Một vật có khối lượng 5kg bắt đầu chuyển động trên đường thẳng nằm ngang bởi lực…
a)Tính gia tốc của vật ở mỗi đoạn
b)Tính quãng đường vật đi được từ lúc khởi hành cho đến khi dừng hẳn.
Chúng ta cùng phân tích bài toán nào.
Đề bài:
Một vật có khối lượng 5kg bắt đầu chuyển động trên đường thẳng nằm ngang bởi lực kéo F=20N có phương nằm ngang trong 5s. Sau đó lực kéo ko tác dụng nữa nên vật chuyển động chậm dần đều và dừng lại. Biết lực cản tác dụng vào vật luôn bằng 15N.
a) Tính gia tốc của vật ở mỗi đoạn
b) Tính quãng đường vật đi được từ lúc khởi hành cho đến khi dừng hẳn.
Phân tích bài toán:
Bài toán này cho chúng ta biết về một vật chuyển động theo hai giai đoạn:
Giai đoạn 1: Vật chuyển động có lực kéo F tác dụng, có thể là chuyển động nhanh dần đều hoặc chuyển động biến đổi đều tùy thuộc vào các lực khác tác dụng.
Giai đoạn 2: Lực kéo không còn tác dụng, vật chuyển động chậm dần đều do có lực cản.
Đề bài cho biết lực cản tác dụng vào vật luôn bằng 15N. Đây là một yếu tố quan trọng để chúng ta xác định lực tổng hợp tác dụng lên vật.
Chúng ta sẽ lần lượt giải quyết từng yêu cầu của đề bài.
a) Tính gia tốc của vật ở mỗi đoạn
Chúng ta sẽ xét từng đoạn chuyển động của vật.
Đoạn 1: Vật chịu tác dụng của lực kéo F và lực cản.
Giả sử vật chuyển động trên mặt phẳng nằm ngang. Các lực tác dụng lên vật bao gồm:
– Trọng lực (P) và phản lực của mặt phẳng đỡ (N). Hai lực này cân bằng nhau vì chuyển động là trên mặt phẳng nằm ngang và không có lực nào ép vật xuống hay nhấc vật lên khỏi mặt phẳng.
– Lực kéo F có phương nằm ngang.
– Lực cản (Fc) có phương nằm ngang, ngược chiều với chiều chuyển động.
Vì lực kéo F có phương nằm ngang và lực cản cũng có phương nằm ngang, chúng ta sẽ xét chuyển động theo phương ngang.
Áp dụng định luật II Newton cho vật theo phương ngang, ta có:
Trong đó:
–
– m là khối lượng của vật (m = 5kg).
–
Chọn chiều dương là chiều chuyển động của vật. Khi đó, lực kéo F sẽ mang dấu dương và lực cản Fc sẽ mang dấu âm.
Ta có phương trình:
Thay số vào phương trình:
\(20N – 15N = 5kg \cdot a_1\)
\(5N = 5kg \cdot a_1\)
Từ đó, ta tính được gia tốc
\(a_1 = \frac{5N}{5kg}\)
\(a_1 = 1 m/s^2\)
Vậy, gia tốc của vật ở đoạn 1 là 1 m/s².
Đoạn 2: Vật chỉ chịu tác dụng của lực cản.
Sau 5 giây, lực kéo F không còn tác dụng nữa. Tuy nhiên, lực cản Fc vẫn tiếp tục tác dụng và làm vật chuyển động chậm dần đều cho đến khi dừng lại.
Áp dụng định luật II Newton cho vật theo phương ngang trong đoạn 2, ta có:
Trong đó:
–
– m là khối lượng của vật (m = 5kg).
–
Chọn chiều dương là chiều chuyển động ban đầu của vật (cùng chiều với đoạn 1). Khi đó, lực cản Fc sẽ mang dấu âm vì nó ngược chiều chuyển động.
Ta có phương trình:
Thay số vào phương trình:
\(-15N = 5kg \cdot a_2\)
Từ đó, ta tính được gia tốc
\(a_2 = \frac{-15N}{5kg}\)
\(a_2 = -3 m/s^2\)
Vậy, gia tốc của vật ở đoạn 2 là -3 m/s². Dấu âm cho thấy vật đang chuyển động chậm dần.
b) Tính quãng đường vật đi được từ lúc khởi hành cho đến khi dừng hẳn.
Quãng đường vật đi được trong cả hai đoạn sẽ là tổng quãng đường đi được ở đoạn 1 và quãng đường đi được ở đoạn 2.
Tính quãng đường đi được ở đoạn 1 (s1).
