Một thau nhôm khối lượng 0, 5kg đựng 2kg nước ở 200c.
a. Thả vào thau nước một t…
a. Thả vào thau nước một thỏi đồng có khối lượng 200g lấy ra ở lò. Nước nóng đến 21,20C. Tìm nhiệt độ của bếp lò. Biết nhiệt dung riêng của nhôm, nước, đồng lần lượt là . Bỏ qua sự toả nhiệt ra môi trường
b. Thực ra trong trường hợp này, nhiệt toả ra môi trường là 10% nhiệt lượng cung cấp cho thau nước. Tính nhiệt độ thực sự của bếp lò
Chúng ta cùng nhau phân tích đề bài nhé!
Tóm tắt đề bài:
– Khối lượng thau nhôm: m_{nhôm} = 0,5 kg
– Khối lượng nước: m_{nước} = 2 kg
– Nhiệt độ ban đầu của nước và thau nhôm: t_1 = 20^0c
– Khối lượng thỏi đồng: m_{đồng} = 200 g = 0,2 kg
– Nhiệt độ cuối cùng của hệ (thau nhôm + nước): t_2 = 21,2^0c
– Nhiệt dung riêng của nhôm: c_{nhôm} = 900 J/kg.K
– Nhiệt dung riêng của nước: c_{nước} = 4200 J/kg.K
– Nhiệt dung riêng của đồng: c_{đồng} = 380 J/kg.K
Yêu cầu:
a. Tìm nhiệt độ của bếp lò (t_{bếp}), bỏ qua sự toả nhiệt ra môi trường.
b. Tính nhiệt độ thực sự của bếp lò, biết nhiệt toả ra môi trường là 10% nhiệt lượng cung cấp cho thau nước.
—
Giải bài tập:
Phần a: Bỏ qua sự toả nhiệt ra môi trường.
Đây là dạng bài toán cân bằng nhiệt. Khi ta thả thỏi đồng nóng vào thau nước, thỏi đồng sẽ tỏa nhiệt, còn thau nhôm và nước sẽ thu nhiệt. Quá trình truyền nhiệt này sẽ diễn ra cho đến khi cả hệ đạt đến một nhiệt độ cân bằng cuối cùng.
Bước 1: Xác định các quá trình truyền nhiệt
– Thỏi đồng tỏa nhiệt.
– Thau nhôm thu nhiệt.
– Nước thu nhiệt.
Bước 2: Viết biểu thức tính nhiệt lượng tỏa ra và thu vào
Theo nguyên lý truyền nhiệt, nhiệt lượng tỏa ra bằng nhiệt lượng thu vào.
Nhiệt lượng tỏa ra của thỏi đồng là:
Q_{tỏa} = m_{đồng} c_{đồng} (t_{bếp} – t_2)
Trong đó:
– m_{đồng} là khối lượng thỏi đồng.
– c_{đồng} là nhiệt dung riêng của đồng.
– t_{bếp} là nhiệt độ ban đầu của thỏi đồng (chính là nhiệt độ của bếp lò).
– t_2 là nhiệt độ cân bằng cuối cùng của hệ.
Nhiệt lượng thu vào của thau nhôm là:
Q_{thu\_nhôm} = m_{nhôm} c_{nhôm} (t_2 – t_1)
Trong đó:
– m_{nhôm} là khối lượng thau nhôm.
– c_{nhôm} là nhiệt dung riêng của nhôm.
– t_2 là nhiệt độ cân bằng cuối cùng của hệ.
– t_1 là nhiệt độ ban đầu của thau nhôm.
Nhiệt lượng thu vào của nước là:
Q_{thu\_nước} = m_{nước} c_{nước} (t_2 – t_1)
Trong đó:
– m_{nước} là khối lượng nước.
– c_{nước} là nhiệt dung riêng của nước.
– t_2 là nhiệt độ cân bằng cuối cùng của hệ.
– t_1 là nhiệt độ ban đầu của nước.
Bước 3: Áp dụng nguyên lý truyền nhiệt
Vì bỏ qua sự tỏa nhiệt ra môi trường, ta có:
Q_{tỏa} = Q_{thu\_nhôm} + Q_{thu\_nước}
Thay các biểu thức đã viết ở Bước 2 vào phương trình này:
m_{đồng} c_{đồng} (t_{bếp} – t_2) = m_{nhôm} c_{nhôm} (t_2 – t_1) + m_{nước} c_{nước} (t_2 – t_1)
Ta có thể nhóm hai số hạng ở vế phải lại:
m_{đồng} c_{đồng} (t_{bếp} – t_2) = (m_{nhôm} c_{nhôm} + m_{nước} c_{nước}) * (t_2 – t_1)
Bước 4: Thay số và tính toán
Ta có các giá trị:
m_{đồng} = 0,2 kg
c_{đồng} = 380 J/kg.K
t_{bếp} = ?
