Chào các em, cô rất vui khi hôm nay chúng ta cùng nhau giải đáp một câu hỏi rất hay và là một trong những nội dung cốt lõi của phép biện chứng duy vật mà chúng ta đang học. Câu nói của V.I. Lênin: “Vận động là tuyệt đối, đứng im là tương đối” thoạt nghe có vẻ trừu tượng, nhưng thực ra lại rất gần gũi với cuộc sống. Chúng ta sẽ cùng nhau chứng minh nhận định này qua từng bước thật dễ hiểu nhé.

Để chứng minh, chúng ta cần làm rõ hai vế của nhận định: “vận động là tuyệt đối” và “đứng im là tương đối”.

Bước 1: Làm rõ khái niệm “Vận động” và “Đứng im” theo quan điểm triết học.

Trước hết, các em cần hiểu đúng hai khái niệm này trong môn GDCD của chúng ta. Nó không hoàn toàn giống với khái niệm vật lý thông thường.

Vận động: Trong triết học, Lênin định nghĩa vận động là mọi sự biến đổi nói chung. Nó không chỉ là sự di chuyển vị trí trong không gian (như xe chạy, người đi bộ) mà còn bao gồm cả:
– Vận động vật lý: sự thay đổi vị trí, sự giãn nở vì nhiệt, sự chuyển động của các hạt electron quanh hạt nhân.
– Vận động hóa học: sự phân giải, hóa hợp của các chất (ví dụ: sắt bị gỉ, củi cháy thành than).
– Vận động sinh học: sự trao đổi chất trong cơ thể sống, cây cối lớn lên, cơ thể già đi.
– Vận động xã hội: sự thay đổi của các hình thái kinh tế – xã hội, sự phát triển của khoa học kỹ thuật.

Đứng im: Là một trạng thái đặc biệt của vận động. Đó là sự vận động trong trạng thái cân bằng, ổn định, khi sự vật chưa có sự biến đổi rõ rệt về vị trí, hình dáng, kết cấu. Nó chỉ xảy ra trong một mối quan hệ nhất định.

Sau khi đã hiểu rõ khái niệm, chúng ta sẽ đi vào chứng minh.

Bước 2: Chứng minh “Vận động là tuyệt đối”.

Nói “vận động là tuyệt đối” có nghĩa là vận động là thuộc tính vốn có, là phương thức tồn tại của vật chất. Bất cứ đâu có vật chất, ở đó có vận động. Vận động là vĩnh viễn, không thể bị tiêu diệt hay tạo ra.

Chúng ta có thể thấy điều này qua các ví dụ:

– Trong tự nhiên: Không có bất kỳ sự vật, hiện tượng nào tồn tại mà không vận động. Ngay cả một hòn đá trông có vẻ “đứng im” thì thực chất các phân tử, nguyên tử cấu tạo nên nó vẫn đang không ngừng chuyển động. Bản thân hòn đá đó cũng đang vận động cùng Trái Đất quay quanh trục của nó và quay quanh Mặt Trời. Hệ Mặt Trời của chúng ta lại vận động trong dải Ngân Hà, và dải Ngân Hà cũng không đứng yên.

– Trong cơ thể sống: Một người đang ngủ say, tưởng như bất động. Nhưng bên trong cơ thể họ, tim vẫn đập, máu vẫn tuần hoàn, phổi vẫn hít thở, quá trình trao đổi chất vẫn diễn ra không ngừng nghỉ. Khi một sinh vật chết đi, sự sống kết thúc nhưng sự vận động không dừng lại; đó là quá trình phân hủy (một dạng vận động hóa học).

– Trong xã hội: Lịch sử xã hội loài người là một dòng chảy liên tục. Không có một chế độ xã hội nào tồn tại mãi mãi. Xã hội luôn biến đổi từ hình thái kinh tế – xã hội này sang hình thái kinh tế – xã hội khác tiến bộ hơn.

Từ các ví dụ trên, ta thấy rằng vận động gắn liền với vật chất, không thể tách rời. Mọi dạng vật chất đều tồn tại bằng cách vận động. Vì vậy, ta có thể khẳng định: Vận động là tuyệt đối.

Bước 3: Chứng minh “Đứng im là tương đối”.

Nói “đứng im là tương đối” có nghĩa là trạng thái đứng im chỉ là tạm thời, chỉ xảy ra trong một mối quan hệ nhất định và trong một hình thức vận động cụ thể mà thôi. Nó không phải là trạng thái vĩnh viễn, phổ biến.

Đây là phần rất thú vị và dễ hiểu qua ví dụ quen thuộc:

Hãy tưởng tượng em đang ngồi yên trên một chiếc xe buýt đang chạy.

– Trong mối quan hệ với chiếc xe buýt: So với cái ghế em ngồi, so với người ngồi bên cạnh, so với sàn xe… thì em đang đứng im. Đây là trạng thái cân bằng tạm thời của em trong hệ quy chiếu là chiếc xe.

– Trong mối quan hệ với mặt đường: So với hàng cây bên đường, so với cột đèn, so với người đi bộ… thì em đang vận động với vận tốc bằng vận tốc của chiếc xe.

Như vậy, cùng một lúc, em vừa “đứng im” (so với xe) lại vừa “vận động” (so với mặt đường). Trạng thái “đứng im” của em chỉ đúng trong một mối quan hệ cụ thể (với chiếc xe). Vì vậy, nó chỉ mang tính tương đối.

Một ví dụ khác: Quyển sách đặt trên bàn.
– So với cái bàn, nó đứng im.
– Nhưng cả quyển sách và cái bàn đều đang vận động cùng Trái Đất với vận tốc hàng nghìn km/h. Trạng thái đứng im của quyển sách so với cái bàn chỉ là biểu hiện của sự vận động trong cân bằng.

Do đó, đứng im chỉ là một khoảnh khắc, một trạng thái trong chuỗi vận động không ngừng của vật chất. Nó là tương đối, là tạm thời.

Bước 4: Kết luận.

Qua những phân tích và ví dụ trên, chúng ta đã chứng minh được nhận định của Lênin là hoàn toàn đúng đắn.

Vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất, nó diễn ra không ngừng, ở khắp mọi nơi, trong mọi sự vật, hiện tượng. Vì vậy, vận động là tuyệt đối.

Đứng im chỉ là một trạng thái đặc biệt của vận động, là sự vận động trong thăng bằng, chỉ biểu hiện trong một số mối quan hệ nhất định và chỉ là tạm thời. Vì vậy, đứng im là tương đối.

Hiểu được điều này giúp chúng ta có cái nhìn biện chứng, năng động khi xem xét mọi sự vật, hiện tượng trong cuộc sống, tránh được quan điểm cứng nhắc, siêu hình. Chúc các em học tốt