Một sợi dây mảnh, không giãn, khối lượng không đáng kể được vắt qua một ròng rọc…
Một sợi dây mảnh, không giãn, khối lượng không đáng kể được vắt qua một ròng rọc có khối lượng không đáng kể. Hai đầu dây buộc 2 quả nặng khối lượng lần lượt bằng 3kg và 2kg. Gia tốc và lực căng sợi dây lần lượt là?
Các em đọc đề bài. Chúng ta có một sợi dây mảnh, không giãn, khối lượng không đáng kể. Sợi dây này vắt qua một ròng rọc cũng có khối lượng không đáng kể. Ở hai đầu dây buộc hai quả nặng có khối lượng lần lượt là \(m_1 = 3kg\) và \(m_2 = 2kg\). Chúng ta cần tìm gia tốc của hệ và lực căng của sợi dây.
Trước hết, chúng ta cần phân tích hệ thống và xác định các lực tác dụng lên từng vật.
Bước 1: Vẽ sơ đồ vật lý và chọn hệ quy chiếu.
Chúng ta có hai vật nặng, ta gọi chúng là vật 1 (khối lượng \(m_1 = 3kg\)) và vật 2 (khối lượng \(m_2 = 2kg\)). Vì \(m_1 > m_2\), vật 1 sẽ có xu hướng đi xuống và vật 2 sẽ có xu hướng đi lên. Do sợi dây không giãn, hai vật sẽ chuyển động với cùng một độ lớn gia tốc.
Chúng ta sẽ chọn chiều dương hướng xuống cho vật 1 và chiều dương hướng lên cho vật 2. Việc chọn chiều dương như vậy là để gia tốc của cả hai vật có cùng dấu dương trong phương trình.
Bước 2: Phân tích lực và áp dụng định luật II Newton cho từng vật.
Đối với vật 1 (khối lượng \(m_1\)):
Các lực tác dụng lên vật 1 là:
– Trọng lực: \(P_1 = m_1 g\), hướng xuống.
– Lực căng dây: \(T\), hướng lên.
Theo định luật II Newton, ta có:
\[ \vec{P_1} + \vec{T} = m_1 \vec{a} \]
Chọn chiều dương hướng xuống cho vật 1, ta chiếu phương trình lên chiều dương:
\[ P_1 – T = m_1 a \]
Thay \(P_1 = m_1 g\), ta được:
\[ m_1 g – T = m_1 a \quad (1) \]
Đối với vật 2 (khối lượng \(m_2\)):
Các lực tác dụng lên vật 2 là:
– Trọng lực: \(P_2 = m_2 g\), hướng xuống.
– Lực căng dây: \(T\), hướng lên.
Theo định luật II Newton, ta có:
\[ \vec{P_2} + \vec{T} = m_2 \vec{a’} \]
Ở đây, \(\vec{a’}\) là gia tốc của vật 2. Vì sợi dây không giãn, nên độ lớn gia tốc của vật 1 và vật 2 là như nhau, tức là \(|a| = |a’| = a\).
Chọn chiều dương hướng lên cho vật 2, ta chiếu phương trình lên chiều dương:
\[ T – P_2 = m_2 a \]
Thay \(P_2 = m_2 g\), ta được:
\[ T – m_2 g = m_2 a \quad (2) \]
Bước 3: Giải hệ phương trình để tìm gia tốc \(a\) và lực căng \(T\).
Chúng ta có hệ hai phương trình với hai ẩn \(a\) và \(T\):
(1) \(m_1 g – T = m_1 a\)
(2) \(T – m_2 g = m_2 a\)
Để tìm gia tốc \(a\), ta có thể cộng hai phương trình (1) và (2) lại với nhau để triệt tiêu \(T\):
\[ (m_1 g – T) + (T – m_2 g) = m_1 a + m_2 a \]
\[ m_1 g – m_2 g = (m_1 + m_2) a \]
\[ g (m_1 – m_2) = (m_1 + m_2) a \]
Từ đó, ta tìm được gia tốc \(a\):
\[ a = \frac{g (m_1 – m_2)}{m_1 + m_2} \]
Bây giờ, chúng ta thay số vào để tính toán. Lấy \(g = 9.8 m/s^2\).