t_2 = 21,2^0c
m_{nhôm} = 0,5 kg
c_{nhôm} = 900 J/kg.K
m_{nước} = 2 kg
c_{nước} = 4200 J/kg.K
t_1 = 20^0c
Thay số vào phương trình:
0,2 380 (t_{bếp} – 21,2) = (0,5 900 + 2 4200) * (21,2 – 20)
Tính toán các giá trị trong ngoặc trước:
76 (t_{bếp} – 21,2) = (450 + 8400) 1,2
76 (t_{bếp} – 21,2) = 8850 1,2
76 * (t_{bếp} – 21,2) = 10620
Bây giờ, ta cần tìm giá trị của (t_{bếp} – 21,2):
t_{bếp} – 21,2 = 10620 / 76
t_{bếp} – 21,2 \approx 139,74
Cuối cùng, ta tìm t_{bếp}:
t_{bếp} \approx 139,74 + 21,2
t_{bếp} \approx 160,94^0c
Vậy, nhiệt độ của bếp lò là khoảng 160,94^0c.
—
Phần b: Nhiệt toả ra môi trường là 10% nhiệt lượng cung cấp cho thau nước.
Trong trường hợp này, bài toán phức tạp hơn một chút vì có sự hao hụt nhiệt lượng ra môi trường.
Nhiệt lượng mà thỏi đồng tỏa ra sẽ được chia thành hai phần:
1. Nhiệt lượng mà thau nhôm và nước thu vào để nóng lên.
2. Nhiệt lượng bị mất đi ra môi trường.
Bước 1: Xác định mối quan hệ giữa các nhiệt lượng
Gọi Q_{tỏa\_đồng} là nhiệt lượng mà thỏi đồng tỏa ra.
Gọi Q_{thu\_hệ} là tổng nhiệt lượng mà thau nhôm và nước thu vào.
Gọi Q_{tỏa\_mt} là nhiệt lượng tỏa ra môi trường.
Ta có:
Q_{tỏa\_đồng} = Q_{thu\_hệ} + Q_{tỏa\_mt}
Theo đề bài, nhiệt toả ra môi trường là 10% nhiệt lượng cung cấp cho thau nước. “Nhiệt lượng cung cấp cho thau nước” ở đây có thể hiểu là tổng nhiệt lượng mà hệ nhôm – nước thu vào để đạt đến nhiệt độ cuối cùng, tức là Q_{thu\_hệ}.
Vậy ta có:
Q_{tỏa\_mt} = 10% Q_{thu\_hệ} = 0,1 Q_{thu\_hệ}
Thay vào phương trình cân bằng nhiệt:
Q_{tỏa\_đồng} = Q_{thu\_hệ} + 0,1 * Q_{thu\_hệ}
Q_{tỏa\_đồng} = 1,1 * Q_{thu\_hệ}
Bước 2: Viết biểu thức tính nhiệt lượng
Nhiệt lượng tỏa ra của thỏi đồng:
Q_{tỏa\_đồng} = m_{đồng} c_{đồng} (t_{bếp} – t_2)
Nhiệt lượng thu vào của thau nhôm và nước (chính là Q_{thu\_hệ}):
Q_{thu\_hệ} = m_{nhôm} c_{nhôm} (t_2 – t_1) + m_{nước} c_{nước} (t_2 – t_1)
Q_{thu\_hệ} = (m_{nhôm} c_{nhôm} + m_{nước} c_{nước}) * (t_2 – t_1)
Bước 3: Thay thế vào phương trình cân bằng nhiệt đã điều chỉnh
Ta có:
m_{đồng} c_{đồng} (t_{bếp} – t_2) = 1,1 [(m_{nhôm} c_{nhôm} + m_{nước} c_{nước}) (t_2 – t_1)]
Lưu ý quan trọng: Nhiệt độ cuối cùng của hệ (t_2) ở phần b có thể sẽ khác so với phần a, vì có sự tỏa nhiệt ra môi trường. Tuy nhiên, đề bài cho “Nước nóng đến 21,20C” và “Tính nhiệt độ thực sự của bếp lò”. Điều này có nghĩa là nhiệt độ cuối cùng mà chúng ta quan sát được vẫn là 21,2^0c, nhưng nhiệt lượng tỏa ra từ bếp lò để đạt được nhiệt độ này sẽ lớn hơn. Chúng ta cần tính nhiệt độ của bếp lò cần thiết để cung cấp đủ nhiệt lượng cho cả phần thu vào của hệ và phần tỏa ra môi trường, sao cho hệ đạt đến t_2 = 21,2^0c.
