LÚA DỰ(trích)(Tóm tắt phần đầu: Bà Chiu chuẩn bị cơm cúng giỗ với lúa dự, một gi…
LÚA DỰ
(trích)
(Tóm tắt phần đầu: Bà Chiu chuẩn bị cơm cúng giỗ với lúa dự, một giống lúa cổ truyền của nhà họ Phương, được bà gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trong bà là sự tiếc nuối khi Tỉnh và vợ – con trai và con dâu của bà xa dần những giá trị cũ, cùng khao khát âm thầm truyền lại câu chuyện về lúa dự…)
Vợ Tỉnh đi vào bếp, đầu chụp nón, mặt khẩu trang, đeo găng tay vải chống nóng to tổ chảng, gạt vèo đống tro còn ấm sực trên vung ra, nhấc bổng cái nồi lên ném ịch vào rế, nhanh như cắt, chị bưng vội nồi cơm lên hiên nhà, để trước quạt điện cho nó thổi sạch các loại tro trấu rơm rác bám quanh nồi rế. Chị lẳng đôi găng tay vào góc cửa, gọi thằng Muỗm cầm ba bát con với muôi nhựa ra cho mẹ. Bà Chiu cầm đôi đũa chìa theo sau, chưa kịp giơ ra đã thấy thằng Muỗm cầm muôi tới. Vợ Tỉnh xúc nhanh ba bát cơm cúng rồi đứng lên. Quạt điện thổi mạnh vậy, nó làm nhanh thế kia, không biết có tí mùi cơm mùi khói nào kịp đậu vào mũi nó không (….)
“Cơm thơm quá chồng ạ”.
“Năm nào chả ăn”.
“Em biết đâu, quen ăn bánh mì với thịt cho khỏi béo, ai để ý gì cơm”.
“Lâu quá con không được ăn cơm gạo của bà”.
“Đấy trưa nay phần con cả xoong. Ăn nốt lần này nữa thôi”.
“Ơ kìa, đã xin ý kiến mẹ đâu”.
“Có mình anh, không cho anh thì cho ai mà anh phải lo”.
Nghe ba người nhà Tỉnh nói chuyện với nhau, bà Chiu kéo vạt áo lau mắt, chống tay vào đôi đũa chìa chậm chạp đứng lên.
[…]
“Bu này, con định nay mai mời bu lên nhà con ở cho chúng con tiện chăm sóc, chứ già cả rồi”. Bà Chiu váng đầu mất một lúc mới định thần lại, cố để giọng mình không lắp bắp, “Vậy còn…”. “Con đã xem thầy các kiểu rồi, nếu bu đồng ý chúng con đưa cả ban thờ các cụ lên, sau này là thằng Muỗm thờ, sớm muộn rồi cũng thế”. “Tôi còn sống mà”. “Bu ở với con thì thờ cúng với con chứ sao”. “Nhà cửa ruộng vườn của tôi để cỏ mọc a”. Con dâu bà nói chen ngang. “Bu không cần lo, chúng con đang tính xây chỗ này thành khu biệt thự nghỉ dưỡng, mất vài năm là xong, sẽ có một khu riêng cho gia đình mình sinh hoạt, khi ấy con lại đưa các cụ về đất này thờ cúng, vẫn là đất hương hoả nhà mình, ai dám bỏ đi. Bu thích ở phố với chúng con thì ở, không thích thì về đây con thuê người chăm sóc tử tế”. “Vậy còn ruộng lúa dự của tôi”. “Ôi trời, giờ có nhiều loại lúa gạo ngon lắm bu ơi, con đã xin xã cho dồn đổi mấy thửa ruộng nhà mình về sát thổ này để làm mô hình lúa cá, sân vườn, hồ nước sinh thái cho khu nghỉ dưỡng, sau này nó đẻ ra cả đống tiền, con mua cho bu các thứ gạo ngon nhất thế giới, ngon gấp trăm lần lúa dự của bu ấy chứ”…
Bà Chiu không nghe thêm được chữ nào nữa. Đầu óc đóng băng lại. Lưỡi tê cứng. Nắng đổ lên cây rơm trước nhà một gáo nước màu cam đỏ. Cây rơm lúa dự vừa thơm vừa mặn vừa đắng, chơ vơ như giọt nước đóng bánh trên khoé mắt người già.
