Chào các em học sinh lớp 9 thân mến!

Hôm nay, cô sẽ cùng các em đi sâu vào một khái niệm rất quan trọng được đề cập trong văn bản “Bàn về đọc sách” của học giả Chu Quang Tiềm mà chúng ta đã học. Đó chính là khái niệm “lười suy nghĩ”. Đây là một “căn bệnh” tinh thần khá phổ biến và chúng ta cần hiểu rõ để phòng tránh.

Chúng ta sẽ cùng nhau phân tích từng bước để hiểu thấu đáo khái niệm này nhé.

Bước 1: “Lười suy nghĩ” là gì?

Trước hết, các em cần hiểu “lười suy nghĩ” không phải là lười biếng chân tay, không muốn làm việc. “Lười suy nghĩ” là trạng thái ngại vận động trí óc, né tránh việc tư duy sâu sắc, phân tích vấn đề một cách độc lập.

Nói một cách dễ hiểu, đó là thói quen chấp nhận kiến thức, thông tin một cách thụ động mà không hề trăn trở, đặt câu hỏi “Tại sao?”, “Như thế nào?”, “Điều này có đúng không?”. Người lười suy nghĩ thường muốn có câu trả lời sẵn, một công thức có sẵn để áp dụng ngay mà không cần tư duy tìm tòi.

Bước 2: Các biểu hiện của thói “lười suy nghĩ” trong việc đọc sách và học tập

Trong văn bản “Bàn về đọc sách”, tác giả Chu Quang Tiềm đã chỉ ra rất rõ những biểu hiện này. Dựa vào đó, chúng ta có thể hệ thống lại như sau:

1. Đọc sách chỉ cốt lấy số lượng:
Đây là biểu hiện rõ nhất. Nhiều bạn cho rằng đọc càng nhiều sách càng tốt, khoe rằng mình đã đọc hàng chục, hàng trăm cuốn. Nhưng thực chất, các bạn chỉ đọc lướt qua, đọc để biết cốt truyện một cách qua loa mà không hề suy ngẫm về ý nghĩa, bài học, hay nghệ thuật của tác phẩm. Tác giả gọi đây là kiểu đọc “tham nhiều mà không vụ sâu”. Kiến thức thu được từ cách đọc này rất hời hợt, mau quên, không đọng lại được gì.

2. Đọc sách không có sự lựa chọn, không có mục đích:
Người lười suy nghĩ thường thấy sách gì cũng đọc, không phân biệt sách hay, sách dở, sách cơ bản hay sách chuyên sâu. Việc đọc như vậy không có hệ thống, khiến cho kiến thức trong đầu trở thành một mớ hỗn độn, không giúp ích cho việc nâng cao học vấn và trau dồi phẩm chất.

3. Phụ thuộc hoàn toàn vào kiến thức của người khác:
Đây là một biểu hiện rất phổ biến trong học tập. Thay vì tự mình suy nghĩ, phân tích một bài văn, một bài toán, các em lại có thói quen tìm ngay đến sách giải, văn mẫu, hoặc các bài phân tích có sẵn trên mạng. Việc này làm cho bộ não của chúng ta trở nên thụ động, mất đi khả năng tư duy độc lập và sáng tạo. Các em chỉ là “cái thùng chứa” kiến thức của người khác chứ không biến kiến thức đó thành của mình được.

Bước 3: Tác hại của việc “lười suy nghĩ”

Thói quen này nếu không được khắc phục sẽ để lại những hậu quả nghiêm trọng:

– Về kiến thức: Kiến thức thu được sẽ nông cạn, hời hợt, không có nền tảng vững chắc. Các em sẽ không thể hiểu sâu bất cứ vấn đề gì.

– Về trí tuệ: Khả năng tư duy độc lập, phân tích, phản biện và sáng tạo sẽ dần bị thui chột. Trí óc cũng giống như cơ bắp, nếu không được rèn luyện thường xuyên sẽ trở nên yếu ớt.

– Về nhân cách: Người lười suy nghĩ dễ trở thành người ba phải, không có chính kiến riêng, dễ dàng bị người khác dẫn dắt, lôi kéo. Các em sẽ mất đi sự tự chủ trong cuộc sống.

Bước 4: Giải pháp để khắc phục thói “lười suy nghĩ”

Từ việc phân tích tác hại, chính học giả Chu Quang Tiềm trong bài “Bàn về đọc sách” đã gợi ý cho chúng ta giải pháp:

– Đọc phải có chọn lọc: “Đọc ít mà kĩ, hơn là đọc nhiều mà qua loa”. Phải chọn những cuốn sách thực sự có giá trị, những cuốn sách cơ bản trong lĩnh vực mình quan tâm.

– Đọc phải đi đôi với suy ngẫm: Vừa đọc vừa phải tư duy, đặt câu hỏi, liên hệ với thực tế, ghi chép lại những ý tưởng hay. Phải biến quá trình đọc thành một cuộc đối thoại giữa mình và tác giả.

– Phải có tinh thần chủ động trong học tập: Khi gặp một vấn đề khó, hãy cố gắng tự mình suy nghĩ, tìm tòi trước khi tìm đến sự trợ giúp. Hãy coi văn mẫu, sách giải là một nguồn tham khảo sau khi mình đã có những ý tưởng riêng.

Tổng kết:

Như vậy, “lười suy nghĩ” là một thói quen xấu, một “căn bệnh tinh thần” nguy hiểm, là rào cản lớn nhất trên con đường chiếm lĩnh tri thức và hoàn thiện bản thân. Cô hi vọng rằng, qua bài học này, các em sẽ luôn ý thức được việc phải rèn luyện cho mình một cái đầu biết tư duy, một tinh thần ham học hỏi, chủ động và sáng tạo, đúng như lời khuyên của học giả Chu Quang Tiềm.

Chúc các em học tốt