một loại chất béo đc coi là este của glixerol và axit panmitic (C15H31COOH)
a V…
a Viết ctpt và ctct của este trên
b Đun nóng 4,03kg este này vs dd NAOH dư Tính KL glixerol tạo thành
c Có thể thu được bao nhiêu kg xà phòng 72% muối từ phản ứng nói trên
—
Bài tập: Một loại chất béo được coi là este của glixerol và axit panmitic (C15H31COOH).
a. Viết công thức phân tử và công thức cấu tạo của este này.
b. Đun nóng 4,03 kg este này với dung dịch NaOH dư. Tính khối lượng glixerol tạo thành.
c. Có thể thu được bao nhiêu kg xà phòng 72% muối từ phản ứng nói trên?
—
Cô giáo sẽ cùng các em đi sâu vào từng câu hỏi:
Câu a: Viết công thức phân tử và công thức cấu tạo của este này.
Trước hết, chúng ta cần nhớ lại cấu tạo của glixerol và axit panmitic.
* Glixerol có công thức cấu tạo là: CH2OH – CHOH – CH2OH. Glixerol là một ancol đa chức, có 3 nhóm hydroxyl (-OH).
* Axit panmitic là một axit cacboxylic no, đơn chức, có công thức phân tử là C15H31COOH.
Este được hình thành từ phản ứng este hóa giữa một axit cacboxylic và một ancol. Trong trường hợp này, glixerol có 3 nhóm -OH, và axit panmitic có 1 nhóm -COOH. Chất béo thường là este của glixerol với axit béo. Vì glixerol có 3 nhóm hydroxyl, nó có thể phản ứng với 3 phân tử axit panmitic để tạo thành một phân tử trieste.
Để viết công thức cấu tạo của este, chúng ta thực hiện phản ứng este hóa:
CH2OH – CHOH – CH2OH + 3 C15H31COOH → (C15H31COO)3C3H5 + 3 H2O
* Nhóm -OH của glixerol phản ứng với nhóm -COOH của axit panmitic, tạo thành liên kết este (-COO-) và giải phóng nước.
* Phân tử glixerol tạo thành phần ancol, còn gốc axit panmitoyl (C15H31CO-) tạo thành phần axit.
Vậy, công thức cấu tạo của este là:
CH2 – O – CO – C15H31
|
CH – O – CO – C15H31
|
CH2 – O – CO – C15H31
Để viết công thức phân tử, chúng ta đếm số nguyên tử của mỗi nguyên tố trong công thức cấu tạo trên.
* Nhóm C3H5 (gốc glixerol sau khi loại nước) có 3 nguyên tử C và 5 nguyên tử H.
* Mỗi gốc C15H31CO- có 15 nguyên tử C, 31 nguyên tử H và 2 nguyên tử O.
* Có 3 gốc C15H31CO- trong phân tử este.
Tổng số nguyên tử C: 3 (từ gốc glixerol) + 3 (15 + 1) (từ 3 gốc axit) = 3 + 3 16 = 3 + 48 = 51 nguyên tử C.
Tổng số nguyên tử H: 5 (từ gốc glixerol) + 3 * 31 (từ 3 gốc axit) = 5 + 93 = 98 nguyên tử H.
Tổng số nguyên tử O: 3 * 2 (từ 3 gốc axit) = 6 nguyên tử O.
Vậy, công thức phân tử của este là: C51H98O6.
Câu b: Đun nóng 4,03 kg este này với dung dịch NaOH dư. Tính khối lượng glixerol tạo thành.
Phản ứng xà phòng hóa là phản ứng thủy phân este trong môi trường kiềm. Khi đun nóng este của glixerol với dung dịch NaOH, phản ứng xảy ra như sau:
(C15H31COO)3C3H5 + 3 NaOH → 3 C15H31COONa + C3H5(OH)3
* (C15H31COO)3C3H5 là trieste của glixerol và axit panmitic (chúng ta đã gọi tên nó là panmitin hoặc tristearin nếu là axit stearic, nhưng đề bài chỉ cho là axit panmitic).
* NaOH là natri hidroxit.
* C15H31COONa là natri panmitat (muối của axit panmitic).
* C3H5(OH)3 là glixerol.
Từ phương trình phản ứng, chúng ta thấy rằng:
1 mol este tạo ra 1 mol glixerol.