(Vũ Thanh Lịch, in trong Truyện ngắn đặc sắc 2023, NXB Văn Học, 2023, tr.92-105)
Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật bà Chiu trong văn bản trên
Các bạn giúp mình với ạ
***
Diễn biến tâm trạng của nhân vật bà Chiu trong đoạn trích là một hành trình đầy xót xa, chất chứa nỗi đau mất mát và sự tuyệt vọng trước những giá trị truyền thống đang dần bị chối bỏ. Mở đầu, bà Chiu là hiện thân của nỗi trăn trở, tiếc nuối khi cẩn trọng gìn giữ hạt lúa dự cổ truyền, thể hiện khao khát truyền lại cội nguồn cho thế hệ sau.
Khi chứng kiến con dâu hối hả, qua loa trong việc chuẩn bị cơm cúng, cùng những lời nói vô tâm, xem nhẹ giá trị của hạt gạo “ăn nốt lần này nữa thôi“, bà đã cảm thấy nỗi hụt hẫng, bị gạt ra ngoài lề. Nỗi đau này càng sâu sắc khi bà phải “kéo vạt áo lau mắt“, biểu lộ sự bất lực và xót xa tột cùng. Đỉnh điểm của bi kịch là khi con cái đưa ra ý định đưa bà lên phố, dời ban thờ tổ tiên và biến ruộng lúa dự thành khu nghỉ dưỡng. Bà Chiu từ chỗ “váng đầu mất một lúc mới định thần lại“, cố gắng níu giữ những giá trị xưa cũ qua câu hỏi “Vậy còn ruộng lúa dự của tôi“, đã hoàn toàn suy sụp khi bị dập tắt phũ phàng bằng lời lẽ thực dụng, coi thường “ngon gấp trăm lần lúa dự của bu“. Cuối cùng, bà rơi vào trạng thái “đầu óc đóng băng lại. Lưỡi tê cứng“, đánh dấu sự tê liệt, tuyệt vọng cùng cực khi chứng kiến cội nguồn, di sản tinh thần của mình bị chối bỏ không thương tiếc. Tâm trạng bà là tiếng lòng tan vỡ, cô đơn của một thế hệ trước những biến động mạnh mẽ của thời đại, là lời cảnh báo về sự đoạn tuyệt giữa con người với truyền thống.
Câu 1. Chỉ ra 01 lời độc thoại có trong văn bản
– Lời độc thoại của bà Chiu: “Tôi còn sống mà”. Đây là tiếng nói bật ra từ nội tâm, thể hiện sự đau xót khi con cái muốn đưa cả bàn thờ tổ tiên đi mà chưa nghĩ đến cảm xúc của bà.
Câu 2. Thành phần biệt lập trong câu
– Câu: “Ôi trời, giờ có nhiều loại lúa gạo ngon lắm bu ơi”.
– Thành phần biệt lập: “Ôi trời” → đây là thành phần cảm thán, bộc lộ cảm xúc bất ngờ, ngạc nhiên.
Câu 3. Nhận xét về nhân vật người con dâu
– Qua chi tiết miêu tả hành động: nhanh nhẹn, gọn gàng, có phần thực dụng.
– Người con dâu coi trọng sự tiện lợi, sạch sẽ, hiện đại (dùng khẩu trang, găng tay, quạt điện).
-Tuy nhiên, hành động ấy cũng cho thấy sự xa cách với truyền thống, thiếu sự trân trọng đối với giá trị cũ (cơm nấu bằng rơm, tro trấu)
Câu 4. Ý nghĩa của chi tiết lúa dự
– Biểu tượng truyền thống: Lúa dự là giống lúa cổ truyền, gắn với ký ức, văn hóa, hương hỏa của gia đình.
– Sự đối lập: Một bên là bà Chiu cố giữ gìn, một bên là thế hệ trẻ muốn bỏ đi để chạy theo lợi ích kinh tế.
– Ý nghĩa nhân văn: Lúa dự tượng trưng cho sự gắn bó với cội nguồn, cho nỗi lo mất mát giá trị truyền thống trong đời sống hiện đại.
Câu 5. Bài học cho thế hệ trẻ ngày nay
Văn bản nhắc nhở thế hệ trẻ phải biết trân trọng và gìn giữ những giá trị truyền thống của dân tộc, gia đình, quê hương. Trong đời sống hiện đại, dù có nhiều tiện nghi mới, chúng ta vẫn cần giữ lại những nét văn hóa, phong tục, sản vật truyền thống để không bị mất đi bản sắc. Đây là trách nhiệm đối với quá khứ và cũng là nền tảng cho tương lai.