Câu 1 (trang 17, SGK Ngữ văn 7, tập 1)

So sánh các câu trong từng cặp câu dưới đây và nhận xét về tác dụng của việc mở rộng trạng ngữ của câu bằng cụm từ:

Chúng ta sẽ cùng nhau xem xét từng cặp câu một để thấy rõ sự khác biệt và tác dụng của việc mở rộng trạng ngữ nhé.

a.

• – Hôm qua, nước bắt đầu dâng lên nhanh hơn.
• – Suốt từ chiều hôm qua, nước bắt đầu dâng lên nhanh hơn
  (Nguyễn Quang Thiều, Bầy chim chìa vôi)

Phân tích:

Ở câu thứ nhất, trạng ngữ là “Hôm qua”. Đây là một trạng ngữ chỉ thời gian rất chung chung.

Ở câu thứ hai, trạng ngữ đã được mở rộng thành “Suốt từ chiều hôm qua”. Cụm từ này cụ thể hóa thời gian hơn, cho biết sự việc bắt đầu diễn ra từ một khoảng thời gian cụ thể trong ngày hôm qua.

Tác dụng:

Việc mở rộng trạng ngữ “Hôm qua” thành “Suốt từ chiều hôm qua” giúp xác định rõ hơn thời điểm bắt đầu của sự kiện nước dâng. Nó làm cho hình ảnh miêu tả trở nên chi tiết, cụ thể và sinh động hơn, giúp người đọc hình dung rõ hơn về diễn biến của sự việc.

b.

• – Trong gian phòng, những bức tranh của thí sinh treo kín bốn bức tường.
• – Trong gian phòng lớn tràn ngập ánh sáng, những bức tranh của thí sinh treo kín bốn bức tường.
  (Tạ Duy Anh, Bức tranh của em gái tôi)

Phân tích:

Câu đầu tiên có trạng ngữ là “Trong gian phòng”, chỉ chung chung về không gian.

Câu thứ hai mở rộng trạng ngữ thành “Trong gian phòng lớn tràn ngập ánh sáng”. Cụm từ này không chỉ xác định không gian mà còn bổ sung thêm các chi tiết miêu tả về không gian đó: đó là một gian phòng “lớn” và “tràn ngập ánh sáng”.

Tác dụng:

Việc mở rộng trạng ngữ “Trong gian phòng” thành “Trong gian phòng lớn tràn ngập ánh sáng” giúp phác họa rõ nét hơn không gian diễn ra sự việc. Chúng ta có thể hình dung ra một không gian rộng rãi, thoáng đãng và tươi sáng, làm nổi bật vẻ đẹp và sự phong phú của những bức tranh được trưng bày.

c.

• – Thế mà qua một đêm, trời bỗng đổi gió bấc, rồi cái lạnh ở đâu đến làm cho người ta tưởng đang ở giữa mùa đông rét mướt.
• – Thế mà qua một đêm mưa rào, trời bỗng đổi gió bấc, rồi cái lạnh ở đâu đến làm cho người ta tưởng đang ở giữa mùa đông rét mướt.
  (Thạch Lam, Gió lạnh đầu mùa)

Phân tích:

Ở câu đầu, trạng ngữ là “qua một đêm”, chỉ chung chung về thời gian.

Ở câu sau, trạng ngữ đã được mở rộng thành “qua một đêm mưa rào”. Việc thêm chi tiết “mưa rào” vào trạng ngữ làm cho khung cảnh trở nên cụ thể hơn.

Tác dụng:

Việc mở rộng trạng ngữ “qua một đêm” thành “qua một đêm mưa rào” đã làm rõ hơn nguyên nhân dẫn đến sự thay đổi đột ngột của thời tiết. Cơn mưa rào đêm qua chính là điều kiện, là khởi đầu cho cơn gió bấc lạnh lẽo ập đến sau đó. Điều này làm cho sự chuyển biến của thời tiết trở nên hợp lý và có căn cứ hơn, đồng thời tạo nên một bức tranh thiên nhiên sinh động và có chiều sâu.

d.

• – Trên nóc một lô cốt, người phụ nữ trẻ đang phơi thóc.
• – Trên nóc một lô cốt cũ kề bên một xóm nhỏ, người phụ nữ trẻ đang phơi thóc.
  (Trần Hoài Dương, Miền xanh thẳm).

Phân tích:

Câu thứ nhất có trạng ngữ là “Trên nóc một lô cốt”, xác định vị trí.

Câu thứ hai mở rộng trạng ngữ thành “Trên nóc một lô cốt cũ kề bên một xóm nhỏ”. Trạng ngữ này không chỉ xác định vị trí mà còn bổ sung các chi tiết miêu tả về “lô cốt” (cũ) và mối quan hệ của nó với môi trường xung quanh (kề bên một xóm nhỏ).

Tác dụng:

Việc mở rộng trạng ngữ “Trên nóc một lô cốt” thành “Trên nóc một lô cốt cũ kề bên một xóm nhỏ” giúp xây dựng một không gian hiện thực và cụ thể hơn. Chúng ta hình dung ra một cảnh tượng quen thuộc, gần gũi và mang đậm dấu ấn thời gian. Cụm từ “kề bên một xóm nhỏ” còn gợi lên sự liên kết giữa nơi làm việc của người phụ nữ và cuộc sống của cộng đồng xung quanh, làm cho bức tranh thêm phần ý nghĩa.

Nhận xét chung về tác dụng của việc mở rộng trạng ngữ của câu bằng cụm từ:

Qua việc phân tích các cặp câu trên, chúng ta có thể rút ra những tác dụng quan trọng của việc mở rộng trạng ngữ bằng cụm từ như sau:

• Làm cho nội dung của câu được cụ thể, chi tiết và sinh động hơn. Thay vì những thông tin chung chung, việc mở rộng trạng ngữ giúp người đọc hình dung rõ nét hơn về thời gian, không gian, nguyên nhân, mục đích hoặc phương tiện diễn ra hành động.
• Làm cho câu văn giàu hình ảnh và biểu cảm hơn. Các chi tiết được bổ sung vào trạng ngữ thường mang tính miêu tả, giúp vẽ nên những bức tranh cụ thể, sống động trong tâm trí người đọc.
• Làm rõ hơn mối quan hệ giữa các sự vật, hiện tượng trong câu, đặc biệt là mối quan hệ về thời gian, không gian hoặc nguyên nhân – kết quả.
• Góp phần tạo nên giọng văn, phong cách riêng của tác giả, thể hiện sự quan sát tinh tế và khả năng sử dụng ngôn ngữ điêu luyện.

Các em thấy không, chỉ cần thêm một vài từ ngữ vào trạng ngữ thôi mà câu văn đã trở nên hay hơn, ý nghĩa hơn rất nhiều đúng không nào? Đây là một kỹ năng rất hữu ích khi các em làm bài tập làm văn, đặc biệt là khi miêu tả cảnh vật, sự việc hay tâm trạng.

Các em hãy ghi nhớ những điều này nhé. Nếu có câu hỏi nào, các em cứ mạnh dạn hỏi thầy/cô.