: Một lò xo có chiều dài tự nhiên l0, được treo vào điểm cố định O. Nếu treo
vào…
vào lò xo vật 100g thì chiều dài của lò xo là 31cm, treo thêm vật m2 = 200g thì
chiều dài của lò xo là 33cm. Tìm độ cứng và độ dài tự nhiên của lò xo, g = 9,8m/s2
,
bỏ qua khối lượng lò xo.
Chúng ta có một lò xo có chiều dài tự nhiên là \(l_0\).
Khi treo vật thứ nhất có khối lượng \(m_1 = 100g\) vào lò xo, chiều dài của lò xo là \(l_1 = 31cm\).
Khi treo thêm vật thứ hai có khối lượng \(m_2 = 200g\) vào lò xo (tức là tổng khối lượng treo vào lò xo bây giờ là \(m_1 + m_2\)), chiều dài của lò xo là \(l_2 = 33cm\).
Chúng ta cần tìm độ cứng \(k\) của lò xo và chiều dài tự nhiên \(l_0\) của nó.
Cho \(g = 9,8 m/s^2\). Khối lượng lò xo không đáng kể.
Thầy nhắc lại một chút về kiến thức đã học.
Định luật Hooke phát biểu rằng: Trong giới hạn đàn hồi, độ lớn của lực đàn hồi tác dụng vào vật tỉ lệ thuận với độ biến dạng của lò xo.
Công thức của định luật Hooke là: \(F_{đh} = k \Delta l\)
Trong đó:
\(F_{đh}\) là độ lớn của lực đàn hồi.
\(k\) là độ cứng của lò xo, đơn vị là N/m.
\(\Delta l\) là độ biến dạng của lò xo (độ dài của lò xo khi biến dạng trừ đi chiều dài tự nhiên của nó), đơn vị là mét (m).
Bây giờ, chúng ta cùng phân tích bài toán theo từng trường hợp:
Trường hợp 1: Treo vật thứ nhất vào lò xo.
Khi treo vật \(m_1\), lò xo bị giãn ra. Lực đàn hồi của lò xo cân bằng với trọng lực của vật \(m_1\).
Trước hết, chúng ta cần đổi đơn vị khối lượng sang kilogam (kg):
\(m_1 = 100g = 0,1kg\).
Trọng lực tác dụng lên vật \(m_1\) là:
\(P_1 = m_1 g\)
Độ biến dạng của lò xo trong trường hợp này là:
\(\Delta l_1 = l_1 – l_0\)
Ở đây, \(l_1\) là chiều dài của lò xo khi có vật \(m_1\) và \(l_0\) là chiều dài tự nhiên.
Theo định luật Hooke, ta có:
\(F_{đh1} = k \Delta l_1 = k (l_1 – l_0)\)
Vì lực đàn hồi cân bằng với trọng lực:
\(P_1 = F_{đh1}\)
\(m_1 g = k (l_1 – l_0)\) (1)
Trường hợp 2: Treo thêm vật thứ hai vào lò xo.
Khi treo thêm vật \(m_2\), tổng khối lượng bây giờ là \(m_1 + m_2\).
Khối lượng \(m_2 = 200g = 0,2kg\).
Tổng khối lượng là: \(M = m_1 + m_2 = 0,1kg + 0,2kg = 0,3kg\).
Trọng lực tác dụng lên tổng khối lượng này là:
\(P_2 = (m_1 + m_2) g\)
Chiều dài của lò xo lúc này là \(l_2 = 33cm\).
Độ biến dạng của lò xo trong trường hợp này là:
\(\Delta l_2 = l_2 – l_0\)
Theo định luật Hooke, ta có:
\(F_{đh2} = k \Delta l_2 = k (l_2 – l_0)\)
Vì lực đàn hồi cân bằng với trọng lực tổng cộng:
\(P_2 = F_{đh2}\)
\((m_1 + m_2) g = k (l_2 – l_0)\) (2)
Bây giờ chúng ta có một hệ hai phương trình với hai ẩn là \(k\) và \(l_0\).
Trước khi thay số, chúng ta cần đổi các đơn vị chiều dài sang mét (m):
\(l_1 = 31cm = 0,31m\)
\(l_2 = 33cm = 0,33m\)
Thay các giá trị vào phương trình (1) và (2):
Từ (1): \(0,1 \times 9,8 = k (0,31 – l_0)\)
\(0,98 = k (0,31 – l_0)\) (1′)
Từ (2): \(0,3 \times 9,8 = k (0,33 – l_0)\)
\(2,94 = k (0,33 – l_0)\) (2′)
Chúng ta có thể giải hệ phương trình này bằng cách chia vế theo vế hoặc biến đổi đại số. Thầy sẽ dùng phương pháp chia vế cho vế để tìm \(k\) trước.
