Kết quả của 1 phép lai có tỉ lệ kiểu hình là 9:3:3:1. Hãy xác định kiểu gen của …
Đề bài cho chúng ta biết: Kết quả của 1 phép lai có tỉ lệ kiểu hình là 9:3:3:1. Nhiệm vụ của chúng ta là xác định kiểu gen của phép lai này.
Để giải quyết bài toán này, chúng ta sẽ đi theo từng bước logic, bám sát kiến thức đã học trong sách giáo khoa.
Bước 1: Phân tích tỉ lệ kiểu hình đã cho.
Tỉ lệ 9:3:3:1 là một tỉ lệ rất đặc trưng mà chúng ta cần nhận biết. Hãy xem tỉ lệ này có thể được phân tích thành bao nhiêu nhóm tính trạng và tỉ lệ của mỗi nhóm là bao nhiêu.
Nếu chúng ta cộng các tỉ lệ này lại: 9 + 3 + 3 + 1 = 16. Điều này cho thấy phép lai này đang xét sự di truyền của 2 cặp tính trạng, mỗi cặp có 2 alen (một alen trội và một alen lặn).
Nếu chúng ta xét riêng từng cặp tính trạng, tỉ lệ của mỗi cặp sẽ là:
* Nhóm thứ nhất và thứ hai có tỉ lệ gộp là 9 + 3 = 12. Nhóm thứ ba và thứ tư có tỉ lệ gộp là 3 + 1 = 4. Tỉ lệ gộp này là 12:4, rút gọn lại là 3:1.
* Tương tự, nhóm thứ nhất và thứ ba có tỉ lệ gộp là 9 + 3 = 12. Nhóm thứ hai và thứ tư có tỉ lệ gộp là 3 + 1 = 4. Tỉ lệ gộp này cũng là 12:4, rút gọn lại là 3:1.
Vậy, tỉ lệ kiểu hình 9:3:3:1 có thể được phân tích thành hai tổ hợp tỉ lệ 3:1.
Bước 2: Liên hệ với quy luật di truyền của Menđen.
Trong các quy luật di truyền của Menđen, tỉ lệ kiểu hình 3:1 xuất hiện trong phép lai phân tích hoặc phép lai giữa hai cơ thể dị hợp tử về một cặp gen quy định một cặp tính trạng (P: Aa x Aa -> F1: 1AA : 2Aa : 1aa, tỉ lệ kiểu hình là 3 trội : 1 lặn).
Vì tỉ lệ 9:3:3:1 có thể phân tích thành hai tổ hợp tỉ lệ 3:1, điều này chứng tỏ phép lai này đang tuân theo quy luật di truyền của hai cặp tính trạng, và mỗi cặp tính trạng này di truyền độc lập với nhau. Quy luật đó chính là quy luật phân li độc lập của Menđen.
Bước 3: Xác định kiểu gen của bố mẹ dựa trên tỉ lệ kiểu hình.
Theo quy luật phân li độc lập, khi hai cặp tính trạng di truyền độc lập, để thu được tỉ lệ kiểu hình 9:3:3:1 ở đời con, thì bố và mẹ phải là những cơ thể dị hợp tử về cả hai cặp gen.
Cụ thể, nếu xét hai cặp tính trạng với các alen quy định là A, a và B, b, thì phép lai có tỉ lệ kiểu hình 9:3:3:1 sẽ là:
P: AaBb x AaBb
Tại sao lại như vậy?
Hãy xem xét phép lai AaBb x AaBb theo quy luật phân li độc lập:
* Cặp gen thứ nhất (A, a) có tỉ lệ kiểu hình 3:1.
* Cặp gen thứ hai (B, b) có tỉ lệ kiểu hình 3:1.
Khi hai cặp tính trạng này di truyền độc lập, tỉ lệ kiểu hình chung ở đời con sẽ là tích của tỉ lệ kiểu hình của từng cặp tính trạng:
Tỉ lệ kiểu hình = (Tỉ lệ kiểu hình của cặp A, a) x (Tỉ lệ kiểu hình của cặp B, b)
Trong đó:
* AaBb tạo ra các loại giao tử: AB, Ab, aB, ab với tỉ lệ bằng nhau (mỗi loại 1/4).