\(m_1 = 3kg\), \(m_2 = 2kg\).
\[ a = \frac{9.8 \times (3 – 2)}{3 + 2} \]
\[ a = \frac{9.8 \times 1}{5} \]
\[ a = \frac{9.8}{5} = 1.96 \, m/s^2 \]
Tiếp theo, chúng ta tìm lực căng \(T\). Ta có thể thay giá trị của \(a\) vào một trong hai phương trình (1) hoặc (2). Thay vào phương trình (2) sẽ dễ hơn một chút:
\[ T = m_2 g + m_2 a \]
\[ T = m_2 (g + a) \]
Thay số:
\[ T = 2 \times (9.8 + 1.96) \]
\[ T = 2 \times 11.76 \]
\[ T = 23.52 \, N \]
Để kiểm tra, chúng ta có thể thay \(a\) vào phương trình (1):
\(T = m_1 g – m_1 a\)
\(T = m_1 (g – a)\)
\(T = 3 \times (9.8 – 1.96)\)
\(T = 3 \times 7.84\)
\(T = 23.52 \, N\)
Kết quả hoàn toàn trùng khớp.
Vậy, gia tốc của hệ là \(1.96 \, m/s^2\) và lực căng của sợi dây là \(23.52 \, N\).
Lưu ý: Nếu đề bài cho phép lấy \(g = 10 m/s^2\), chúng ta sẽ có:
\(a = \frac{10 \times (3 – 2)}{3 + 2} = \frac{10}{5} = 2 \, m/s^2\)
\(T = 2 \times (10 + 2) = 2 \times 12 = 24 \, N\)
hoặc
\(T = 3 \times (10 – 2) = 3 \times 8 = 24 \, N\)
Trong bài này, đề bài không cho giá trị cụ thể của \(g\), nên chúng ta dùng \(g = 9.8 \, m/s^2\) theo quy ước chung.
Tóm lại, chúng ta đã áp dụng thành công định luật II Newton cho từng vật trong hệ để giải quyết bài toán.
Đáp số:
Gia tốc của hệ: \(a = 1.96 \, m/s^2\)
Lực căng sợi dây: \(T = 23.52 \, N\)
Gọi \(m_1 = 3kg\) và \(m_2 = 2kg\) là khối lượng của hai quả nặng
Gọi \(a\) là gia tốc của hệ và \(T\) là lực căng dây
Giả sử \(m_1\) chuyển động xuống, \(m_2\) chuyển động lên
\(-\) Phương trình chuyển động:
\(+\) Đối với \(m_1\) \(:\) \(m_1g – T = m_1a\)
\(+\) Đối với \(m_2\) \(:\) \(T – m_2g = m_2a\)
\(->\) Cộng hai phương trình trên, ta được \(:\)
\(m_1g – m_2g = (m_1 + m_2)a\)
\(a = \frac{(m_1 – m_2)g}{m_1 + m_2} = \frac{(3 – 2)g}{3 + 2} = \frac{g}{5} \approx \frac{9,8}{5} \approx 1,96 , m/s^2\)
Thay \(a\) vào phương trình cho \(m_2\):
\(T = m_2(a + g) = m_2(\frac{(m_1 – m_2)g}{m_1 + m_2} + g) = 2(\frac{g}{5} + g) = \frac{12g}{5} \approx \frac{12 \times 9,8}{5} \approx 23,52 , N\)
\(->\) Gia tốc của hệ là \(a = \frac{g}{5} \approx 1,96 , m/s^2\)
\(->\) Lực căng của dây là \(T = \frac{12g}{5} \approx 23,52 , N\)
Đáp án:
\(T = 24N\)
\(a = 2\left( {m/{s^2}} \right)\)
Giải thích các bước giải:
Do \({m_1} > {m_2} \Rightarrow \) vật 1 chuyển động xuống, vật 2 chuyển động lên.
Xét vật 1, ta có: \({P_1} – T = {m_1}a\)
Xét vật 2, ta có: \(T – {P_2} = {m_2}a\)
Suy ra:
\(\begin{array}{l}
{P_1} – {P_2} = \left( {{m_1} + {m_2}} \right)a\\
\Rightarrow \left( {3 – 2} \right).10 = \left( {3 + 2} \right).a\\
\Rightarrow a = 2\left( {m/{s^2}} \right)\\
\Rightarrow 30 – T = 3.2\\
\Rightarrow T = 24N
\end{array}\)