Đoạn thơ chúng ta sẽ phân tích là:
“Chuyện kể rằng: em, cô gái mở đường
Để cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương
Cho đoàn xe kịp giờ ra trận
Em đã lấy tình yêu Tố quốc của mình
Để thắp lên ngọn lửa
Đánh lạc hướng thù.
Hứng lấy luồng bom…”

Bây giờ, chúng ta sẽ lần lượt đi vào giải quyết từng câu hỏi.

a) Đoạn thơ trên giúp em liên tưởng đến những nhân vật nào và trong truyện “Ngữ văn 9” đã học trước đó?

Để trả lời câu hỏi này, các em cần đọc kỹ đoạn thơ và nhớ lại những bài học, những câu chuyện về các nhân vật đã được học trong chương trình Ngữ văn lớp 9.

* Bước 1: Phân tích nội dung đoạn thơ.
* Đoạn thơ kể về một “em, cô gái mở đường”.
* Hành động của cô gái: “lấy tình yêu Tố quốc của mình để thắp lên ngọn lửa đánh lạc hướng thù, hứng lấy luồng bom”.
* Mục đích của hành động: “cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương, cho đoàn xe kịp giờ ra trận”.
* Qua đây, ta thấy hình ảnh cô gái thật dũng cảm, hy sinh, yêu nước và có tinh thần trách nhiệm cao.

* Bước 2: Liên hệ với các nhân vật đã học.
* Nhớ lại những bài thơ, bài văn đã học về đề tài chiến tranh, về những người lính, những cô gái đã cống hiến tuổi xuân, hy sinh vì Tổ quốc.
* Trong chương trình lớp 9, có một nhân vật rất nổi bật với phẩm chất tương tự, đó là nhân vật nào các em nhỉ? À, đó chính là cô gái lái xe trong bài thơ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật.

* Bước 3: Giải thích sự liên tưởng.
* Cả hai nhân vật đều là những cô gái trẻ tuổi, làm nhiệm vụ nơi chiến trường ác liệt.
* Họ đều có chung tinh thần yêu nước cao cả, sẵn sàng hy sinh bản thân vì nhiệm vụ, vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.
* Nếu cô gái trong đoạn thơ “Khoảng trời và hố bom” dùng tình yêu Tố quốc để “thắp lên ngọn lửa đánh lạc hướng thù, hứng lấy luồng bom”, thì các cô gái lái xe trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” dũng cảm đối mặt với bom đạn, vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, đạn dược cho tiền tuyến.
* Sự hy sinh, dũng cảm của họ đều làm nên những con đường, những tuyến đường chiến lược, góp phần vào chiến thắng chung.

Vậy, đoạn thơ trên giúp em liên tưởng đến nhân vật cô gái lái xe trong bài thơ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật.

b) Xác định một biện pháp tu từ có trong đoạn thơ và cho biết tác dụng.

Chúng ta cùng xem xét lại đoạn thơ để tìm các biện pháp tu từ nhé.

* Bước 1: Đọc kỹ từng câu, từng chữ và tìm kiếm các biện pháp tu từ.
* “em, cô gái mở đường” – Đây là cách gọi thân mật, gần gũi.
* “Để cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương” – Ở đây, con đường được nhân hóa như một con người có thể bị “thương”.
* “Em đã lấy tình yêu Tố quốc của mình để thắp lên ngọn lửa” – Đây là một cách nói ẩn dụ, có thể xem xét thêm.
* “Đánh lạc hướng thù.”
* “Hứng lấy luồng bom…”

* Bước 2: Lựa chọn một biện pháp tu từ để phân tích.
Trong đoạn thơ này, biện pháp tu từ rõ nét và dễ nhận thấy nhất là nhân hóa.

* Bước 3: Xác định biện pháp tu từ.
Biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ là nhân hóa.

* Bước 4: Giải thích biện pháp tu từ đó được thể hiện ở đâu.
Biện pháp nhân hóa được thể hiện qua cụm từ: “Để cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương”.
Ở đây, “con đường” vốn là một vật vô tri, vô giác, nhưng được nhà thơ gán cho những đặc điểm của con người là có thể “bị thương”.

* Bước 5: Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ.
* Tác dụng của biện pháp nhân hóa “con đường đêm ấy khỏi bị thương”:
* Làm cho hình ảnh “con đường” trở nên sống động, gần gũi và thân thiết hơn với người đọc.
* Gợi tả được sự nguy hiểm, ác liệt của chiến tranh, nơi mà ngay cả con đường cũng có thể bị tàn phá, “tổn thương”.
* Tôn vinh hành động dũng cảm, hy sinh của cô gái. Cô đã bất chấp nguy hiểm, xả thân để bảo vệ con đường, để con đường không bị “thương”, để đoàn xe ra trận an toàn. Điều đó cho thấy ý thức trách nhiệm và tình yêu Tổ quốc sâu sắc của cô.
* Nâng cao giá trị của con đường, không chỉ là một lối đi mà còn là một yếu tố quan trọng trong chiến tranh, cần được bảo vệ.

Như vậy, biện pháp tu từ nhân hóa trong câu “Để cứu con đường đêm ấy khỏi bị thương” có tác dụng làm cho sự vật (con đường) trở nên sống động, gợi tả mức độ nguy hiểm của chiến tranh và làm nổi bật hành động cao cả, tình yêu Tố quốc của cô gái.

Các em thấy đó, chỉ với vài câu thơ ngắn ngủi, nhà thơ đã khắc họa thành công một hình tượng người con gái anh hùng, dũng cảm. Các em về nhà ôn lại bài nhé. Có câu hỏi gì thì cứ hỏi cô.