Trước tiên, cô trò mình sẽ đọc kỹ đoạn trích:

Lời ru ẩn nơi nào
Giữa mênh mang trời đất
Khi con vừa ra đời
Lời ru về mẹ hát
Lúc con nằm ấm áp
Lời ru là tấm chăn
Trong giấc ngủ êm đềm
Lời ru thành giấc mộng
Khi con vừa tỉnh giấc
Thì lời ru đi chơi
Lời ru xuống ruộng khoai
Ra bờ ao rau muống
Và khi con đến lớp
Lời ru ở cổng trường
Lời ru thành ngọn cỏ
Đón bước bàn chân con
Mai rồi con lớn khôn
Trên đường xa nắng gắt
Lời ru là bóng mát
Lúc con lên núi thẳm
Lời ru cũng gập ghềnh
Khi con ra biển rộng
Lời ru thành mênh mông.

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau đi trả lời hai câu hỏi mà đề bài đã đặt ra nhé.

1. Nội dung chính của đoạn trích trên?

Để xác định được nội dung chính, cô trò mình sẽ đi phân tích từng phần của đoạn trích.

* Quan sát các khổ thơ đầu: Các khổ thơ này miêu tả lời ru gắn liền với những khoảnh khắc đầu tiên của cuộc đời con người, từ lúc mới chào đời, khi con nằm ấm áp, trong giấc ngủ êm đềm. Lời ru ở đây được so sánh với “mẹ hát”, “tấm chăn”, “giấc mộng”, cho thấy lời ru mang đến sự vỗ về, yêu thương, ấm áp và những ước mơ đẹp đẽ cho con.

* Quan sát các khổ thơ tiếp theo: Khi con lớn hơn, đi học, lời ru vẫn theo con. Nó “đi chơi” cùng con, xuống “ruộng khoai”, “bờ ao rau muống”, rồi ở “cổng trường” và trở thành “ngọn cỏ” đón bước chân con. Điều này cho thấy lời ru không chỉ ở trong gia đình mà còn lan tỏa ra cuộc sống, gắn bó với mọi hoạt động của con.

* Quan sát các khổ thơ cuối: Khi con “lớn khôn”, “trên đường xa nắng gắt”, lời ru trở thành “bóng mát”. Khi con “lên núi thẳm”, lời ru “gập ghềnh”. Khi con “ra biển rộng”, lời ru “mênh mông”. Những hình ảnh này cho thấy lời ru luôn đồng hành, nâng đỡ, cổ vũ và là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn cho con trên mọi nẻo đường, dù khó khăn hay rộng lớn.

Từ những phân tích trên, chúng ta có thể thấy, xuyên suốt đoạn trích, lời ru luôn hiện hữu, gắn bó mật thiết với cuộc đời con người từ khi còn bé thơ cho đến khi trưởng thành. Lời ru mang ý nghĩa chở che, vỗ về, đồng hành và là nguồn động viên tinh thần vô giá.

Vậy, nội dung chính của đoạn trích là: Lời ru theo sát, đồng hành và nâng đỡ con người trong suốt hành trình trưởng thành, mang đến tình yêu thương, sự chở che và sức mạnh tinh thần.

2. Đoạn trích trên có sử dụng điệp ngữ ở những từ ngữ nào, cho biết dạng điệp ngữ?

Bây giờ, cô trò mình sẽ cùng nhau tìm những từ ngữ được lặp lại để tạo nên âm hưởng và ý nghĩa cho đoạn trích.

Chúng ta hãy đọc lại một lần nữa và chú ý đến những từ ngữ xuất hiện nhiều lần:

Lời ru ẩn nơi nào
Giữa mênh mang trời đất
Khi con vừa ra đời
Lời ru về mẹ hát
Lúc con nằm ấm áp
Lời ru là tấm chăn
Trong giấc ngủ êm đềm
Lời ru thành giấc mộng
Khi con vừa tỉnh giấc
Thì lời ru đi chơi
Lời ru xuống ruộng khoai
Ra bờ ao rau muống
Và khi con đến lớp
Lời ru ở cổng trường
Lời ru thành ngọn cỏ
Đón bước bàn chân con
Mai rồi con lớn khôn
Trên đường xa nắng gắt
Lời ru là bóng mát
Lúc con lên núi thẳm
Lời ru cũng gập ghềnh
Khi con ra biển rộng
Lời ru thành mênh mông.

Các em thấy đấy, từ “Lời ru” đã được lặp đi lặp lại rất nhiều lần trong đoạn trích.

* Ta thấy từ “Lời ru” được lặp lại ở đầu các dòng thơ hoặc ở giữa các dòng thơ, trong nhiều câu khác nhau. Ví dụ: “Lời ru về mẹ hát”, “Lời ru là tấm chăn”, “Lời ru thành giấc mộng”, “Lời ru đi chơi”, “Lời ru xuống ruộng khoai”, “Lời ru ở cổng trường”, “Lời ru thành ngọn cỏ”, “Lời ru là bóng mát”, “Lời ru cũng gập ghềnh”, “Lời ru thành mênh mông”.

Đây là dạng điệp ngữ cách quãng. Điệp ngữ cách quãng là kiểu lặp lại một từ hoặc cụm từ ở các vị trí khác nhau trong câu, trong khổ thơ, không nhất thiết phải liền nhau, nhằm nhấn mạnh ý nghĩa, tạo nhịp điệu và cảm xúc cho bài thơ.

Ngoài ra, chúng ta còn thấy sự lặp lại của từ “con”: “Khi con vừa ra đời”, “Lúc con nằm ấm áp”, “Khi con vừa tỉnh giấc”, “Và khi con đến lớp”, “Đón bước bàn chân con“, “Mai rồi con lớn khôn”, “Khi con lên núi thẳm”, “Khi con ra biển rộng”.

Từ “con” này cũng là một dạng điệp ngữ cách quãng.

Và nếu tinh ý hơn, chúng ta còn thấy các cụm từ chỉ trạng thái, hoàn cảnh của con người như: “Khi con vừa ra đời”, “Lúc con nằm ấm áp”, “Trong giấc ngủ êm đềm”, “Khi con vừa tỉnh giấc”, “Và khi con đến lớp”, “Mai rồi con lớn khôn”, “Trên đường xa nắng gắt”, “Lúc con lên núi thẳm”, “Khi con ra biển rộng”. Các cụm từ này tuy không phải là điệp ngữ theo nghĩa hẹp của một từ hay một cụm từ được lặp y nguyên, nhưng chúng cùng mang ý nghĩa là các giai đoạn, các hoàn cảnh khác nhau trong cuộc đời con người, và lời ru đều xuất hiện trong từng hoàn cảnh đó.

Vậy, chúng ta xác định được các từ ngữ sử dụng điệp ngữ là “Lời ru” và “con”. Cả hai đều là dạng điệp ngữ cách quãng.

Cô hy vọng rằng bài học hôm nay đã giúp các em hiểu rõ hơn về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích này. Hãy luôn ghi nhớ rằng, lời ru thiêng liêng của mẹ, của bà, của những người thân yêu sẽ luôn là hành trang quý báu theo chúng ta trên mọi bước đường đời.

Chúc các em học tốt!