Chia phương trình (2′) cho phương trình (1′):
\[ \frac{2,94}{0,98} = \frac{k (0,33 – l_0)}{k (0,31 – l_0)} \]
\[ 3 = \frac{0,33 – l_0}{0,31 – l_0} \]
Bây giờ, chúng ta nhân chéo để giải phương trình này:
\[ 3 (0,31 – l_0) = 0,33 – l_0 \]
\[ 0,93 – 3l_0 = 0,33 – l_0 \]
Chuyển các hạng tử chứa \(l_0\) về một vế và các hằng số về một vế:
\[ 0,93 – 0,33 = 3l_0 – l_0 \]
\[ 0,60 = 2l_0 \]
Giải cho \(l_0\):
\[ l_0 = \frac{0,60}{2} \]
\[ l_0 = 0,30m \]
Vậy, chiều dài tự nhiên của lò xo là 0,30m, hay 30cm.
Bây giờ chúng ta tìm độ cứng \(k\). Chúng ta có thể thay giá trị \(l_0 = 0,30m\) vào một trong hai phương trình (1′) hoặc (2′). Thầy sẽ dùng phương trình (1′):
\(0,98 = k (0,31 – l_0)\)
\(0,98 = k (0,31 – 0,30)\)
\(0,98 = k (0,01)\)
Giải cho \(k\):
\[ k = \frac{0,98}{0,01} \]
\[ k = 98 N/m \]
Vậy, độ cứng của lò xo là 98 N/m.
Chúng ta có thể kiểm tra lại bằng cách thay \(l_0 = 0,30m\) và \(k = 98 N/m\) vào phương trình (2′):
\(2,94 = k (0,33 – l_0)\)
\(2,94 = 98 (0,33 – 0,30)\)
\(2,94 = 98 (0,03)\)
\(2,94 = 2,94\)
Kết quả khớp nhau, vậy là chúng ta đã giải đúng.
Kết luận:
Độ cứng của lò xo là \(k = 98 N/m\).
Chiều dài tự nhiên của lò xo là \(l_0 = 0,30m\) (hoặc 30cm).
Các em thấy đó, khi gặp một bài toán về lò xo, chúng ta cần xác định rõ trạng thái ban đầu và các trạng thái biến dạng, sau đó áp dụng định luật Hooke và cân bằng lực để thiết lập các phương trình và giải chúng. Chúc các em học tốt!
Đáp án:
\(\left\{ \begin{array}{l}{l_0} = 29cm\\k = 49N/m\end{array} \right.\)
Giải thích các bước giải:
Ta có:
+ Khi treo vật \({m_1} = 100g\) thì chiều dài của lò xo \({l_1} = 31cm = 0,31m\)
Độ dãn của lò xo khi đó: \(\Delta {l_1} = {l_1} – {l_0}\)
Tại vị trí cân bằng, ta có: \({P_1} = {F_{d{h_1}}} \Leftrightarrow {m_1}g = k\left( {{l_1} – {l_0}} \right)\) (1)
+ Khi treo vật \({m_2} = 200g\) thì chiều dài của lò xo \({l_2} = 33cm = 0,33m\)
Độ dãn của lò xo khi đó: \(\Delta {l_2} = {l_2} – {l_0}\)
Tại vị trí cân bằng, ta có: \({P_2} = {F_{d{h_2}}} \Leftrightarrow {m_2}g = k\left( {{l_2} – {l_0}} \right)\) (2)
Lấy \(\dfrac{{\left( 1 \right)}}{{\left( 2 \right)}}\) ta được: \(\dfrac{{{m_1}g}}{{{m_2}g}} = \dfrac{{k\left( {{l_1} – {l_0}} \right)}}{{k\left( {{l_2} – {l_0}} \right)}}\)
\(\begin{array}{l} \Leftrightarrow \dfrac{{{m_1}}}{{{m_2}}} = \dfrac{{{l_1} – {l_0}}}{{{l_2} – {l_0}}} \Leftrightarrow \dfrac{{0,1}}{{0,2}} = \dfrac{{0,31 – {l_0}}}{{0,33 – {l_0}}}\\ \Rightarrow {l_0} = 0,29m = 29cm\end{array}\)
Thay vào (1) ta suy ra \(k = \dfrac{{{m_1}g}}{{{l_1} – {l_0}}} = \dfrac{{0,1.9,8}}{{0,31 – 0,29}} = 49N/m\)