Vậy, ta sẽ sử dụng t_2 = 21,2^0c là nhiệt độ cân bằng cuối cùng của hệ, và tính nhiệt độ bếp lò ban đầu (t_{bếp}) sao cho thỏi đồng tỏa ra đủ nhiệt lượng.
Bước 4: Thay số và tính toán
Các giá trị vẫn giữ nguyên:
m_{đồng} = 0,2 kg
c_{đồng} = 380 J/kg.K
t_{bếp} = ?
t_2 = 21,2^0c
m_{nhôm} = 0,5 kg
c_{nhôm} = 900 J/kg.K
m_{nước} = 2 kg
c_{nước} = 4200 J/kg.K
t_1 = 20^0c
Ta đã tính được Q_{thu\_hệ} ở phần a:
Q_{thu\_hệ} = (0,5 900 + 2 4200) * (21,2 – 20)
Q_{thu\_hệ} = (450 + 8400) * 1,2
Q_{thu\_hệ} = 8850 * 1,2 = 10620 J
Bây giờ, áp dụng công thức Q_{tỏa\_đồng} = 1,1 * Q_{thu\_hệ}:
m_{đồng} c_{đồng} (t_{bếp} – t_2) = 1,1 * Q_{thu\_hệ}
0,2 380 (t_{bếp} – 21,2) = 1,1 * 10620
76 * (t_{bếp} – 21,2) = 11682
Tìm giá trị của (t_{bếp} – 21,2):
t_{bếp} – 21,2 = 11682 / 76
t_{bếp} – 21,2 \approx 153,71
Cuối cùng, ta tìm t_{bếp}:
t_{bếp} \approx 153,71 + 21,2
t_{bếp} \approx 174,91^0c
Vậy, nhiệt độ thực sự của bếp lò là khoảng 174,91^0c.
—
Kết luận:
a. Nhiệt độ của bếp lò (bỏ qua sự toả nhiệt ra môi trường) là khoảng 160,94^0c.
b. Nhiệt độ thực sự của bếp lò (khi có 10% nhiệt lượng toả ra môi trường) là khoảng 174,91^0c.
Qua bài tập này, các em thấy được tầm quan trọng của việc xem xét các yếu tố thực tế như sự tỏa nhiệt ra môi trường. Trong thực tế, nhiệt lượng luôn có xu hướng thất thoát ra bên ngoài, làm cho hiệu suất của các quá trình truyền nhiệt thường không đạt 100%.
Các em hãy xem lại các bước giải, chú ý đến các công thức và cách áp dụng nguyên lý truyền nhiệt nhé. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi thầy. Chúc các em học tốt!
Đáp án:
\(\begin{array}{l}
a.{t_1} = 160,{78^o}C\\
b.{t_2} = 176,{3^o}C
\end{array}\)
Giải thích các bước giải:
a. Đổi: 200g = 0,2kg
Nhiệt độ của bếp lò là:
\(\begin{array}{l}
{Q_{toa}} = {Q_{thu}} \Leftrightarrow {m_1}{c_1}\left( {{t_1} – t} \right) = \left( {{m_2}{c_2} + {m_3}{c_3}} \right)\left( {t – {t_2}} \right)\\
\Leftrightarrow 0,2.380.\left( {{t_1} – 21,2} \right) = \left( {0,5.880 + 2.4200} \right).\left( {21,2 – 20} \right)\\
\Leftrightarrow 76.\left( {{t_1} – 21,2} \right) = 10608 \Rightarrow {t_1} = 160,{78^o}C
\end{array}\)
b. Vì nhiệt lượng trỏa ra môi trường là 10% nhiệt lượng cung cấp cho thau nước nên nhiệt lượng tỏa ra cho nước chỉ bằng 90% nhiệt lượng tỏa ra nên nhiệt độ thực sự của bếp lò là:
\(\begin{array}{l}
{Q_{toa}} = {Q_{thu}} \Leftrightarrow 90\% {m_1}{c_1}\left( {{t_1}’ – t} \right) = \left( {{m_2}{c_2} + {m_3}{c_3}} \right)\left( {t – {t_2}} \right)\\
\Leftrightarrow 90\% .0,2.380.\left( {{t_1}’ – 21,2} \right) = \left( {0,5.880 + 2.4200} \right).\left( {21,2 – 20} \right)\\
\Leftrightarrow 68,4\left( {{t_1}’ – 21,2} \right) = 10608 \Rightarrow {t_1}’ = 176,{3^o}C
\end{array}\)