiến đề bài: Tình yêu thương của mẹ chính là thứ tình cảm vô giá giúp con trưởng thành.

II. Thân bài:

1. Giải thích ý kiến:

* “Tình yêu thương của mẹ”: Là tình cảm sâu nặng, bao la, vô điều kiện mà người mẹ dành cho con, từ khi con còn trong bụng mẹ cho đến suốt cuộc đời.

* “Thứ tình cảm vô giá”: Khẳng định giá trị không thể đo đếm, không gì sánh bằng của tình mẹ. Nó quý hơn mọi của cải vật chất.

* “Giúp con trưởng thành”: Tình mẹ là yếu tố nền tảng, là động lực quan trọng để con người phát triển cả về thể chất, trí tuệ, nhân cách và tâm hồn. Trưởng thành ở đây bao gồm nhiều khía cạnh: lớn lên về tuổi tác, khôn lớn về nhận thức, vững vàng về bản lĩnh, hoàn thiện về đạo đức.

2. Bình luận, chứng minh:

* Tình yêu thương của mẹ là nền tảng cho sự phát triển thể chất: Sự chăm sóc, nuôi dưỡng từ bữa ăn, giấc ngủ, đến khi con ốm đau.

* Tình yêu thương của mẹ là điểm tựa tinh thần vững chắc:
* Khi con gặp khó khăn, thất bại: Tình mẹ là nguồn động viên, an ủi, giúp con đứng dậy sau vấp ngã.
* Khi con thành công: Tình mẹ là niềm vui, là sự sẻ chia vô điều kiện.

* Tình yêu thương của mẹ là bài học về đạo đức và nhân cách:
* Mẹ là tấm gương về sự hy sinh, lòng nhân ái, sự kiên nhẫn, đức hy sinh.
* Tình yêu mẹ dạy con biết yêu thương, sẻ chia với người khác.

* Tình yêu thương của mẹ là động lực để con vượt qua thử thách, chinh phục ước mơ: Sự tin tưởng, kỳ vọng của mẹ là nguồn sức mạnh thôi thúc con nỗ lực.

* Dẫn chứng (có thể là một ví dụ thực tế, một câu chuyện trong văn học, lịch sử hoặc tự thân): (Ví dụ: Bà Bưởi – bà Tấm trong truyện cổ tích, hay hình ảnh người mẹ tảo tần trong ca dao, tục ngữ Việt Nam; hoặc một câu chuyện về tấm lòng người mẹ mà em biết).

3. Mở rộng, phản đề (nếu có thể và cần thiết):

* Bên cạnh tình mẹ, con đường trưởng thành còn có sự góp sức của cha, thầy cô, bạn bè, xã hội. Tuy nhiên, tình mẹ vẫn giữ vai trò đặc biệt và nền tảng.
* Cũng có những trường hợp tình mẹ không trọn vẹn hoặc không đáp ứng được mong đợi, nhưng phần lớn, tình mẹ vẫn là điều quý giá.

III. Kết bài:

1. Khẳng định lại ý kiến: Tình yêu thương của mẹ thực sự là vô giá, là động lực to lớn giúp con người trưởng thành.

2. Rút ra bài học, lời khuyên:
* Đối với những người còn mẹ: Hãy biết trân trọng, yêu thương, báo hiếu công ơn mẹ.
* Nhắc nhở về trách nhiệm của con cái đối với cha mẹ.
* Liên hệ bản thân: Tự nhận thức về vai trò của tình mẹ trong cuộc sống của mình.

Bài làm tham khảo:

Trong cuộc đời mỗi con người, có biết bao nhiêu thứ tình cảm quý giá đã bồi đắp tâm hồn ta. Nhưng trên hết thảy, tình yêu thương của mẹ luôn chiếm một vị trí thiêng liêng và đặc biệt. Ngay từ thuở lọt lòng, ta đã được ôm ấp trong vòng tay mẹ, được nuôi dưỡng bằng dòng sữa mẹ, được nghe những lời ru ngọt ngào. Bởi lẽ đó, ý kiến “Tình yêu thương của mẹ chính là thứ tình cảm vô giá giúp con trưởng thành” hoàn toàn đúng đắn và sâu sắc.

Trước hết, tình yêu thương của mẹ là nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của con. Đó không chỉ là sự chăm sóc về vật chất, từ miếng ăn, giấc ngủ, đến việc bảo vệ con khỏi những nguy hiểm. Quan trọng hơn, tình mẹ là điểm tựa tinh thần vô giá. Khi con vấp ngã, mẹ là người dang tay đón lấy, an ủi, động viên con đứng dậy. Khi con thành công, mẹ là người chia sẻ niềm vui trọn vẹn nhất, không màng danh lợi. Chính sự yêu thương ấy đã nuôi dưỡng lòng tự tin, bản lĩnh giúp con vững bước trên đường đời.

Hơn thế nữa, tình yêu thương của mẹ còn là bài học đầu đời về đạo đức và nhân cách. Qua những lời khuyên, qua tấm gương hy sinh thầm lặng, người mẹ dạy con biết yêu thương, sẻ chia, biết quý trọng những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống. Chúng ta thấy hình ảnh người mẹ tảo tần, vất vả nuôi con khôn lớn, luôn đặt lợi ích của con lên trên hết. Bà mẹ trong ca dao Việt Nam với hình ảnh “Con ơi mẹ đã trọn đời thương con / Trọn đời máu mủ, trọn đời tim con” đã minh chứng cho sự hy sinh cao cả ấy. Nhờ tình yêu thương vô bờ bến của mẹ, con người học được cách đối nhân xử thế, trở thành những công dân có ích cho xã hội.

Tuy nhiên, trên hành trình trưởng thành, con người còn nhận được tình yêu thương từ nhiều nguồn khác như cha, thầy cô, bạn bè. Nhưng tình mẹ luôn giữ một vai trò đặc biệt, là sợi dây kết nối thiêng liêng, là điểm neo giữ tâm hồn con trước sóng gió cuộc đời. Để trưởng thành không chỉ là lớn lên về thể chất mà còn là khôn lớn về nhận thức, là có một trái tim nhân hậu và một tâm hồn đẹp.

Tóm lại, tình yêu thương của mẹ là món quà vô giá mà cuộc đời ban tặng. Nó không chỉ nuôi dưỡng thể chất mà còn hun đúc tâm hồn, định hình nhân cách và là động lực mạnh mẽ giúp con người vượt qua mọi khó khăn để trưởng thành. Vì vậy, mỗi chúng ta hãy luôn khắc ghi, trân trọng và đáp đền công ơn to lớn này bằng tất cả tấm lòng mình.

—
Các em thân mến, chúng ta vừa cùng nhau đi qua phần Đọc – Hiểu và phần Viết. Cô hy vọng những chia sẻ và bài tập này sẽ giúp các em nắm vững kiến thức và tự tin hơn trong học tập. Chúc các em luôn học tốt!