Ở đoạn 1, vật chuyển động nhanh dần đều với gia tốc
Vật bắt đầu chuyển động từ trạng thái nghỉ, nên vận tốc ban đầu
Thời gian chuyển động ở đoạn 1 là
Chúng ta có thể sử dụng công thức tính quãng đường trong chuyển động thẳng biến đổi đều:
\(s = v_0 t + \frac{1}{2} a t^2\)
Áp dụng cho đoạn 1:
\(s_1 = v_{01} t_1 + \frac{1}{2} a_1 t_1^2\)
\(s_1 = 0 \cdot 5 + \frac{1}{2} \cdot (1 m/s^2) \cdot (5s)^2\)
\(s_1 = \frac{1}{2} \cdot 1 \cdot 25 m\)
\(s_1 = 12.5 m\)
Vậy, quãng đường vật đi được trong 5 giây đầu tiên là 12.5 mét.
Tiếp theo, chúng ta cần tính vận tốc của vật tại cuối đoạn 1, vì đây sẽ là vận tốc ban đầu của đoạn 2.
Ta sử dụng công thức:
\(v = v_0 + at\)
Áp dụng cho đoạn 1 để tìm vận tốc cuối đoạn 1 (cũng là vận tốc đầu đoạn 2):
\(v_1 = v_{01} + a_1 t_1\)
\(v_1 = 0 + (1 m/s^2) \cdot 5s\)
\(v_1 = 5 m/s\)
Vậy, vận tốc của vật sau 5 giây là 5 m/s.
Tính quãng đường đi được ở đoạn 2 (s2).
Ở đoạn 2, vật chuyển động chậm dần đều với gia tốc
Vận tốc ban đầu của đoạn 2 là vận tốc cuối đoạn 1, tức là
Vật dừng lại hẳn, nên vận tốc cuối đoạn 2 là
Chúng ta có thể sử dụng công thức liên hệ giữa vận tốc, gia tốc và quãng đường mà không cần đến thời gian:
\(v_f^2 – v_0^2 = 2as\)
Áp dụng cho đoạn 2:
\(v_{f2}^2 – v_{02}^2 = 2 a_2 s_2\)
\(0^2 – (5 m/s)^2 = 2 \cdot (-3 m/s^2) \cdot s_2\)
\(0 – 25 m^2/s^2 = -6 m/s^2 \cdot s_2\)
\(-25 m^2/s^2 = -6 m/s^2 \cdot s_2\)
Từ đó, ta tính được quãng đường
\(s_2 = \frac{-25 m^2/s^2}{-6 m/s^2}\)
\(s_2 = \frac{25}{6} m\)
\(s_2 \approx 4.17 m\)
Vậy, quãng đường vật đi được từ lúc bắt đầu chuyển động chậm dần cho đến khi dừng lại là khoảng 4.17 mét.
Tính tổng quãng đường vật đi được từ lúc khởi hành cho đến khi dừng hẳn.
Tổng quãng đường vật đi được (S) là tổng quãng đường đi được ở đoạn 1 và đoạn 2:
\(S = s_1 + s_2\)
\(S = 12.5 m + \frac{25}{6} m\)
Để cộng hai số này, chúng ta quy đồng mẫu số:
\(S = \frac{12.5 \cdot 6}{6} m + \frac{25}{6} m\)
\(S = \frac{75}{6} m + \frac{25}{6} m\)
\(S = \frac{100}{6} m\)
\(S = \frac{50}{3} m\)
\(S \approx 16.67 m\)
Vậy, quãng đường vật đi được từ lúc khởi hành cho đến khi dừng hẳn là
Tóm lại:
a) Gia tốc của vật ở đoạn 1 là
b) Quãng đường vật đi được từ lúc khởi hành cho đến khi dừng hẳn là
Chúc các em học tốt môn Vật lý! Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi thầy nhé.
Đáp án:
\(\begin{array}{l}
a.\\
a = 1m/{s^2}\\
a’ = – 3m/{s^2}\\
b.\\
s13,333m
\end{array}\)
Giải thích các bước giải:
\(\begin{array}{l}
a.\\
F – {F_c} = ma\\
a = \frac{{F – {F_c}}}{m} = \frac{{20 – 15}}{5} = 1m/{s^2}\\
– {F_c} = ma\\
a’ = \frac{{ – {F_c}}}{m} = \frac{{ – 15}}{5} = – 3m/{s^2}\\
b.\\
{s_1} = \frac{1}{2}a{t^2} = \frac{1}{2}{.1.5^2} = 12,5m\\
a = \frac{{v – {v_0}}}{t} = \frac{v}{5} = 1\\
v = 5m/s\\
{s_2} = \frac{{v’ – v}}{{2a’}} = \frac{{ – 5}}{{2. – 3}} = 0,833m\\
s = 12,5 + 0,833 = 13,333m
\end{array}\)