Bây giờ, chúng ta cần tính số mol este từ khối lượng đã cho.
Khối lượng mol của este (C51H98O6) là:
Meste = 51 12 + 98 1 + 6 * 16
Meste = 612 + 98 + 96
Meste = 806 (g/mol)
Khối lượng este đã cho là 4,03 kg = 4030 g.
Số mol este là:
neste = khối lượng / khối lượng mol
neste = 4030 g / 806 g/mol
neste = 5 mol
Vì tỉ lệ mol giữa este và glixerol là 1:1, nên số mol glixerol tạo thành cũng là 5 mol.
nglixerol = neste = 5 mol
Khối lượng mol của glixerol (C3H5(OH)3) là:
Mglixerol = 3 12 + 5 1 + 3 * (16 + 1)
Mglixerol = 36 + 5 + 3 * 17
Mglixerol = 41 + 51
Mglixerol = 92 (g/mol)
Khối lượng glixerol tạo thành là:
mglixerol = nglixerol * Mglixerol
mglixerol = 5 mol * 92 g/mol
mglixerol = 460 g
Đề bài yêu cầu tính khối lượng theo kg, vậy ta đổi 460 g ra kg:
mglixerol = 460 g = 0,46 kg.
Vậy, khối lượng glixerol thu được là 0,46 kg.
Câu c: Có thể thu được bao nhiêu kg xà phòng 72% muối từ phản ứng nói trên?
“Xà phòng 72% muối” có nghĩa là trong khối lượng xà phòng thu được, khối lượng của muối natri panmitat (C15H31COONa) chiếm 72%.
Từ phương trình phản ứng ở câu b:
(C15H31COO)3C3H5 + 3 NaOH → 3 C15H31COONa + C3H5(OH)3
Chúng ta thấy rằng:
1 mol este tạo ra 3 mol muối natri panmitat.
Chúng ta đã tính được số mol este là 5 mol.
Vậy, số mol muối natri panmitat tạo thành là:
nmuối = 3 * neste
nmuối = 3 * 5 mol
nmuối = 15 mol
Bây giờ, chúng ta cần tính khối lượng mol của muối natri panmitat (C15H31COONa).
Mmuối = 15 12 + 31 1 + 12 + 2 * 16 + 23
Mmuối = 180 + 31 + 12 + 32 + 23
Mmuối = 278 (g/mol)
Khối lượng muối natri panmitat thu được là:
mmuối = nmuối * Mmuối
mmuối = 15 mol * 278 g/mol
mmuối = 4170 g
Đề bài yêu cầu tính khối lượng xà phòng theo kg, nên chúng ta cũng sẽ làm việc với đơn vị kg.
Khối lượng este ban đầu là 4,03 kg.
Khối lượng muối thu được là:
mmuối = 4170 g = 4,17 kg.
Chúng ta biết rằng xà phòng có 72% là muối. Điều này có nghĩa là:
Khối lượng muối = 72% * Khối lượng xà phòng
Hay:
mmuối = 0,72 * mxà phòng
Để tính khối lượng xà phòng, ta suy ra:
mxà phòng = mmuối / 0,72
Thay giá trị khối lượng muối vào:
mxà phòng = 4,17 kg / 0,72
mxà phòng ≈ 5,7917 kg
Chúng ta có thể làm tròn kết quả.
mxà phòng ≈ 5,79 kg.
Vậy, có thể thu được khoảng 5,79 kg xà phòng 72% muối từ phản ứng nói trên.
—
Các em thấy đó, với sự phân tích từng bước và áp dụng đúng công thức hóa học, chúng ta đã giải quyết được bài tập này một cách dễ dàng. Hãy nhớ ôn tập kỹ các khái niệm về este, phản ứng xà phòng hóa và cách tính toán hóa học nhé! Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô giáo. Chúc các em học tốt!
Đáp án:
Giải thích các bước giải:
a. CTCT: (C15H31COO)3C3H5.
CTPT: C51H98O6.
b,
n este = 4,03*1000/806 = 5 mol
(RCOO)3C3H5 + 3NaOH → 3RCOONa + C3H5(OH)3
⇒ n este = nC3H5(OH)3 = 5 mol
⇒mC3H5(OH)3 = 92*5= 460g
c, nC15H31COONa = 3*5= 15 mol
⇒m muối = 15*278 = 4170g
⇒ kl xà phòng: 4170*100/72 = 5,792 kg