Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một bài thơ rất hay và ý nghĩa của nhà thơ Vũ Quần Phương, đó là bài thơ “Nói với em”. Bài thơ này nằm trong chương trình Ngữ Văn lớp 8 của chúng ta.

Trước khi đi vào phân tích cảm hứng chủ đạo và chủ đề, chúng ta hãy cùng đọc lại bài thơ để cảm nhận những gì nhà thơ muốn gửi gắm nhé.

(Sau khi học sinh đọc hoặc cô giáo đọc lại bài thơ)

Bây giờ, cô trò mình sẽ cùng nhau đi vào phân tích cụ thể từng bước để làm sáng tỏ cảm hứng chủ đạo và chủ đề của bài thơ.

Bước 1: Tìm hiểu về cảm hứng chủ đạo

Cảm hứng chủ đạo là dòng cảm xúc xuyên suốt, bao trùm toàn bộ tác phẩm, thể hiện thái độ, tình cảm của tác giả đối với đối tượng được nói đến. Để xác định được cảm hứng chủ đạo, chúng ta cần đọc kỹ bài thơ, chú ý đến giọng điệu, ngôn ngữ, hình ảnh và những suy tư, tình cảm mà tác giả bộc lộ.

Trong bài thơ “Nói với em”, nhà thơ Vũ Quần Phương đã khéo léo dẫn dắt người đọc qua những hình ảnh quen thuộc, gần gũi.

* Chúng ta thấy khổ thơ đầu tiên:
“Nếu nhắm mắt trong vườn lộng gió,
Sẽ được nghe thấy tiếng chim hay,
Tiếng lích chích chim sâu trong lá,
Con chìa vôi vừa hót vừa bay.”
Những âm thanh của thiên nhiên trong lành, tươi đẹp như tiếng chim, tiếng chim sâu, tiếng con chìa vôi hót líu lo. Chỉ cần “nhắm mắt” thôi, ta đã có thể cảm nhận được vẻ đẹp ấy.

* Khổ thơ thứ hai lại đưa ta đến với thế giới cổ tích, thế giới của những câu chuyện bà kể:
“Nếu nhắm mắt nghe bà kể chuyện,
Sẽ được nhìn thấy các bà tiên,
Thấy chú bé đi hài bảy dặm,
Quả thị thơm, cô Tấm rất hiền.”
Những hình ảnh quen thuộc từ truyện cổ tích như bà tiên, chú bé đi hài bảy dặm, quả thị thơm, cô Tấm hiền hậu… hiện lên thật sinh động, lãng mạn.

* Và cuối cùng, khổ thơ thứ ba là những suy tư sâu lắng về tình cảm gia đình:
“Nếu nhắm mắt nghĩ về cha mẹ,
Đã nuôi em khôn lớn từng ngày,
Tay bồng bế, sớm khuya vất vả,
Mắt nhắm rồi, lại mở ra ngay.”
Ở đây, hình ảnh cha mẹ hiện lên với sự tần tảo, vất vả, tình yêu thương vô bờ bến đã nuôi lớn người con.

Qua ba khổ thơ, chúng ta thấy một dòng cảm xúc chủ đạo đó là: Tình yêu thiên nhiên, tình yêu cổ tích, truyện dân gian và tình cảm gia đình ấm áp, sâu sắc. Tất cả những điều này đều gợi lên một cảm giác nhẹ nhàng, bình dị nhưng chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc, đẹp đẽ.

Vậy, cảm hứng chủ đạo của bài thơ “Nói với em” là cảm hứng về những điều đẹp đẽ, giản dị và thiêng liêng của cuộc sống, qua đó thể hiện tình yêu thương và sự trân trọng của tác giả đối với những giá trị ấy.

Bước 2: Xác định chủ đề của bài thơ

Chủ đề của bài thơ là nội dung tư tưởng mà tác giả muốn truyền tải, là vấn đề trung tâm mà tác phẩm hướng tới. Chủ đề thường được rút ra từ cảm hứng chủ đạo và nội dung cụ thể của bài thơ.

Dựa vào cảm hứng chủ đạo đã phân tích ở trên, chúng ta có thể thấy bài thơ muốn nói đến:

* Sự phong phú, vẻ đẹp của thế giới tâm hồn con người: Dù chỉ cần “nhắm mắt” thôi, ta đã có thể mở ra cả một thế giới tràn ngập âm thanh, hình ảnh, những câu chuyện cổ tích kỳ diệu, và cả những tình cảm gia đình ấm áp. Điều này cho thấy thế giới nội tâm của con người có thể giàu có, đẹp đẽ đến nhường nào.

* Tầm quan trọng của những giá trị văn hóa truyền thống: Qua việc nhắc đến truyện cổ tích, những câu chuyện bà kể, tác giả nhấn mạnh vai trò của văn hóa dân gian trong việc nuôi dưỡng tâm hồn tuổi thơ, gắn kết các thế hệ.

* Tình yêu thương và sự biết ơn: Bài thơ khắc họa sâu sắc tình yêu thương của cha mẹ, sự dịu dàng của bà qua những câu chuyện, và từ đó gợi lên lòng biết ơn, sự trân trọng đối với những người thân yêu.

Kết hợp lại, chúng ta có thể khái quát chủ đề của bài thơ “Nói với em” như sau:

Bài thơ “Nói với em” của Vũ Quần Phương ca ngợi vẻ đẹp của thế giới tâm hồn phong phú, tình yêu thiên nhiên, tình yêu những giá trị văn hóa truyền thống và đặc biệt là ca ngợi công lao, tình yêu thương vô bờ bến của cha mẹ đối với con cái. Qua đó, bài thơ còn giáo dục các em biết yêu thương, trân trọng những điều tốt đẹp xung quanh mình và giữ gìn những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc.

Vậy là chúng ta đã cùng nhau phân tích xong cảm hứng chủ đạo và chủ đề của bài thơ “Nói với em”. Các em về nhà đọc kỹ lại bài thơ, ghi nhớ những ý chính này để chuẩn bị cho tiết học tiếp theo nhé. Có em nào còn thắc mắc gì không?