* Khi hai cơ thể bố và mẹ đều cho các loại giao tử này, ta có thể lập bảng Punnett để xác định kiểu gen và tỉ lệ kiểu hình ở đời con.
Bảng Punnett (minh họa):
| | AB | Ab | aB | ab |
| :—- | :——- | :——- | :——- | :——- |
| AB | AABB | AABb | AaBB | AaBb |
| Ab | AABb | AAbb | AaBb | Aabb |
| aB | AaBB | AaBb | aaBB | aaBb |
| ab | AaBb | Aabb | aaBb | aabb |
Từ bảng Punnett, ta có thể đếm số tổ hợp gen và xác định tỉ lệ kiểu hình:
* Kiểu hình trội cả hai tính trạng (ví dụ: quả tròn, ngọt): A_B_ (bao gồm AABB, AABb, AaBB, AaBb). Số tổ hợp gen là 9. Tỉ lệ: 9/16.
* Kiểu hình trội tính trạng thứ nhất, lặn tính trạng thứ hai (ví dụ: quả tròn, chua): A_bb (bao gồm AAbb, Aabb). Số tổ hợp gen là 3. Tỉ lệ: 3/16.
* Kiểu hình lặn tính trạng thứ nhất, trội tính trạng thứ hai (ví dụ: quả bầu dục, ngọt): aaB_ (bao gồm aaBB, aaBb). Số tổ hợp gen là 3. Tỉ lệ: 3/16.
* Kiểu hình lặn cả hai tính trạng (ví dụ: quả bầu dục, chua): aabb. Số tổ hợp gen là 1. Tỉ lệ: 1/16.
Như vậy, tỉ lệ kiểu hình thu được là 9:3:3:1.
Kết luận:
Dựa trên phân tích tỉ lệ kiểu hình 9:3:3:1 và áp dụng quy luật phân li độc lập của Menđen, chúng ta xác định được kiểu gen của phép lai trên là sự lai giữa hai cá thể dị hợp tử về cả hai cặp gen.
Nếu hai cặp tính trạng được quy định bởi hai cặp gen tương ứng là A, a và B, b, thì phép lai có kiểu gen là: AaBb x AaBb.
Cô hy vọng các em đã hiểu rõ từng bước giải bài tập này. Hãy nhớ rằng, chìa khóa để giải những bài toán di truyền là khả năng phân tích tỉ lệ và liên hệ nó với các quy luật di truyền đã học.
Các em về nhà làm thêm các bài tập tương tự để củng cố kiến thức nhé! Có gì chưa hiểu cứ mạnh dạn hỏi cô. Chúc các em học tốt!
Kết quả của 1 phép lai có tỉ lệ kiểu hình là 9:3:3:1 = ( 3:1 ) ( 3:1 )
ta có :
Aa × Aa → 3 A- : 1 aa
Bb × Bb → 3 B- : 1 bb
⇒ KG của phép lai là : AaBb × AaBb
P : AaBb × AaBb
G : AB , Ab , aB , ab AB , Ab , aB ,ab
F1 : TLKG : 1 AABB : 1 AAbb : 1 aaBB : 1 aabb : 4 AaBb
: 2 AABb : 2 AaBB : 2 Aabb : 2 aaBb
TLKH : 9 A-B- : 3 A-bb : 3 aaB- : 1 aabb
Xét tỉ lệ kiểu hình
\(9:3:3:1=(3:1)(3:1)\)
-> Hai cặp gen phân li độc lập
Gọi hai cặp gen lần lượt là A,a, B, b
Xét từng cặp gen
+ cặp 1:
Tỉ kệ kiều hình là 3:1 -> Kiểu gen P:Aa X Aa
+ cặp 2:
Tỉ kệ kiều hình là 3:1 -> Kiểu gen P: Bb x Bb
-> Kiểu gen P: AaBb x AaBb